Kategorie

Różnice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi

Donata Hermann-Marciniak
Specjalistka z zakresu Prawa Pracy. Absolwentka Studiów Podyplomowych Kadry i Płace na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.
Różnice pomiędzy umową zlecenia, umową o dzieło a umową o pracę. / Fot. Fotolia
Fotolia
Różnice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi dotyczą: charakteru świadczonej pracy, podporządkowania, konieczności osobistego wykonywania pracy, wynagrodzenia za pracę, ryzyka w zakresie wykonywania pracy, możliwości rozwiązania umowy, skutków w przypadku śmierci pracownika, składek ZUS. Przedstawiamy cechy charakterystyczne umowy o prace, umowy zlecenia i umowy o dzieło.

Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne

Różnice pomiędzy umową zlecenia, umową o dzieło czy umową o pracę nie są trudne do odnalezienia, jeśli wiemy na jakie elementy poszczególnych umów zwracać uwagę. Pracodawcy często stają przed trudnym wyborem dotyczącym rodzaju umowy, która ma być zawarta pomiędzy nim a osobą świadczącą pracę na jego rzecz. Rozpoznanie cech charakterystycznych dla umowy o dzieło, nie sprawa takich trudności co rozróżnienie innej umowy cywilnoprawnej, jaką jest umowa zlecenia, od umowy o pracę. Zawarcie umowy zlecenia, nawet w sytuacji zgodnego oświadczenia woli stron, nie przesądza o charakterze zawartej umowy, jeśli w rzeczywistości wykonywana praca posiada znamiona pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę.

Warto zapoznać się z definicją każdej z tych umów, aby móc dokonać bardziej wnikliwej analizy różnic występujących pomiędzy nimi.

Umowa o pracę jest umową funkcjonującą na podstawie przepisów Ustawy – Kodeks pracy, natomiast stosunek pracy nawiązany na podstawie tej umowy oznacza zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Pracodawca natomiast zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Stronami umowy o pracę jest pracownik i pracodawca.

Polecany produkt: Rewolucja w umowach zlecenie

Umowa zlecenia oraz umowa o dzieło są umowami uregulowanymi przepisami Ustawy – Kodeks cywilny. Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie, czyli zleceniobiorca, zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, czyli zleceniodawcy. Natomiast przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa zlecenia określana jest jako umowa starannego działania, natomiast umowa o dzieło jest umową rezultatu skutkującą osiągnięciem konkretnego, sprawdzalnego rezultatu.

Charakter świadczonej pracy

Umowa o pracę jest umową najsilniej wiążącą strony stosunku prawnego, prowadzącą do nawiązania trwałej więzi prawnej między stronami tej umowy. Umowa ta zdecydowanie jest umową starannego działania, podczas trwania której pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy lub bycia w gotowości do jej świadczenia.

Zadaj pytanie na FORUM

Podobnie jak umowa zlecenia, w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonywania powtarzających się, określonych czynności.

Umowa o dzieło jest typową umowa rezultatu, w której najistotniejsze jest wykonanie określonego, zamówionego dzieła, którym może być np. przetłumaczenie tekstu, remont mieszkania lub namalowanie obrazu.

Podporządkowanie

Cechą wyraźnie odróżniającą umowę o pracę od umów cywilnoprawnych jest relacja między stronami umowy. W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę pracownik jest całkowicie podporządkowany pracodawcy co do sposobu, czasu i miejsca wykonywania pracy. W przypadku umów cywilnoprawnych stosunek podporządkowania nie istnieje. Zleceniobiorca i przyjmujący zamówienie posiadają swobodę co do miejsca i sposobu wykonywania pracy. Zleceniobiorca i dający zlecenie są równorzędnymi względem siebie podmiotami.

Osobiste wykonywanie pracy

Osobiste wykonywanie pracy jest kolejną po podporządkowaniu cechą charakterystyczną umowy o pracę. Żadna osoba nie może zastąpić pracownika w jego obowiązkach wynikających z zawartego stosunku pracy. Wykonywanie pracy przez osoby trzecie może wystąpić w przypadku obu umów cywilnoprawnych, z tą różnicą że zleceniobiorca może w pewnych określonych przypadkach powierzyć wykonywanie pracy osobie trzeciej i jest odpowiedzialny za wybór osoby zastępującej, a przyjmujący zamówienie może, ale nie musi wykonywać dzieła osobiście.

