Kategorie

Obowiązki pracodawcy w związku ze śmiercią pracownika

Obowiązki pracodawcy w związku ze śmiercią pracownika/Fot. Fotolia
Śmierć pracownika zawsze stanowi przyczynę wygaśnięcia stosunku pracy. Jednocześnie wywołuje po stronie pracodawcy szereg obowiązków. Pracodawca, zależnie od woli zaangażowania czy wdrożonej w tym zakresie polityki postępowania, może także podejmować zadania, których celem jest wsparcie rodziny zmarłego.

Śmierć pracownika stanowi dla pracodawcy zdarzenie prawne, które implikuje konieczność podjęcia czynności wynikających z przepisów prawa, dotyczących zwłaszcza wypłaty należnych zmarłemu i po zmarłym świadczeń na rzecz osób uprawnionych.

Analizując obowiązki i uprawnienia pracodawcy w sytuacji śmierci pracownika w aspektach prawnych, warto wskazać ich podział na te związane z wypadkiem przy pracy (lub pozostające w związku z pracą) oraz zdarzenia, których skutkiem jest śmierć, ale niezwiązane z pracą.

Wypłata świadczeń

Śmierć pracownika zawsze stanowi przyczynę wygaśnięcia stosunku pracy. Zgodnie z art. 631 § 2 k.p., prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika w równych częściach na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wypłata należnych po zmarłym pracowniku świadczeń, np. za bieżące, jak też zaległe wynagrodzenie, odszkodowanie czy ekwiwalent urlopowy należny pracownikowi w roku kalendarzowym, w którym nastąpiło wygaśnięcie stosunku pracy wskutek śmierci pracownika, w sytuacjach bezspornych powinna być niezwłoczna, ze względu na zazwyczaj trudną sytuację rodziny.

Polecamy: Personel i Zarządzanie

Reklama

Kolejnym obowiązkiem pracodawcy, wynikającym z art. 93 k.p., jest wypłata odprawy pośmiertnej, która należy się rodzinie zmarłego nie tylko w czasie trwania stosunku pracy, lecz także w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby. Odprawa pośmiertna nie jest zależna od przyczyny śmierci, stopnia zawinienia czy przyczynienia się do niej samego zmarłego. Może nią być każde zdarzenie, związane z pracą (wypadek), jak również losowe (np. utonięcie), a nawet samobójstwo.

Z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej pracodawca może zwolnić się przez ubezpieczenie na swój koszt pracownika na życie, tj. na wypadek jego śmierci, na podstawie odpowiedniej umowy. Wówczas roszczenie rodziny o wypłatę powinien zaspokoić ubezpieczyciel.

Warto zwrócić uwagę na wysokość kwoty ubezpieczenia wypłacanej w razie śmierci, bo, zgodnie z art. 93 § 7 k.p., jeśli byłoby ono niższe niż odprawa, pracodawca obowiązany jest dokonać dopłaty do wysokości odprawy wymaganej Kodeksem pracy.

Układy zbiorowe, fundusz socjalny

Zależnie od wielkości firmy i zakresu prowadzonej działalności, np. wytwórczej, wydobywczej, związanej z ponadstandardowym ryzykiem – możliwe jest dodatkowe unormowanie kwestii wypłat świadczeń pośmiertnych, zwłaszcza następujących w wyniku wypadku przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, w ramach układów zbiorowych pracy. Wówczas, zależnie od treści postanowień układowych i przyjętych zobowiązań, pracodawca powinien zrealizować wypłatę stosownego świadczenia. Przy czym może być ono tylko dodatkowe albo uzupełniające, ale nie zastępuje wypłaty odprawy pośmiertnej.

Zobacz serwis: Umowa o pracę

Reklama

Podobnie, jeżeli w przedsiębiorstwie powołany jest zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, zwany powszechnie funduszem socjalnym, na zasadzie swobody tworzenia norm zakładowych możliwe jest skonstruowanie formy wsparcia dla rodziny zmarłego pracownika jako zapomogi z tytułu indywidualnego zdarzenia losowego.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwolniona od podatku będzie zapomoga wypłacona w przypadku indywidualnych zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby lub śmierci – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł.


