Kategorie

Opieka nad dzieckiem a niepełny wymiar czasu pracy

Dziennik Gazeta Prawna
Największy polski dziennik prawno-gospodarczy
Opieka nad dzieckiem a niepełny wymiar czasu pracy/ fot. Fotolia
Opieka nad dzieckiem a niepełny wymiar czasu pracy/ fot. Fotolia
Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14 w wymiarze dwóch dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym. Jak ustalić zwolnienie na opiekę nad dzieckiem w przypadku niepełnego wymiaru czasu pracy?

Sprawdź: Dni wolne na opiekę nad dzieckiem 2016

Zwolnienia od pracy nie można udzielać w minutach, ale rodzice mogą się dzielić godzinami opieki nad dzieckiem.

Obecnie zwolnienie od pracy w związku z opieką nad dzieckiem do lat 14 może być wykorzystywane w dniach lub w godzinach. Stanowi o tym art. 188 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.; dalej: k.p.). Skrótowa regulacja tej problematyki w kodeksie pracy nastręcza jednak wiele wątpliwości w praktyce. Pisaliśmy o tym w poprzednim numerze (DGP nr 8/2016). O odpowiedź na nurtujące nas pytania poprosiliśmy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Publikujemy ją poniżej wraz z komentarzem eksperta.

Polecamy produkt: Nowe prawa rodziców – zasiłki, urlopy, zwolnienia (książka)

Stanowisko MRPiPS z 13 stycznia 2016 roku

Po zmianie przepisów kodeksu pracy dokonanych ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, które weszły w życie 2 stycznia 2016 r., wymiar zwolnienia jest określony nie tylko w dniach (dwa dni), ale także w godzinach (16 godzin). O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym powyższego zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Zwolnienie od pracy, o którym wyżej mowa, udzielane w wymiarze godzinowym dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

1 Czy minimalnym okresem zwolnienia od pracy jest jedna godzina, czy można go udzielać także w minutach, np. 45 minut?

W obecnym stanie prawnym nie ma możliwości udzielania zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w minutach, ale wyłącznie w dniach lub w wymiarze godzinowym (art. 188 par. 1 k.p.).

Reklama

2 Jak ustalić uprawnienie do zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem dla osoby zatrudnianej w trakcie roku kalendarzowego, która nigdzie wcześniej nie pracowała – czy ma ona prawo do pełnych 16 godzin, czy wymiar zwolnienia należy ustalać proporcjonalnie?

Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 14 w wymiarze dwóch dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym. Jeżeli pracownik podejmie zatrudnienie w ciągu danego roku kalendarzowego (np. w grudniu) i u poprzedniego pracodawcy nie korzystał z tego zwolnienia albo w danym roku kalendarzowym w ogóle nie pozostawał w zatrudnieniu – jest uprawniony do pełnego wymiaru zwolnienia w celu opieki nad dzieckiem, tj. dwóch dni albo 16 godzin.

3 Jak ustalić uprawnienia do zwolnienia od pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, który zmienia wymiar etatu w trakcie roku?

Reklama

Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny (art. 188 par. 3 k.p.). Przepis art. 188 par. 3 k.p. określa ogólną zasadę ustalania wymiaru ww. zwolnienia w przypadku osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie reguluje natomiast dokładnego sposobu obliczania wysokości tego uprawnienia w przypadku zmiany wymiaru czasu pracy w trakcie roku kalendarzowego.

Jednak z uwagi na brzmienie samej regulacji (która wskazuje, by przy udzielaniu tego uprawnienia jego wymiar był proporcjonalny do wymiaru czasu pracy pracownika) oraz brak ustawowego określenia algorytmu obliczania tego zwolnienia, należy przyjąć konieczność każdorazowego korygowania jego wymiaru (tj. zmniejszenia lub zwiększenia) w zależności od obowiązującego pracownika wymiaru etatu.

Należy zatem oddzielnie obliczyć wymiar przysługującego pracownikowi zwolnienia w okresie, w którym był zatrudniony, np. na 1/3 etatu, oraz oddzielnie wówczas, gdy pracował w wymiarze np. 3/4 etatu. Następnie odjąć już wykorzystaną liczbę godzin zwolnienia. [przykład]

Polecamy: Kodeks pracy 2016 z komentarzem + poradnik w prezencie

Jak liczyć

Załóżmy, że w okresie od 2 stycznia do 7 maja 2016 r. (1/3 etatu) uprawnionemu pracownikowi przysługuje zwolnienie w wymiarze godzinowym wynoszące po zaokrągleniu 6 godzin (16 godz. x 1/3 etatu = 5,33 godz., po zaokrągleniu w górę sześć godzin). Jest to roczny wymiar przysługujący pracownikowi zatrudnionemu cały rok w wymiarze 1/3 etatu.

