Ubezpieczenie zdrowotne na urlopie wychowawczym

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego

Stosownie do ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.z 2008r.nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby przebywające na urlopach wychowawczych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Przez podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu należy rozumieć posiadanie (niezależnie od tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, jakim jest przebywanie na urlopie wychowawczym) innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Status członka rodziny nie zwalnia osoby przebywającej na urlopie wychowawczym z podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorcy

Kto podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt. 1-37 wymienionej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają:

• osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są:
• pracownikami, w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
• rolnikami lub ich domownikami, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników,
• osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej,
• osobami wykonującymi pracę nakładczą,
• osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi,
• osobami duchownymi,
• członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych, spółdzielni kółek rolniczych lub członkami ich rodzin,
• osobami pobierającymi świadczenie socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, a także osobami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub z układów zbiorowych pracy,
• osobami pobierającymi świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia,
• żołnierze odbywający zasadniczą służbę wojskową, przeszkolenie wojskowe, ćwiczenia wojskowe, oraz pełniący służbę kandydacką, służbę przygotowawczą lub służbę wojskową w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, o ile nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu,
• poborowi odbywający służbę zastępczą,
• osoby podlegające kwalifikacji wojskowej pełniące służbę w Policji, Straży Granicznej i Biurze Ochrony Rządu,
• żołnierze zawodowi oraz żołnierze odbywający nadterminową zasadniczą służbę wojskową i służbę okresową,
• policjanci,
• funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
• funkcjonariusze Agencji Wywiadu,
• funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego
• funkcjonariusze Kontrwywiadu Wojskowego
• funkcjonariusze Służby Wywiadu Wojskowego
• funkcjonariusze Biura Ochrony Rządu,
• funkcjonariusze Straży Granicznej,
• funkcjonariusze Służby Celnej,
• funkcjonariusze Służby Więziennej,
• funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej,
• posłowie pobierający uposażenia poselskie, oraz senatorowie pobierający uposażenie senatorskie,
• sędziowie i prokuratorzy,
• ławnicy sądowi, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu
• osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze,
• uczniowie oraz słuchacze zakładów kształcenia nauczycieli w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• dzieci przebywające w placówkach pełniących funkcje resocjalizacyjne, wychowawcze lub opiekuńcze lub w domach pomocy społecznej, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• dzieci do czasu rozpoczęcia realizacji obowiązku szkolnego, nieprzebywające w placówkach, o których mowa w pkt. 18, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 8 pkt 3,
• studenci i uczestnicy studiów doktoranckich, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1,
• alumni wyższych seminariów duchownych i teologicznych, postulanci, nowicjusze i junioryści zakonów męskich i żeńskich i ich odpowiedników, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 2,
• słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicznej,
• osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• bezrobotni, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez podmiot inny niż powiatowy urząd pracy, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby pobierające zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne oraz osoby niepobierające zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego z przyczyn określonych w art. 27 ust.1 pkt. 3-6 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. 2003 nr 58, poz. 514 z późn. zm.), niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby pobierające zasiłek stały z pomocy społecznej, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby, które uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, objęte indywidualnym programem integracji na podstawie przepisów o pomocy społecznej niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne lub dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania przyznane na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby bezdomne wychodzące z bezdomności, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby objęte indywidualnym programem zatrudnienia socjalnego lub realizujące kontrakt socjalny, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• kombatanci i osoby represjonowane niepodlegający ubezpieczeniom społecznym w Rzeczypospolitej Polskiej lub niepobierający emerytury lub renty,
• cywilne niewidome ofiary działań wojennych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby korzystające z urlopu wychowawczego, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie ugody sądowej lub prawomocnego orzeczenia sądu, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu,
• rolnicy i ich domownicy, którzy nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie pkt. 1-33 i 35,
• członkowie rad nadzorczych posiadający miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
• aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
• osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne.