Śmiertelny wypadek

Za śmiertelny wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym sześciu miesięcy od dnia wypadku. W razie zaistnienia zdarzenia na pracodawcy ciążą szczególne obowiązki związane z wyjaśnieniem jego przyczyn, lecz także mające wpływ na uprawnienia lub roszczenia rodziny zmarłego.

Bezspornie opracowany i uznany protokół powypadkowy stanowi podstawę do uznania przez organ rentowy zdarzenia za wypadek ze skutkiem śmiertelnym przy pracy, a zatem jest podstawą do wypłaty i przyznania świadczeń osobom uprawnionym.

Warto zwrócić uwagę, że treść protokołu powypadkowego, np. w zakresie stwierdzenia przyczyny wypadku przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, ma istotne znaczenie procesowe w razie zawisłości sporu między pracodawcą a rodziną zmarłego. Jak wskazuje Sąd Najwyższy, „Dopuszczalne jest domaganie się sprostowania protokołu powypadkowego. Roszczenie to ma za podstawę art. 189 KPC (Wyrok SN, 6.01.2010 r., I PK 144/09)”.

Oczywiście, ze śmiercią pracownika związaną z pracą wiążą się potencjalne roszczenia rodziny z tytułu odszkodowania, zadośćuczynienia, a także o rentę wyrównawczą, opierane na przepisach Kodeksu cywilnego. Standardem jest ubezpieczenie pracodawcy, z którego w razie zdarzenia mogą być pokryte roszczenia, przejmowane wówczas przez ubezpieczyciela.

Dodatkowe działania pracodawcy

Polski system prawny nie wskazuje wprost obowiązków czy uprawnień pracodawcy zmarłego pracownika na rzecz jego rodziny. Stanowi to zatem przestrzeń do swobodnego działania i kreowania swoistych zasad postępowania w sytuacjach kryzysowych, które zdarzają się niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa.

Wydaje się, że w razie zaistnienia zdarzenia skutkującego śmiercią pracownika za granicą, oprócz wypełnienia obowiązków wynikających wprost z przepisów, pracodawca może udzielić koniecznego profesjonalnego wsparcia rodzinie, choćby poprzez pomoc w dokonaniu koniecznych czynności administracyjnych w kraju zdarzenia.

Niewątpliwie pracodawca działający przez upoważnionych do działania pracowników ma możliwość wsparcia rodzin zmarłych pracowników, zarówno w czasie samego kryzysu, jak i podjęcia rozwiązań systemowych, pomagających np. dzieciom zmarłego dokończyć rozpoczęty proces edukacji czy rozwijanie ich pasji na poziomie podobnym do tego sprzed zdarzenia, np. poprzez program stypendialny.

Z pewnością pożądaną formą wsparcia dla rodziny zmarłego pracownika może być pomoc prawna świadczona czy to przez prawników samego przedsiębiorstwa, czy np. finansowana i zlecona, za zgodą beneficjentów, przez pracodawcę. Możliwe jest także np. finansowanie terapii psychologicznej dla członków rodziny, jeżeli może być ona konieczna, np. w związku z charakterem zdarzenia skutkującego śmiercią.

Polecamy serwis: Czas pracy

Nie jest możliwe ani zapewne konieczne wskazanie wszystkich form wsparcia, jakie pracodawca, a także współpracownicy zmarłego mogą zrealizować w sytuacji kryzysowej na rzecz jego najbliższych. Wskazać trzeba jednak, że podjęcie odpowiedzialności za wspieranie implikuje naturalne dążenie i zaufanie do długotrwałości pomocy. Warto mieć na uwadze, że często jednorazowe akcje pomocowe, przynoszące wymierny efekt, np. finansowy, w postaci jednorazowej kwoty, mogą być mniej skuteczne niż np. systematyczne opłacanie z tej samej kwoty choćby rat za kurs językowy dla dziecka zmarłego.