Umowy cywilnoprawne zamiast umowy o pracę

Wynagrodzenie za pracę

Umowa o pracę i umowa o dzieło są umowami odpłatnymi. Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nie może nawet zrzec się prawa do wynagrodzenia. W przypadku umowy o dzieło zamawiający jest zobligowany do wypłaty wynagrodzenia w chwili odbioru dzieła. Co ciekawe, wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło nie musi mieć postaci pieniężnej. Tylko i wyłącznie praca zlecona na podstawie umowy zlecenia może być nieodpłatna, jeśli wynika to z treści łączącej strony umowy lub okoliczności, choć w praktyce to rzadkość.

Ryzyko w zakresie wykonywania pracy

W przypadku obowiązującego strony stosunku prawnego zawartego na podstawie umowy o pracę to na pracodawcy ciąży ryzyko gospodarcze. Zleceniobiorca ponosi osobistą odpowiedzialność za sposób wykonywania usług. W umowie o dzieło ryzyko działania spoczywa na wykonawcy dzieła i to on jest odpowiedzialny za jakość dzieła.

Niedozwolone praktyki zastępowania umów o pracę umowami cywilnymi

Możliwość rozwiązania umowy

Reklama

Umowa o pracę może być rozwiązana w przypadkach określonych w ustawie Kodeks pracy i jest ograniczona przepisami prawa. W zależności od rodzaju umowy, różny jest okres wypowiedzenia (okresy wypowiedzenia mają zostać zrównane - etap legislacyjny), oczywiście strony umowy mogą zawsze rozwiązać łączącą strony umowę o pracę na mocy porozumienia stron. W niektórych szczególnych przypadkach, np. kobiet w ciąży, nie jest dopuszczalne zakończenie trwającego stosunku pracy.

Umowa zlecenia może być rozwiązana w każdym czasie w trybie wypowiedzenia lub na mocy porozumienia stron. Umowa o dzieło kończy się wraz z wywiązaniem się przez przyjmującego zamówienie z obowiązku oddania dzieła, choć istnieją okoliczności, których wystąpienie umożliwia przedwczesne rozwiązanie umowy i odstąpienie od zawartej umowy o dzieło. Zamawiający dzieło może w każdym czasie odstąpić od umowy, płacąc przyjmującemu zamówienie przewidziane wynagrodzenie za dotychczasowy nakład pracy.

Skutki w przypadku śmierci pracownika

W przypadku śmierci pracownika w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy stosunek pracy wygasa. W umowie zlecenia może istnieć zastrzeżenie umożliwiające przejęcie przez osobę zastrzeżoną w umowie obowiązków zleceniobiorcy w przypadku jego śmierci.

Umowa zlecenia a umowa o pracę

Umowa o dzieło, którego wykonanie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie, rozwiązuje się wskutek jego śmierci lub niezdolności do pracy.

Pracodawca musi rozważyć, jakie czynności będzie wykonywał nowozatrudniony i wybrać odpowiednią umowę, która ureguluje wzajemne prawa i obowiązki obu stron zawartego stosunku prawnego. Jeśli posiada wątpliwości co do wyboru rodzaju umowy, bezpieczniej jest wybrać umowę o pracę. W przypadku procesu to zatrudniający będzie musiał wykazać, że zawarta umowa posiada przeważającą liczbę cech charakterystycznych umowy cywilnoprawnej. Jednak pracodawcy częściej sięgają po umowy cywilnoprawne ze względu na obniżone koszty takiej umowy, które jednak mogą znacznie wzrosnąć w przypadku ustalenia, że treść umowy cywilnoprawnej faktycznie odpowiada stosunkowi pracy. Ustalenie bowiem, że osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia, faktycznie wykonuje pracę, która powinna być świadczona na podstawie umowy o pracę powoduje konieczność zaspokojenia wielu roszczeń względem pracownika.

Sąd może ustalić istnienie stosunku pracy mimo zgodnej woli stron co do zawarcia umowy cywilnoprawnej, jeśli uzna, że zawarta umowa nosi znamiona umowy o pracę.

Reklama

Osoba prowadząca sklep ogólnospożywczy chce zatrudnić na umowie zlecenia studenta do 26 roku życia na stanowisko sprzedawcy. Zatrudniona osoba ma wykonywać pracę codziennie, od poniedziałku do piątku w określonych stałych godzinach, w określonym miejscu pod nadzorem pracodawcy. W przedstawionej sytuacji nie ma wątpliwości, że z nowozatrudnionym należy nawiązać stosunek pracy na podstawie umowy o pracę. Chęć zatrudnienia studenta do 26 roku życia podyktowana jest jedynie próbą uniknięcia dodatkowych kosztów wynikających z zawarcia umowy o pracę i obowiązku opłacania za niego składek na ubezpieczenia społeczne (student do 26 roku życia zatrudniony na podstawie umowy zlecenia nie podlega ubezpieczeniu).