Wykorzystanie w tym czasie dwóch godzin przedmiotowego zwolnienia oznacza, że pozostaną mu do wykorzystania cztery godziny.

Jeżeli jednak w okresie od 8 maja do końca 2016 r. pracownik zmieni wymiar etatu (z 1/3 na 3/4), nabędzie prawo do zwolnienia w wymiarze wyższym – 12 godzin (16 godz. x 3/4 etatu = 12 godz.). Od tego wymiaru trzeba będzie jednak odjąć liczbę godzin zwolnienia już wykorzystanych w danym roku. Oznacza to, że będzie on mógł wystąpić jedynie o 10 godzin tego uprawnienia (12 godz. – 2 godz. już wykorzystane = 10 godz.).

W sytuacji odwrotnej, tj. gdy pracownik najpierw będzie wykonywał pracę na 3/4 etatu (16 godz. x 3/4 etatu = 12 godz.) i wykorzysta w tym czasie np. sześć godzin zwolnienia, przy przejściu na 1/3 etatu nie będzie mógł już skorzystać z tego uprawnienia (16 godz. x 1/3 etatu = 5,33 godz., po zaokrągleniu w górę sześć godzin), wykorzystał je już bowiem, pracując na 3/4 etatu.

4 Czy rodzice mogą się podzielić nierówno zwolnieniem na opiekę nad dzieckiem, np. jedno skorzysta z czterech godzin, a drugie z 12 godzin opieki nad dzieckiem?

Nie ma przeszkód prawnych, aby rodzice będący pracownikami, wykorzystując zwolnienie w celu opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym, podzielili się tym zwolnieniem w taki sposób, że jedno z rodziców wykorzysta więcej godzin niż drugie z rodziców.

5 Czy pracodawca może zażądać od pracownika złożenia oświadczenia o dokonanym wyborze co do korzystania z wolnego w wymiarze dni lub godzin już na początku roku?

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym powyższego zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Nie ma obowiązku składania przez pracownika dodatkowych oświadczeń w tym zakresie (art. 188 par. 2 k.p.).

Wprowadzenie możliwości wykorzystywania zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem w wymiarze godzinowym wychodzi naprzeciw oczekiwaniom pracowników związanym z bardziej elastycznym sposobem korzystania z tego zwolnienia. Udzielanie zwolnienia w wymiarze godzinowym pozwoli na swobodniejsze korzystanie z niego. Będzie także pozwalało na racjonalniejsze gospodarowanie wymiarem tego zwolnienia, umożliwiając tym samym załatwienie spraw związanych z większą liczbą wychowywanych dzieci.

Komentarz eksperta

Komentarz eksperta: Łukasz Prasołek ekspert w zakresie prawa pracy

Zmiana wymiaru etatu mniej korzystna niż podjęcie zatrudnienia pod koniec roku

Zasady udzielania zwolnień od pracy w związku z opieką nad dzieckiem w godzinach należy uznać za mocno niedoregulowane.

Przyjęcie zasady, że godzina to najmniejszy wymiar, w jakim może być wykorzystane zwolnienie na opiekę nad dzieckiem, jest akceptowalne i zrozumiałe na gruncie przepisów kodeksu pracy ustanawiających 8-godzinną normę czasu pracy. Jednak w przypadku służby zdrowia, gdzie norma dobowa wynosi 7 godzin 35 minut, pracownik chcąc skorzystać z opieki w godzinach na całą dniówkę, musiałby tym samym wykorzystać zwolnienie również w minutach (moim zdaniem pracodawca nie mógłby w takim przypadku udzielić zwolnienia tylko na 7 godzin, a odmówić jego udzielenia na pozostałe 35 minut). W przypadku dwóch dniówek byłoby to 15 godzin i 10 minut opieki, a więc do pełnych 16 godzin pozostanie jeszcze 50 minut. Wydaje się zatem, że pogląd zaprezentowany w stanowisku MRPiPS jest zbyt rygorystyczny. W takim bowiem przypadku pracownik nie mógłby złożyć wniosku o pozostałą część zwolnienia od pracy, a więc powyższy wymiar zwolnienia przepadałby, stawiając pracownika w gorszej sytuacji w porównaniu do ogółu zatrudnionych.

