Siła wyższa w pracy: komunikat ZUS wyjaśnia zasady. Wielu Polaków nie wie jak rozliczać te dodatkowe 2 dni wolnego w 2026 r.

• Czym jest zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej?
• Ile wynosi wynagrodzenie za zwolnienie z powodu siły wyższej?
• Siła wyższa a podstawa wymiaru zasiłku – wynagrodzenie stałe
• Siła wyższa a wynagrodzenie zmienne – jak uzupełnić pensję?
• Siła wyższa a zasiłek chorobowy – kiedy dostajesz oba świadczenia?
• Kiedy możesz skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?

Czym jest zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej?

Życie bywa nieprzewidywalne. Telefon z informacją o wypadku bliskiej osoby, nagła choroba dziecka wymagająca natychmiastowej reakcji – w takich momentach praca schodzi na drugi plan. Ustawodawca przewidział to rozwiązanie i wprowadził je do Kodeksu pracy.

Zgodnie z art. 148¹ § 1 KP, każdy pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do specjalnego zwolnienia w przypadku nagłych, pilnych spraw - tzw. siły wyższej. Przepis dotyczy konkretnych, nieprzewidywalnych sytuacji życiowych – gdy doszło do choroby lub wypadku członka rodziny i wymagana jest Twoja natychmiastowa obecność.

W ciągu roku kalendarzowego możesz wykorzystać:

• 2 pełne dni wolne, albo
• 16 godzin zwolnienia od pracy (do wykorzystania w częściach).

Wybór należy do Ciebie. Warto jednak wiedzieć, że pierwsza podjęta decyzja o korzystaniu ze zwolnienia w wymiarze godzinowym obowiązuje przez cały rok kalendarzowy. Nie możesz więc wziąć najpierw 8 godzin, a potem całego dnia (chociaż może to być ponownie 8 godzin - przy pełnym etacie).

Ile wynosi wynagrodzenie za zwolnienie z powodu siły wyższej?

Tu zaczyna się najważniejsza kwestia – pieniądze. W okresie zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej zachowujesz prawo do wynagrodzenia, ale tylko w wysokości 50% normalnej pensji. To istotna różnica w porównaniu z urlopem wypoczynkowym, za który otrzymujesz pełną stawkę.

Zasada obliczania wynagrodzenia jest jednak podobna jak przy urlopie. Stosuje się te same reguły, z jednym ważnym wyjątkiem: składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie – nie z kilku poprzednich miesięcy. Dla osób z prostą, stałą pensją sprawa jest jasna. Komplikacje pojawiają się, gdy dostajesz premie, prowizje lub inne zmienne dodatki.

Siła wyższa a podstawa wymiaru zasiłku – wynagrodzenie stałe

Jak ZUS traktuje miesiąc, w którym skorzystałeś ze zwolnienia z powodu siły wyższej, przy obliczaniu podstawy zasiłku chorobowego? To pytanie zadaje sobie wielu pracowników - ma to duże znaczenie w przypadku korzystania z zasiłku obejmującego miesiąc, w którym korzystało się ze zwolnienia z siły wyższej.

Jeśli otrzymujesz wyłącznie stałe wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę, sprawa jest prosta. ZUS przyjmie Twoje pełne wynagrodzenie do obliczenia podstawy zasiłku – niezależnie od tego, że za dni „siły wyższej" dostałeś tylko połowę.

Siła wyższa a wynagrodzenie zmienne – jak uzupełnić pensję?

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja pracowników ze zmiennymi składnikami wynagrodzenia. Jeśli oprócz pensji podstawowej otrzymujesz premie, prowizje, dodatki za wyniki – wynagrodzenie za miesiąc ze zwolnieniem wymaga uzupełnienia.

Co to oznacza w praktyce? Musisz „doliczyć" wynagrodzenie, które otrzymałbyś, gdybyś przepracował cały miesiąc. Jak podaje ZUS w komunikacie, procedura wygląda następująco:

1. Podziel wynagrodzenie osiągnięte za przepracowane dni przez liczbę tych dni.
2. Pomnóż wynik przez liczbę dni, które powinieneś przepracować w danym miesiącu.
3. Od uzupełnionego wynagrodzenia odejmij kwotę otrzymaną z tytułu siły wyższej (50% za dni wolne).

Siła wyższa a zasiłek chorobowy – kiedy dostajesz oba świadczenia?

ZUS wyjaśnił również kontrowersyjną kwestię: co się dzieje, gdy w trakcie zwolnienia z powodu siły wyższej zachorujesz lub musisz opiekować się chorym członkiem rodziny?

1. Zasada pierwsza: Jeśli korzystasz ze zwolnienia z powodu siły wyższej przez cały dzień, choroba lub konieczność opieki nie przerywa tego zwolnienia. Za taki dzień otrzymasz 50% wynagrodzenia z tytułu siły wyższej – nie zasiłek chorobowy czy opiekuńczy.
2. Zasada druga: Inaczej jest przy zwolnieniu godzinowym. Jeśli wykorzystujesz tylko kilka godzin zwolnienia z powodu siły wyższej, a następnie zachorujesz – zachowujesz prawo do obu świadczeń! Dostajesz wtedy 50% wynagrodzenia za godziny „siły wyższej" plus zasiłek chorobowy za pozostałą część dnia.

To ważna informacja dla osób, które preferują korzystanie ze zwolnienia w wymiarze godzinowym zamiast pełnych dni. Jest ono zatem bardziej "opłacalne" w przypadku otrzymania w tym czasie zwolnienia, niż zwolnienie na cały dzień.

Kiedy możesz skorzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej?

Przepis jest precyzyjny co do okoliczności. Zwolnienie przysługuje wyłącznie w przypadku (przesłanki łączne):

• pilnych spraw rodzinnych,
• spowodowanych chorobą lub wypadkiem,
• gdy niezbędna jest Twoja natychmiastowa obecność.

Pamiętaj jednak – to rozwiązanie na sytuacje naprawdę awaryjne. Nie zastępuje urlopu wypoczynkowego, urlopu na żądanie ani innych form nieobecności. Pracodawca może zakwestionować korzystanie z tego uprawnienia, jeśli uzna, że nie zachodziły przesłanki „siły wyższej".