Pracodawca nakłonił kandydata do pracy, aby rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Przedsiębiorca wykonuje pracę na rzecz zatrudniającego, codziennie, osobiście, w stałych godzinach, w warunkach ścisłego podporządkowania. Mimo uzyskania wpisu w ewidencji gospodarczej, osoba przestawiona w przykładzie ma prawo złożenia pozwu do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, a sąd powinien uwzględnić powództwo.

Umowa o dzieło a ubezpieczenie społeczne

Podstawa prawna:

  • art. 22. § 1 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.2014.1502 j.t.)
  • art. 627 – 646, art. 734 – 751 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2014.121 j.t.)
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 560/00
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2008 r. I PK 311/07
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1998 r. I PKN 416/98
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Niedziela handlowa - lipiec 2021

    Niedziela handlowa - lipiec 2021 r. ma 4 niedziele. Czy 4 lipca, 11 lipca, 18 lipca albo 25 lipca to niedziela handlowa? Kiedy jest najbliższa niedziela handlowa?

    System kadrowo-płacowy - o co pytać dostawcę

    System kadrowo-płacowy - o co należy pytać dostawcę przy wyborze oprogramowania HR?

    Praca zdalna - Kodeks pracy [PROJEKT]

    Praca zdalna - Kodeks pracy będzie zawierał przepisy dotyczące pracy zdalnej. Jakie regulacje przewiduje projekt?

    Prace sezonowe a bezpieczeństwo pracowników

    Prace sezonowe zalewają portale z ofertami pracy. Co z bezpieczeństwem pracowników?

    Zmiana warunków pracy cudzoziemca a zezwolenie na pracę

    Czy zmiana warunków pracy cudzoziemca wiąże się z koniecznością zmiany zezwolenia na pracę lub uzyskania nowego?

    Ochrona danych przy pracy zdalnej - 5 wskazówek na wakacje

    Ochrona danych przy pracy zdalnej czyli jak nie narazić firmy na kradzież wrażliwych danych. Oto 5 wskazówek na wakacje dla pracowników zdalnych.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r. przewiduje projekt rozporządzenia ministra zdrowia o zasadniczych wynagrodzeniach dla rezydentów. Ile wyniosą?

    "Blaski i cienie PPK" - niezależne badanie naukowe

    PPK - jakie są opinie o programie? Poznaj wyniki niezależnego badania naukowego "Blaski i cienie PPK".

    Tata wybiera urlop ojcowski

    Urlop ojcowski to urlop najczęściej wykorzystywany przez ojców urlop po narodzinach dziecka. Najrzadziej korzystają z urlopu rodzicielskiego.

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika a przepisy

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika - jakie są przepisy prawne? Czy to nie narusza dóbr osobistych pracownika?

    Zasiłek macierzyński i opiekuńczy - będzie okres wyczekiwania?

    Okres wyczekiwania przy zasiłku macierzyńskim i opiekuńczym? To propozycja ZUS mająca zapobiegać nadużyciom.

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy wniosek?

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy można złożyć wniosek o zwolnienie ze składek za grudzień 2020, styczeń, luty, marzec i kwiecień 2021 r. z tarczy 9.0?

    Pracownik niepełnosprawny – jakie prawa?

    Pracownik niepełnosprawny - jakie prawa przyznaje Kodeks pracy i ustawa o rehabilitacji zawodowej? Jaki jest wymiar czasu pracy i urlopu?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę - jak przechowywać?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę polega na złożeniu oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzeniu go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jak je przechowywać?

    Czas wolny za nadgodziny a odpoczynek tygodniowy

    Czas wolny za nadgodziny może zostać zaliczony do 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. To stanowisko MRPiT z dnia 5 maja 2021 r.

    PIP kontroluje małe budowy

    Kontrole PIP - mała budowa to miejsce, gdzie najczęściej w budownictwie występują wypadki przy pracy. PIP rozpoczęła więc akcję "Kontrole na małych budowach".

    Przeciętne wynagrodzenie 2021

    Przeciętne wynagrodzenie w 2021 r. wzrosło o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Ile wynosi?

    Amerykański pracodawca wymarzony dla Polaków

    Amerykański pracodawca jest pracodawcą wymarzonym dla Polaków. Najchętniej pracowaliby dla korporacji z zagranicznym kapitałem, przede wszystkim z USA.

    Praca na magazynie - ile zarabia pracownik i kierownik magazynu

    Praca na magazynie - jakie są zarobki? Ile zarabia pracownik, a ile kierownik magazynu?

    Pandemia lekcją dla HR-owców

    Pandemia jest dla HR-owców lekcją, która wpłynie na przyszłość tego zawodu

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?