Coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego, a coraz mniej z ojcowskiego. Dane ZUS zaskakują

• Czym jest urlop rodzicielski?
• Coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego
• Tabela ZUS - ojcowie na urlopach rodzicielskich
• Coraz mniej ojców na urlopie ojcowskim
• Dane zaskakują

Czym jest urlop rodzicielski?

Urlop rodzicielski to uprawnienie przysługujące pracującym rodzicom dziecka do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Jego wymiar to 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka oraz 43 tygodnie przy porodzie mnogim. Za czas urlopu przysługuje co do zasady zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Natomiast przy złożeniu wniosku do 21 dni po porodzie o urlop macierzyński w pełnym wymiarze (20 tygodni przy jednym dziecku) oraz bezpośrednio po nim urlop rodzicielski w wymiarze 32 tygodni, przez cały ten okres będzie przysługiwał uśredniony zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Pozostałe dla ojca 9 tygodni urlopu rodzicielskiego jest płatne zawsze 70% podstawy wymiaru. Podstawa wymiaru to średnia płaca z ostatnich 12 miesięcy, a więc przy stałej pensji będzie to po prostu 70% wynagrodzenia za pracę.

Urlop ten można wykorzystać w maksymalnie 5 częściach. Części urlopu liczy się po liczbie wniosków o urlop rodzicielski. Po powrocie z urlopu pracodawca ma obowiązek zapewnić pracę na dotychczasowym stanowisku, a gdy jest to niemożliwe na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu. Warunki takiej pracy nie mogą być mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby pracownika, gdyby nie korzystał z urlopu.

Coraz więcej ojców korzysta z urlopu rodzicielskiego

Uprawnienia rodzicielskie zostały rozszerzone w związku z wejściem w życie w Unii Europejskiej dyrektywy work-life balance. Nowe przepisy w Polsce zostały wprowadzone w kwietniu 2023 r. Wprowadzono nimi m.in. urlop opiekuńczy, zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej, prawo do elastycznej pracy dla rodziców dzieci do lat 8 czy dodatkowe tygodnie urlopu rodzicielskiego. W praktyce ogromną większość urlopów związanych z opieką nad dziećmi wykorzystują kobiety. Jedynie urlop ojcowski, który należy się wyłączni panom, jest przez nich wykorzystywany wzorowo. W celu zwiększenia udziału mężczyzn w wychowywaniu i opiece nad dziećmi przedłużono urlop rodzicielski o dodatkowe 9 tygodni. Natomiast jest to czas przeznaczony dla drugiego z rodziców. Jeśli mama korzystała z 32 tygodni urlopu rodzicielskiego po urlopie macierzyńskim, pozostałe 9 może wykorzystać tylko tata. Gdy ojciec się nie zdecyduje, urlop w 9-miesięcznym wymiarze przepada.

Tabela ZUS - ojcowie na urlopach rodzicielskich

Poniższa tabela ZUS przedstawia dane, jakie otrzymaliśmy z Zakładu na temat ojców przebywających na urlopach rodzicielskich w latach 2020-2025. Obejmuje mężczyzn pobierających zasiłki macierzyńskie podczas trwania urlopów ojcowskich i dla porównania rodzicielskich. Po pierwsze, liczby te znacząco się od siebie różnią. Po drugie, od 2023 r. odnotowuje się gwałtowny wzrost liczby ojców przebywających na urlopach rodzicielskich.

Liczba mężczyzn1/ pobierających zasiłki macierzyńskie z tytułu urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego w latach 2020-2024 oraz w okresie I - X 2025 r.
Wyszczególnienie	Liczba mężczyzn pobierających zasiłki macierzyńskie
	z tytułu urlopu ojcowskiego	z tytułu urlopu rodzicielskiego
	w tys.
2020 r.	188,4	3,9
2021 r.	185,2	3,7
2022 r.	182,5	3,7
2023 r.	182,1	19,0
2024 r.	162,3	41,9
I - X 2025 r.	117,7	48,6
1/ W okresach narastających - zliczanie osób jako unikalnych w danym okresie, np. jeśli ta sama osoba pobierała zasiłek w kilku miesiącach - w okresie narastającym została wykazana raz.

Źródło: ZUS

Coraz mniej ojców na urlopie ojcowskim

Statystyki ZUS pokazują też spadek liczby ojców korzystających z urlopu ojcowskiego. Może to wynikać z niezrozumienia przepisów prawa pracy. Urlop rodzicielski nie wyklucza możliwości skorzystania z urlopu ojcowskiego. To dwa oddzielne uprawnienia pracujących ojców. Urlop ojcowski to 2 tygodnie, które można wykorzystać tylko do końca pierwszego roku życia dziecka. Jest 100% płatny, a więc bardzo się opłaca. Przeznaczony jest z zasady do opieki nad matką i dzieckiem po porodzie. To zwykle najtrudniejszy czas dla rodziny. Natomiast urlop rodzicielski jest już mniej płatny i może być dzielony z matką aż do końca roku, w którym dziecko ukończy 6. rok życia. Te dwa uprawnienia nie wykluczają się wzajemnie, dlatego dziwi spadek liczby ojców korzystających z urlopu ojcowskiego przy jednoczesnym wzroście liczby panów przebywających na urlopie rodzicielskim.

Dane zaskakują

Pomimo tego, że dodany wymiar urlopu rodzicielskiego jest płatny tylko 70%, po wejściu w życie przepisów prawnych realizujących postanowienia dyrektywy work-life balance, widocznie wzrasta liczba ojców korzystających z tego uprawnienia. Eksperci sceptycznie podchodzili do wprowadzonej zmiany właśnie ze względu na niską odpłatność. Tymczasem w porównaniu do 2022 r. w 2023 r. ponad 5-krotnie wzrosła liczba panów na urlopach rodzicielskich. Należy zaznaczyć, że poprzednie 3 lata utrzymywała się na mniej więcej stałym poziomie. W kolejnym, 2024 r., ponad 2-krotnie podniosła się liczba z 2023 r. i stale rośnie.