Dołącz do nas na Facebooku!

Jednak najtrudniejszym zagadnieniem związanym z instytucją zwolnienia w związku z opieką nad dzieckiem może się okazać proporcjonalność opieki udzielanej w godzinach do wymiaru etatu. Przy konstruowaniu tego uprawnienia skorzystano bowiem z zasady obowiązującej w urlopach wypoczynkowych niepełnoetatowców w postaci zaokrąglenia w górę do pełnej godziny. W pozostałym zakresie zasady są jednak inne, np. proporcjonalność nie dotyczy okresu zatrudnienia, co oznacza, że podjęcie go pod koniec roku nadal daje prawo do skorzystania z opieki nad dzieckiem w pełnym wymiarze (dwa dni lub 16 godzin). Ponadto zmienianie wymiaru etatu w trakcie roku daje uprawnienie do zwolnienia będącego proporcją z wyższego etatu, a nie liczonego oddzielnie w odniesieniu do dwóch części roku i zsumowanego ze sobą. [przykład]

Zmiana wymiaru etatu

Pracownik ma uprawnienie do 26 dni urlopu wypoczynkowego i dwóch dni opieki nad dzieckiem do lat 14. Załóżmy, że w 2016 r. w pierwszym półroczu pracował na 1/2 etatu, a od 1 lipca do końca roku na 3/4 etatu.

Rozliczenie urlopu:

● 1/2 z 26 dni = 13 dni

● 6/12 z 13 dni = 6,5 dnia, co po zaokrągleniu daje 7 dni

● 3/4 z 26 dni = 19,5 dnia, co po zaokrągleniu daje 20 dni

● 6/12 z 20 dni = 10 dni

W sumie pracownik ma prawo do 17 dni urlopu.

Rozliczenie opieki nad dzieckiem:

● 1/2 z 16 godzin = 8 godzin (uprawnienie pracownika w trakcie pierwszego półrocza)

● 3/4 z 16 godzin = 12 godzin (uprawnienie pracownika od 1 lipca, które pochłania uprawnienie nabyte w pierwszym półroczu, a więc inaczej niż przy urlopach wielkości tych się nie sumuje).

Odnosząc się do dwóch ostatnich odpowiedzi ministerstwa, należy stwierdzić, że przyjęło ono bardzo elastyczne i korzystne dla pracowników zasady realizowania tego uprawnienia. Wydaje się, że z treści przepisu wynika, że nie można zmuszać pracowników na początku roku do składania deklaracji, czy będą wykorzystywali zwolnienie na opiekę nad dzieckiem w dniach, czy w godzinach, i zawsze rozstrzygający jest pierwszy wniosek.

Absolutną nowością jest nierówny podział godzinowy pomiędzy rodziców, gdyż do tej pory jedno z rodziców albo wykorzystywało uprawnienie w pełni, albo podział był równy, czyli po jednym dniu. Teraz resort dopuszcza dowolne podzielenie się zwolnieniem, co jeszcze dodatkowo skomplikuje rozliczanie tego uprawnienia. Pracodawca będzie bowiem musiał uwzględnić nie tylko dwa sposoby jego udzielania, ale także różne wymiary godzinowe zwolnienia w zależności od złożonego przez pracownika oświadczenia co do korzystania z tego uprawnienia.

Oprac. KTop

Zadaj pytanie na FORUM!

Poszerzaj swoją wiedzę, czytając naszą publikację
Karta Nauczyciela. Komentarz (PDF)
Karta Nauczyciela. Komentarz (PDF)
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - projekt ustawy

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - komisje sejmowe pozytywnie zaopiniowały projekt ustawy. Projekt reguluje zasady tworzenia, organizowania i działania kas w zakładach pracy.

    Pracownicy PIP z dodatkowym urlopem wypoczynkowym

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy zostanie przyznany niektórym pracownikom PIP. Ile dni?

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. - ponowne przeliczenie

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. będą ponownie przeliczone. Takie rozwiązanie przewiduje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. - projekt

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. przewiduje projekt nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym. Co się zmieni?