Ubezpieczenia społeczne, Umowa o dzieło

Rada Ministrów 26 maja 2026 przyjęła projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów – jak się chwali w komunikacie, pierwszej takiej regulacji w historii Polski. Jeśli jesteś muzykiem, aktorem, plastykiem, tancerzem lub twórcą i Twoje średnie dochody z ostatnich 3 lat nie przekraczają 125% płacy minimalnej – państwo będzie dopłacać do składek ZUS i NFZ, uzupełniając je do poziomu minimalnego wynagrodzenia. Dotyczy to około 62 tys. zawodowych artystów.

Wielu zastanawia się czy zgodne z prawem jest zawarcie umowy o pracę celem osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego? Czy narusza to zasady współżycia społecznego i jest nadużyciem prawa podmiotowego? Rzeczywiście sprawa może wydawać się kontrowersyjna, ale judykatura wypowiada się dość jasno. Generalnie, ustalenie zbyt wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za nieważne. W tym kontekście mówi się o nadmiernym uprzywilejowaniu płacowym pracownika. Ale co w takim razie z zasadą swobody umów? Temat jest niezwykle wielowątkowy.

ZUS coraz lepiej prześwietla umowy o dzieło. W efekcie widać rok do roku spadek liczby ich rejestracji - firmy coraz rzadziej korzystają z umów o dzieło, spadek rdr. wynosi ponad 8-proc. Wynika to m.in. z tego, że ZUS weryfikuje w systemie i podczas kontroli czy dana umowa o dzieło faktycznie spełnia warunki dzieła (rezultat i efekt, unikalność, brak kierownictwa i podporządkowania).

Lipiec 2025 r. przyniósł ważne zmiany w prawie pracy i ubezpieczeń społecznych. Zmiany mają wpływ na sytuację pracowników, pracodawców, osób z niepełnosprawnościami, przedsiębiorców, osób bezrobotnych, stażystów i dla wielu innych grup. Wchodzi w życie sporo nowych przepisów - jedne są bardziej niszowe - bo dotyczące np. zatrudnienia w służbach, a drugie mniej, odnoszące się do wielu osób. Przypominamy też jakie są ważne terminy kadrowo-płacowe, które powinny być dochowane w lipcu 2025 r.

Według ZUS zmniejsza się liczba zawieranych umów o dzieło. W 2024 r. została przekazana najmniejsza liczba formularzy oraz umów zgłoszonych do ZUS od początku funkcjonowania rejestru umów o dzieło. Zanotowano jednak wzrost umów o dzieło zawieranych z cudzoziemcami.

Ponad 42 tys. zaświadczeń A1 o delegowaniu za granicę wydał w 2024 r. roku opolski oddział ZUS. Formularz gwarantuje zatrudnionym i pracodawcom, że nie muszą opłacać składek na ubezpieczenia społeczne w kraju, w którym realizują kontrakt, świadczą pracę bądź usługi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawił informację w sprawie najniższej podstawy wymiaru składek oraz kwot składek na ubezpieczenia społeczne w 2025 r. dla niektórych grup ubezpieczonych.

Od listopada mikroprzedsiębiorcy oraz komornicy sądowi będą mogli składać wnioski o zwolnienie z opłacania składek na własne ubezpieczenia społeczne. Zwolnienie może dotyczyć jednego, wybranego przez wnioskodawcę miesiąca w każdym roku kalendarzowym. Zwolnienie nie dotyczy składki na ubezpieczenie zdrowotne ani składek, które przedsiębiorca ma obowiązek opłacać za inne osoby.

Od 18 września do 4 października ZUS uruchamia specjalną infolinię w zakresie ulg i umorzeń dla poszkodowanych przedsiębiorców. Przedsiębiorcy, którzy ponieśli straty w wyniku powodzi mogą składać wnioski do ZUS nie tylko o odroczenie terminu płatności składek na ubezpieczenia społeczne lub rozłożenie ich na raty, ale także o umorzenie.

Oskładkowanie umów o dzieło - MRPiPS ma już gotowy projekt nowelizacji dwóch ustaw. Po wprowadzeniu zmian dochody freelancerów obniżą się o ⅓. Będzie też mniej osób świadczących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Jak pełne oskładkowanie umów cywilnoprawnych wpłynie na biznes i rynek pracy w Polsce?

Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, minister rodziny, pracy i polityki społecznej, poinformowała, że wkrótce do konsultacji społecznych trafi projekt ustawy reformującej oskładkowanie umów o dzieło i zlecenie. Zmiany mają zapewnić godną emeryturę osobom pracującym w oparciu o umowę zlecenie albo umowę o dzieło.

Kto w Polsce zawiera więcej umów o dzieło - kobiety czy mężczyźni? ZUS podaje statystyki umów o dzieło. Na ile dni i w jakich rodzajach działalności umowy o dzieło zawierane są najczęściej?

Umowa zlecenia i umowa o dzieło to umowy uregulowane przepisami Kodeksu cywilnego. Umowa o świadczenie usług stanowi odmianę umowy zlecenia – przepisy o zleceniu stosuje się do niej odpowiednio. Kiedy zadanie, którego wykonanie jest przedmiotem umowy cywilnoprawnej ma charakter dzieła, a kiedy – zlecenia? Różnice pomiędzy tymi umową zlecenia i umową o dzieło mają swoje konsekwencje dla ubezpieczeń społecznych osób wykonujących te umowy.

Od 1 stycznia 2024 roku w dokumentach ubezpieczeniowych składanych do ZUS-u pojawią się nowe kody tytułów ubezpieczenia. Gotowy jest już projekt rozporządzenia w tej sprawie.

Objęcie ZUS-em umów zlecenie i umów o dzieło było jednym z tzw. kamieni milowych wyznaczonych przez UE jako warunek dla odblokowania KPO. Rząd zapowiedział, że się zastosuje do unijnych zaleceń jednak na deklaracjach póki co się skończyło. Gazeta Prawna z 3 kwietnia podaje, że „Rząd wstrzymuje się z ozusowaniem zleceń”.

Filmowcy domagają się minimalnego czasu odpoczynku w ramach zawartych umów cywilnoprawnych. Czy mają do tego prawo? Sprawa trafiła do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej i Rzecznika Praw Obywatelskich.