51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy?

• 51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy?
• Krótkie przypomnienie o likwidacji Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy
• Kodeks Pracy: historia prób rekodyfikacji prawa pracy
• 51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy? Najważniejsze propozycje i ich znaczenie
• 51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy? Dlaczego rewolucji nie będzie teraz?

51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy?

Minęło ponad 51 lat od uchwalenia Kodeksu pracy. Ten fundamentalny akt prawny od dekad reguluje stosunki zatrudnienia w Polsce, ale przez cały ten czas podlegał licznym nowelizacjom, które miały dostosować go do zmieniającej się rzeczywistości społeczno gospodarczej. Dziś rynek pracy wygląda zupełnie inaczej niż kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu, dlatego pytanie o potrzebę szerokiej rekodyfikacji prawa pracy pozostaje aktualne. Mimo to obecna sytuacja instytucjonalna i decyzje rządu wskazują, że rewolucji legislacyjnej — likwidacji obowiązującego Kodeksu Pracy i wprowadzenia całkowicie nowego aktu — nie należy się spodziewać w najbliższym czasie. Nie wydaje się wiec, żeby nawet za jakiś czas miał obowiązywać docelowo Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy.

Krótkie przypomnienie o likwidacji Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy

W maju 2024 r. rząd formalnie zlikwidował Komisję Kodyfikacyjną Prawa Pracy. Decyzja ta oznaczała zakończenie oficjalnego, państwowego mechanizmu zbierania wiedzy eksperckiej i przygotowywania kompleksowych projektów zmian w obszarze prawa pracy. W tym samym czasie powołano lub utrzymano inne komisje kodyfikacyjne dotyczące m.in. prawa cywilnego, karnego, rodzinnego oraz ustroju wymiaru sprawiedliwości, co dodatkowo sygnalizuje priorytety legislacyjne władzy.

Powyższe na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2024 r. w sprawie zniesienia Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy stanowi, że na podstawie art. 12a i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1188 oraz z 2023 r. poz. 1195, 1234 i 1641) zarządza się, co następuje: § 1. Znosi się Komisję Kodyfikacyjną Prawa Pracy. § 2. Traci moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2016 r. w sprawie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy (Dz. U. poz. 1366). § 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Kodeks Pracy: historia prób rekodyfikacji prawa pracy

Próby gruntownych zmian w prawie pracy nie są nowością. Dwa istotne etapy to prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy z lat ok. 2002–2006 oraz z 2016–(kolejnych).

• Pierwsza komisja zebrała zespół ekspertów z różnych środowisk: nauki prawa, praktyki sądowej i administracyjnej, przygotowując projekty nowego Kodeksu oraz Zbiorowego kodeksu pracy. Projekty te trafiły do rządu, lecz nie doczekały się dalszych prac legislacyjnych.
• Druga odsłona z 2016 r. ponownie zgromadziła grono autorytetów z zakresu prawa pracy, w tym profesorów - wybitnych naukowców i dydaktyków, jak i praktyków prawa i zaproponowała kompleksowe rozwiązania: projekty kodeksu indywidualnego i zbiorowego prawa pracy wraz uzasadnieniami. Również one nie przeszły do fazy wdrożenia.

51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy? Najważniejsze propozycje i ich znaczenie

Wśród zaproponowanych rozwiązań pojawiły się pomysły o dużym znaczeniu praktycznym. Jednym z bardziej dyskutowanych był mechanizm domniemania istnienia stosunku pracy, mający przeciwdziałać nadużywaniu umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę. Teraz też ta tematyka przechodzi proces projektowania - ponieważ proponuje się, aby inspektorzy pracy mieli uprawnienia do wydawania decyzji ustalających istnienie stosunku pracy. W fazach pracy komisji kodyfikacyjnej, propozycja ta przewidywała przesunięcie ciężaru dowodu na pracodawcę w sprawach o ustalenie stosunku pracy oraz wprowadzenie katalogu form zatrudnienia, które mogłyby być wybierane przez strony.

51 lat obowiązywania aktualnego Kodeksu Pracy: czy będzie nowy Indywidualny Kodeks Pracy i Zbiorowy Kodeks Pracy? Dlaczego rewolucji nie będzie teraz?

Decyzja o zniesieniu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Pracy znacząco zmniejsza szanse na rychłe i kompleksowe przemodelowanie Kodeksu. Brak stałego, rządowego forum ekspertów oznacza, że inicjatywy reformujące mogą pojawiać się fragmentarycznie, jako pojedyncze nowelizacje, a nie jako spójny projekt rekodyfikacji Kodeksu Pracy. Dodatkowo priorytety legislacyjne skupiają się obecnie na innych obszarach prawa, co w praktyce odsunęło debatę o systemowych zmianach w prawie pracy. Nawet najlepsze eksperckie projekty wymagają poparcia politycznego, szerokich konsultacji społecznych i gotowości instytucji państwowych do ich realizacji — elementów, których dziś brakuje

Podsumowując, choć Kodeks pracy wymaga dostosowania do współczesnych realiów rynku pracy, to realne polityczne i instytucjonalne warunki sprawiają, że nie zobaczymy teraz rewolucyjnej rekodyfikacji. Zamiast jednego nowego aktu prawnego prawdopodobniejsze są stopniowe zmiany w poszczególnych przepisach KP czy ustawach z nim związanych - co też oczywiście nie jest złe.