Autor: Wojciech Glac - prawnik, politolog. doktorant na Wydziale Prawa i Administracji UJ i Instytutu Politologii UP w Krakowie, asystent w Instytucie Pracy Socjalnej UP w Krakowie. Szkoleniowiec, na stałe współpracuje z Fundacją Nagle Sami (wojciech.glac@naglesami.org.pl).

Dołącz do nas na Facebooku!

Źródło: Personel i Zarządzanie
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online na praca.gov.pl

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online. Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowuje projekt ustawy o zawieraniu i rozliczaniu umów w sposób elektroniczny przez niektórych pracodawców. Ustawa ta ma pozwolić mikroprzedsiębiorcom, rolnikom, a także osobom fizycznym, zatrudniającym pracowników, czy zleceniobiorców, na zawieranie umów o pracę i umów zlecenia według gotowych szablonów na portalu praca.gov.pl. Ten nowy sposób zawierania ww. umów ma być dodatkową opcją dla wspomnianych pracodawców i zleceniodawców. Zawsze będzie można zatrudnić pracownika czy zleceniobiorcę w tradycyjny sposób. Projekt ten ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w III kwartale 2021 r.

    Wypadki przy pracy - I kwartał 2021 [GUS]

    Wypadki przy pracy - GUS podał dane za I kwartał 2021 r. Czy liczba wypadków spadła w porównaniu do roku 2020?

    HR-owca portret własny 2021 [RAPORT]

    HR-owca portret własny 2021 - raport przedstawia jak HRowcy radzili sobie w pandemii, jakie mają zadania, wyzwania i motywacje. Jak oceniają swoją pracę?

    Płaca minimalna w Niemczech w 2021 i 2022 r.

    Płaca minimalna w Niemczech w 2021 i 2022 r. - ile wynosi Mindestlohn? Ile wynosi netto?

    Urlop rodzinny na opiekę nad rodzicami lub wnukami

    Urlop rodzinny - 12 miesięczny urlop na opiekę nad chorymi rodzicami bądź wnukami dla babci lub dziadka to nowa propozycja urlopu. Czy będzie wprowadzony do Kodeksu pracy?

    Składka zdrowotna - Nowy Ład

    Składka zdrowotna a Nowy Ład - jaka zmiana w naliczaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne została przewidziana od 2022 r.?

    Kodeks pracy - zmiana definicji pracownika

    Kodeks pracy - zmiana definicji pracownika przewidziana jest w projekcie ustawy o zmianie ustawy kodeksowej. Jaka miałaby być nowa definicja pracownika?

    Jedna płaca minimalna dla całego kraju to złe rozwiązanie?

    Płaca minimalna - jedna kwota dla całego kraju to złe rozwiązanie? Przedsiębiorcy proponują wprowadzenie minimalnego wynagrodzenia za pracę na poziomie 50% średniej płacy w danym regionie.

    Turcja - umowa o zabezpieczeniu społecznym

    Turcja - umowa o zabezpieczeniu społecznym funkcjonuje od 1 czerwca 2021 r. Czego dotyczy? Kto na niej skorzysta?

    Składka zdrowotna 2021 – działalność gospodarcza

    Składka zdrowotna w 2021 r. a działalność gospodarcza - ile wynosi wysokość składki zdrowotnej? Jak Nowy Ład wpłynie na wysokość składki zdrowotnej?

    Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron - wzór

    Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron - pobierz wzór druku. Jak rozwiązać umowę zgodnie z art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy? W jakiej formie dokonać porozumienia?

    Czy można zwolnić pracownika z powodu braku szczepienia?

    Zwolnienie niezaszczepionego pracownika - czy prawo pracy pozwala na rozwiązanie umowy z pracownikiem, który nie zaszczepił się przeciwko COVID-19?

    Kiedy pracownik ponosi odpowiedzialność materialną?

    Odpowiedzialność materialna pracownika - pracownik ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych i za mienie powierzone w ramach dodatkowej umowy.

    Składki KRUS III kwartał 2021

    Składki KRUS w III kwartale 2021 r. - ile wynoszą rolnicze składki wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie?