Prawo do urlopu – najważniejsze informacje o urlopach wypoczynkowych

Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy to coroczny, płatny i nieprzerwany okres odpoczynku od świadczenia pracy u danego pracodawcy. Służy regeneracji pracownika i nabraniu sił do dalszego wykonywania pracy. Prawo do urlopu zagwarantowane jest w najwyższym akcie prawnym – Konstytucji RP. Artykuł 66 ustawy zasadniczej stanowi, że pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów. Sposób nabywania i udzielania urlopów jest szczegółowo uregulowany w dziale siódmym Kodeksu pracy. Pracownik w razie sporu z pracodawcą może domagać się udzielenia mu urlopu przed sądem pracy.

Prawo do urlopu wypoczynkowego przysługuje jedynie pracownikom zatrudnionym w ramach stosunku pracy. Nie ma znaczenia sposób jego powstania - może to być umowa o pracę, mianowanie, powołanie, wybór. Prawo pracy nie gwarantuje natomiast uprawnienia do urlopu osobom wykonującym umowy cywilnoprawne czy prowadzącym działalność gospodarczą.

Dla wzmocnienia instytucji urlopu wypoczynkowego Kodeks pracy w art. 172 gwarantuje, że za okres odpoczynku pracownik otrzyma wynagrodzenie, jaki otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. Ma to zapewnić pracownikowi spokojny odpoczynek i zabezpieczyć go finansowo.

Polecane przez redakcję: Urlopy wypoczynkowe dla pracowników - PDF

Urlop jest uprawnieniem osobistym i niezbywalnym. Oznacza to, że pracownik nie może się zrzec urlopu ani przekazać go innej osobie. Powinien być wykorzystany w naturze - ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop może być wypłacany tylko w drodze wyjątku.

Wynagrodzenie urlopowe

Odwołanie z urlopu powodujące przerwanie wypoczynku pracownika, podobnie jak przesunięcie terminu urlopu jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach. Zasadniczo urlop powinien być udzielany w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo.

Zadaj pytanie na naszym FORUM

Pierwszy urlop

Pracownik, który podjął pracę po raz pierwszy, nabywa prawo do urlopu z upływem każdego przepracowanego miesiąca w wymiarze 1/12 urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.
Miesiąc pracy należy liczyć:

• z upływem ostatniego dnia miesiąca, gdy pracownik pozostaje w zatrudnieniu od pierwszego dnia danego miesiąca,
• z upływem dnia w następnym miesiącu kalendarzowym, który datą poprzedza dzień nawiązania stosunku pracy, jeżeli do nawiązania stosunku pracy doszło w trakcie miesiąca kalendarzowego,
• z upływem 30 dni, jeżeli pracownik u kolejnych pracodawców był zatrudniony krócej niż miesiąc kalendarzowy lub obrachunkowy.

Kiedy wziąć urlop w 2015 roku?

Pracownik podjął pierwszą pracę 17 stycznia 2013 r. na czas określony do 31 marca 2013 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Następnie podjął kolejną pracę na pełny etat w tym samym roku kalendarzowym u innego pracodawcy – od 2 kwietnia 2013 roku. U pierwszego pracodawcy prawo do urlopu pracownik nabył z upływem 16 lutego oraz 16 marca. Praca w okresie od 17 do 31 marca (15 dni) nie uprawniała pracownika do urlopu u poprzedniego pracodawcy. 15-dniowy okres zatrudnienia zostanie doliczony do okresu zatrudnienia w kolejnym zakładzie pracy. Po przepracowaniu 15 dni u kolejnego pracodawcy pracownik nabędzie prawo do 1,66 lub 2,16 dnia urlopu (zależy, czy przysługuje mu wymiar 20, czy 26 dni urlopu). 

Niezależnie od długości przepracowanego okresu w pierwszym roku kalendarzowym pracy w następnym roku pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu w pełnym wymiarze 20 lub 26 dni już z początkiem roku kalendarzowego.

Kiedy można odwołać pracownika z urlopu?

Pracownik podjął pierwszą pracę 17 grudnia 2012 r. Nie ma on prawa do urlopu za przepracowanie dni grudnia. Natomiast od 1 stycznia 2013 r.  pracownik nabył prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 lub 26 dni za cały 2013 rok.

Kolejne urlopy wypoczynkowe

Pracownik nabywa prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych w każdym następnym roku kalendarzowym, w którym trwa stosunek pracy. 1 stycznia osoba pozostająca w zatrudnieniu nabywa urlop za cały nadchodzący rok z góry. Natomiast gdy pracownik rozpoczyna zatrudnienie w trakcie roku kalendarzowego, nabywa prawo do urlopu z dniem nawiązania stosunku pracy za cały rok z góry w wymiarze proporcjonalnym do końca roku lub do końca zatrudnienia, jeżeli umowa została zawarta na czas krótszy niż do końca roku kalendarzowego.

Jak prawidłowo wyliczyć wymiar urlopu przysługującego pracownikowi?

Wymiar urlopu

Wymiar urlopu regulowany jest przez art. 154 Kodeksu pracy. Wynosi on:

• 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
• 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Jest to wymiar minimalny, poniżej którego pracodawca nie może zejść. Pracodawca może natomiast dowolnie zwiększyć wymiar urlopu pracownikom w umowie o pracę lub aktach wewnątrzzakładowych. Pracodawca powinien na piśmie poinformować pracownika o przysługującym mu wymiarze urlopu nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę.

Dłuższe urlopy wypoczynkowe - 35 dni urlopu