Porozmawiaj o tym na naszym FORUM

Zgłoszenie osoby przebywającej na urlopie wychowawczym do ubezpieczenia zdrowotnego

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, która przez cały okres rozliczeniowy posiada inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, wymieniony w art. 66 ust. 1 ustawy, nie powinna być zgłaszana do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Płatnik składek w raportach imiennych nie powinien więc wykazywać składek na ubezpieczenie zdrowotne tej osoby.
Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, nieposiadająca innych tytułów (oprócz urlopu wychowawczego) rodzących obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, powinna być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego. Płatnik w raportach imiennych powinien wykazywać składki na ubezpieczenie zdrowotne tej osoby.

Opłacanie składki finansowanej z budżetu państwa

Zgodnie z art. 82 ust. 6 ustawy, w przypadku zbiegu tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1, składka finansowana z budżetu państwa opłacana jest tylko wtedy, gdy nie ma innej podstawy do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. W takim przypadku ubezpieczony ma obowiązek poinformować płatnika składek o opłacaniu składek z innego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Zgodnie natomiast z art. 82 ust. 7 ustawy, w przypadku zbiegu tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1, gdy w ramach każdego z tych tytułów składka finansowana jest z budżetu państwa, składka jest opłacana wyłącznie z tytułu, który powstał najwcześniej. Jeżeli tytuły powstały równocześnie, składka jest opłacana z pierwszego zgłoszonego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Czy składkę zdrowotną należy obniżać do wysokości zaliczki za miesiąc, w którym pracownik dostał świadczenie urlopowe

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, pobierająca zasiłek wychowawczy, która w trakcie tego urlopu, zawarła umowę zlecenia na czas nieokreślony:

• do 26 września 2001 r. z tytułu pobierania zasiłku wychowawczego podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu, opłacana była też składka na to ubezpieczenie od przychodu z umowy zlecenia.
• od 27 września 2001 r. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, ponieważ miała inny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego (umowę zlecenia). Powinna być opłacana składka na ubezpieczenie zdrowotne od przychodu z umowy zlecenia.
• od 1 kwietnia 2003 r. osoba nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu urlopu wychowawczego, gdyż ma inny obowiązkowy tytuł, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z tytułu umowy zlecenia -
• od 1 maja 2004 r. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, gdyż miała inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym niepobierająca zasiłku wychowawczego i mniemająca innych tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego niemająca statusu członka rodziny.

• do 26 września 2001 r. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym (bo nie pobierała zasiłku wychowawczego).
• od 27 września 2001 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym (gdyż nie posiadała statusu członka rodziny i nie miała innych obowiązkowych tytułów).
• od 1 kwietnia 2003 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego(gdyż nie miala innych tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego). Podstawę wymiaru składki stanowiła kwota zasiłku stałego z pomocy społecznej.
• od 1 maja 2004 r. wymieniona osoba podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym (gdyż nie miała innych tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego). Podstawę wymiaru składki stanowi kwota świadczenia pielęgnacyjnego.

Obowiązki informacyjne ubezpieczonego wobec płatnika składek

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym pobierająca zasiłek wychowawczy i nieposiadająca innych tytułów do opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, spełniająca po 27 września 2001 r. warunki do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.

• Do 26 września 2001 r. podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania zasiłku wychowawczego. Podstawę wymiaru składki stanowił zasiłek wychowawczy.
• Od 27 września 2001 r. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym (powinna być zgłoszona jako członek rodziny).
• Od 1 kwietnia 2003 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego (gdyż od 1 kwietnia 2003 r. status członka rodziny nie zwalnia osoby korzystającej z urlopu wychowawczego z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego). Podstawę wymiaru składki stanowił zasiłek wychowawczy.
• Od 1 maja 2004 r. podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, od 1 maja 2004 r. stanowiła kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym pobiera jednocześnie stypendium sportowe. Osoba ta podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium, nie podlega natomiast temu ubezpieczeniu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, ponieważ składka finansowana z budżetu państwa opłacana jest tylko wtedy, gdy nie ma innej podstawy do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym w trakcie urlopu podjęła studia. Ponieważ z obu tytułów składkę finansuje budżet państwa, a przebywanie na urlopie wychowawczym było tytułem, który został zgłoszony wcześniej, podlega ona w dalszym ciągu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym.

