Luki prawne, zaniedbania, nierówności: kobiety i dzieci z niepełnosprawnościami mogą liczyć na zmianę przepisów na lepsze. Polska ma czas do września 2026

• Transformacja praw osób z niepełnosprawnościami w Polsce: nowe wyzwania i rekomendacje ONZ
• Surowa ocena dla Polski w zakresie praw dla osób z niepełnosprawnościami
• Kobiety z niepełnosprawnościami – podwójna niewidzialność
• Dzieci z niepełnosprawnościami – co trzeba zmienić?

Transformacja praw osób z niepełnosprawnościami w Polsce: nowe wyzwania i rekomendacje ONZ

Organizacja Narodów Zjednoczonych wytyczyła standardy ochrony praw osób z niepełnosprawnościami już w 2006 roku, przyjmując Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych (CRPD). Polska ratyfikowała ją w 2012 roku, zobowiązując się do wdrożenia mechanizmów umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym, politycznym i zawodowym każdego obywatela niezależnie od stopnia sprawności. Mimo wysiłków realizacja tych zobowiązań wciąż wymaga się od Polski istotnych usprawnień.

Surowa ocena dla Polski w zakresie praw dla osób z niepełnosprawnościami

W swoim najnowszym raporcie Komitet ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami zwraca uwagę, że w Polsce brakuje spójnej, całościowej polityki uwzględniającej wszystkie wymiary praw osób z niepełnosprawnościami. Komisja w swoich zaleceniach dla Polski szczególnie porusza konieczność zmiany standardów w stosunku do kobiet i dzieci z niepełnosprawnościami. Co konkretnie powinno się zmienić do września 2026 r.? Poniżej szczegóły.

Kobiety z niepełnosprawnościami – podwójna niewidzialność

Kobieca perspektywa w dyskusji o niepełnosprawnościach często zostaje zepchnięta na margines – mimo że statystyki pokazują podwyższone ryzyko przemocy ze względu na płeć, zwłaszcza seksualnej, domowej czy instytucjonalnej. Według raportu ONZ kluczowe problemy to:

• luki prawne w definiowaniu i ściganiu przemocy wobec osób (w tym szczególnie kobiet) z niepełnosprawnościami,
• brak efektywnego dostępu do procedur prawnych i wsparcia psychologicznego dla ofiar,
• ograniczony dostęp do pełnej i równej edukacji seksualnej oraz usług w zakresie planowania rodziny,
• brak gromadzenia wystarczająco szczegółowych danych na temat doświadczeń kobiet z niepełnosprawnościami.

Z dokumentu wynika dokładnie to:

"Komitetowi ONZ nie podoba się że w Polsce:

• brakuje ochrony przed przemocą wobec kobiet i dziewczynek z niepełnosprawnościami,
• obiety z niepełnosprawnościami mają problemy w ochronie zdrowia prokreacyjnego i zdrowia seksualnego. Zdrowie prokreacyjne kobiety jest związane z zajściem w ciążę, ciążą i porodem,
• brakuje informacji o kobietach z niepełnosprawnościami doświadczających przemocy.

Komitet ONZ chce żeby Polska:

• napisała strategię o ochronie kobiet i dziewczynek z niepełnosprawnościami przed przemocą,
• napisała w przepisach prawa o zakazie przemocy. Nie tylko w domu ale także w placówkach, domach pomocy społecznej,
• dbała o zdrowie seksualne i prokreacyjne kobiet i dziewczynek z niepełnosprawnościami,
• zbierała informacje o sytuacji kobiet i dziewczynek z niepełnosprawnościami,
• konsultowała z kobietami i dziewczynkami z niepełnosprawnościami różne działania. Konsultowanie to pytanie o zdanie, o poglądy, słuchanie opinii.".

Dzieci z niepełnosprawnościami – co trzeba zmienić?

Do dziś wiele niepełnosprawnych dzieci w Polsce trafia do domów pomocy społecznej, często dzieląc przestrzeń z dorosłymi podopiecznymi. Taka praktyka nie sprzyja indywidualnemu rozwojowi i wzmacnia poczucie zależności. Raport wskazuje także na:

• niedostateczne możliwości wyrażania przez dzieci własnych opinii w sprawach ich dotyczących,
• zbyt ogólne – albo wręcz nieistniejące – dane statystyczne o jakości ich życia i poziomie wsparcia.

Z dokumentu wynika dokładnie to:

"Komitetowi ONZ nie podoba się że w Polsce:

• dzieci z niepełnosprawnościami mieszkają w domach pomocy społecznej razem z dorosłymi,
• urzędnicy nie słuchają dzieci z niepełnosprawnościami,
• brakuje informacji o sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami.

Komitet ONZ chce żeby Polska:

• zamieniła domy pomocy społecznej na rodziny zastępcze. To się nazywa deinstytucjonalizacja opieki nad dzieckiem,
• napisała w przepisach prawa o obowiązku słuchania zdania dziecka. To jest podmiotowe traktowanie,
• zbierała informacje o sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami

Komitet jest zaniepokojony:

1. umieszczaniem dzieci niepełnosprawnych w domach pomocy społecznej, w tym razem z dorosłymi,
2. traktowaniem niepełnosprawnych dzieci jako zależnych od innych i brakiem możliwości wyrażania przez dzieci opinii w kwestiach bezpośrednio ich dotyczących,
3. brakiem zdezagregowanych danych dotyczących niepełnosprawnych dzieci.
4. Komitet zaleca państwu-stronie:

• przyspieszenie deinstytucjonalizacji opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi, poprzez zapewnienie im bezpiecznej pieczy zastępczej w środowisku rodzinnym oraz włączających usług w społeczności lokalnej,
• podjęcie skutecznych działań wspierających upodmiotowienie dzieci niepełnosprawnych oraz stworzenie im warunków do wyrażania opinii we wszystkich sprawach, które ich dotyczą,
• zbieranie zdezagregowanych danych i przeprowadzanie badań z ich udziałem na temat sytuacji społecznej wszystkich niepełnosprawnych dzieci.".