Umowa zlecenie a ubezpieczenie zdrowotne

Wymiar składki na ubezpieczenia zdrowotne

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób przebywających na urlopach wychowawczych podlegających z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu stanowi od 1 maja 2004 r. kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych. Od 1 listopada 2009r. zmianie uległa wysokość kwoty świadczenia pielęgnacyjnego i wynosi 520 zł miesięcznie ( rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych -Dz.U.Nr 129, poz.1058)

W okresie do 30 kwietnia 2004 r. podstawa ta była zróżnicowana i odpowiadała:

• dla osób pobierających zasiłek wychowawczy - wysokości pobieranego zasiłku wychowawczego,
• dla osób niepobierających zasiłku wychowawczego - wysokości zasiłku stałego z pomocy społecznej.

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne powinna być wykazana w imiennym raporcie ZUS RCA w polu 06 blok III.B, IV.B... lub ZUS RZA w polu 02 blok III.B, IV.B...

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie jest ograniczona w roku kalendarzowym, tak jak to ma miejsce w przypadku podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Dlatego też płatnik, mimo niewykazywania z tytułu urlopu wychowawczego składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (powyżej górnej rocznej podstawy wymiaru) w dalszym ciągu jest zobowiązany wykazywać składkę na ubezpieczenie zdrowotne osoby podlegającej temu ubezpieczeniu z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym.

Składka jest miesięczna i niepodzielna, zatem ustalając podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za dany miesiąc rozliczeniowy nie stosuje się zasady proporcjonalnego jej zmniejszania w stosunku do okresu podlegania temu ubezpieczeniu.

Jak prawidłowo obniżyć składkę zdrowotną do kwoty zaliczki na podatek

Osoba przebywająca od 15 listopada 2009 r. na urlopie wychowawczym podlega z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W raporcie imiennym za listopad płatnik powinien wykazać podstawę wymiaru w wysokości 520 zł (tj. pełną kwotę świadczenia pielęgnacyjnego).

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym przez cały listopad 2009 r., przez część miesiąca (tj. od 5 do 15) wykonywała umowę zlecenia. Ustalając podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne tej osoby za listopad płatnik powinien wykazać w raporcie pełną kwotę świadczenia pielęgnacyjnego.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne od 1 stycznia 2007 r. wynosi 9% podstawy wymiaru i powinna być zaokrąglana według takich samych zasad, jakie obowiązują w odniesieniu do składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tj. do pełnych groszy w górę, jeżeli końcówka jest równa lub wyższa od 0,50 grosza, bądź w dół, jeżeli jest niższa od 0,50 grosza).

Składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być wykazana w imiennym raporcie ZUS RCA w polu 10 blok III.B, IV.B... lub ZUS RZA w polu 03 blok III.B, IV.B...

Osoba przebywała na urlopie wychowawczym przez cały listopad 2009 r. Z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być wyliczona następująco:
520 zł x 9% = 46 zł 80 gr.

Następnie składki na ubezpieczenie zdrowotne wykazane w raportach imiennych osób przebywających na urlopach wychowawczych, podlegających z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu, należy zsumować i wykazywać w polu 03 blok VII deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA.

Nowa wysokość składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne

Składka na ubezpieczenia zdrowotne, a zasiłek macierzyński

Zasiłek macierzyński nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 67 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.z 2008r. nr 164, poz. 1027 z późn.zm.) w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego nie wygasa prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego.

Załącznik 2 do niniejszego poradnika stanowi wzór oświadczenia do wykorzystania przez płatników składek w celu prawidłowego ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby przebywającej na urlopie wychowawczym.