100% płatny, dodatkowy urlop wypoczynkowy za staż w wymiarze do 13 dni rocznie (również w 2026 r.). Kto ma do niego prawo?

• Czym jest służba więzienna?
• 100% płatny, dodatkowy urlop wypoczynkowy za staż w wymiarze do 13 dni rocznie (również w 2026 r.). Kto ma do niego prawo?
• Standardowy urlop wypoczynkowy + dodatkowy urlop za staż i służbę w trudnych warunkach
• 100% płatny, dodatkowy urlop wypoczynkowy za staż w wymiarze do 13 dni rocznie (również w 2026 r.). Kto ma do niego prawo? Rozstrzyganie sporów o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej

Praca czy dosłownie służba w Służbie Więziennej wiąże się z dużym obciążeniem psychicznym i fizycznym. Ustawodawca, dostrzegając specyfikę tej formacji, przewidział mechanizm rekompensujący trudy służby – płatny dodatkowy urlop wypoczynkowy. Funkcjonariusze mogą zyskać nawet do 13 dni wolnego w roku. Od czego zależy wymiar tego urlopu? Czy dni wolne z różnych tytułów się sumują? Poniżej wyjaśniamy szczegóły regulacji prawnej.

Czym jest służba więzienna?

Służba Więzienna jest umundurowaną i uzbrojoną formacją apolityczną podległą Ministrowi Sprawiedliwości, posiadającą własną strukturę organizacyjną. "Cechami wyróżniającymi Służbę Więzienną jest umundurowanie i uzbrojenie, które podkreślają charakter formacji jako służby mundurowej odpowiedzialnej za bezpieczeństwo w jednostkach penitencjarnych. Nie są to jednak cechy determinujące formację, bowiem mogą być w niej zatrudniani również pracownicy cywilni (pracownicy posiadający status pracowników urzędów państwowych albo pracownicy zatrudnieni na podstawie KP)." zob. P. Szustakiewicz (red.), Ustawa o Służbie Więziennej. Komentarz, wyd. 1, 2025.

100% płatny, dodatkowy urlop wypoczynkowy za staż w wymiarze do 13 dni rocznie (również w 2026 r.). Kto ma do niego prawo?

Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2025 r. poz. 179, 240, 718, 820) reguluje w przepisie art. 141 urlop dodatkowy. Przepis uszczegóławiaj, że: funkcjonariuszowi przysługuje płatny dodatkowy urlop wypoczynkowy, zwany dalej ,,urlopem dodatkowym'', w wymiarze do 13 dni rocznie, z tytułu pełnienia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych, a także z tytułu osiągnięcia przez funkcjonariusza stażu służby.

Urlop dodatkowy przysługujący funkcjonariuszowi z tytułu pełnienia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych wynosi:

1. 12 dni w roku - dla funkcjonariusza pełniącego służbę w stałym wypełnianiu zadań w zakresie bezpośredniej ochrony i opieki nad osadzonymi w: a) oddziale przeciwgruźliczym szpitali ogólnych, b) laboratorium wykonującym analizy i badania dla oddziałów wymienionych w lit. a;
2. 5 dni w roku - dla funkcjonariusza pełniącego służbę w stałym wypełnianiu zadań w zakresie bezpośredniej ochrony i opieki nad osadzonymi w oddziale dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz dla funkcjonariuszy pełniących służbę w oddziałach terapeutycznych dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo.

W razie zbiegu uprawnień do urlopów dodatkowych z różnych tytułów funkcjonariuszowi przysługuje jeden urlop dodatkowy w wymiarze korzystniejszym. Co ciekawe w ustawie trudno doszukać się pojęcia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub szczególnie uciążliwych, natomiast jak podkreślają naukowcy: "należy przyjąć, że jest to wykonywanie czynności służbowych w okolicznościach istotnie wpływających na zdrowie (np. w dużym stresie). Celem regulacji dotyczącej urlopu dodatkowego jest, z jednej strony, zrekompensowanie tych trudnych warunków służby już wypełnionej oraz z drugiej strony, zmniejszenie czasu wykonywania tych obowiązków służbowych w przyszłości. (...) Brak możliwości zsumowania podstaw udzielenia urlopu. W przypadku, gdy funkcjonariuszowi przysługuje równocześnie urlop dodatkowy z tytułu służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych oraz z tytułu stażu służby nie można dokonać zsumowania tych podstaw i udzielić funkcjonariuszowi kumulatywnego urlopu dodatkowego. W tej sytuacji należy wybrać jedną podstawę do udzielenia urlopu dodatkowego, z której wynika korzystniejsza regulacja wymiaru tego urlopu.", zob. P. Szustakiewicz (red.), Ustawa o Służbie Więziennej. Komentarz, wyd. 1, 2025.

Standardowy urlop wypoczynkowy + dodatkowy urlop za staż i służbę w trudnych warunkach

Warto zaznaczyć, że taki dodatkowy urlop jest to świadczenie odrębne od standardowego urlopu wypoczynkowego (przyznawanego na podstawie art. 138 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej - Funkcjonariuszowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni.). Jego celem jest zrekompensowanie funkcjonariuszowi trudnych warunków, w jakich wykonywał obowiązki, a także ograniczenie czasu ekspozycji na czynniki szkodliwe i stres, wypalenie zawodowe, możliwe sytuacje zagrażające życiu czy zdrowiu.

100% płatny, dodatkowy urlop wypoczynkowy za staż w wymiarze do 13 dni rocznie (również w 2026 r.). Kto ma do niego prawo? Rozstrzyganie sporów o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej

Warto mieć świadomość jak odbywają się spory sądowe (jaka jest właściwość sądu) w zakresie roszczeń funkcjonariuszy, np. co do urlopów. Tutaj warto się odnieść do wyroku Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 stycznia 2025 r., I PSKP 44/24. Zgodnie z tezą:

1. Stosunki służbowe funkcjonariuszy Służby Więziennej nie mają charakteru pracowniczych unormowanych w kodeksie pracy, co w ostatecznym wyniku wyłącza stosowanie w tych sprawach przepisu art. 242 KP jako dotyczącego sporów powstałych nie ze stosunków administracyjnoprawnych, lecz ze stosunków pracy. Niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawach o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej ze względu na administracyjnoprawny charakter tej służby. Wolą ustawodawcy jednak zgodnie z art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 (podlegających trybowi administracyjnoprawnemu) rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Skoro spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w powyższym zakresie zostały przekazane do rozpoznania przez sądy pracy, to są one niewątpliwie sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 KPC jako „inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych”. W tej sytuacji należy uznać, że z art. 220 ustawy o Służbie Więziennej wynika wola ustawodawcy zastosowania do rozważanych sporów przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy. 2. Skoro ustawodawca jednoznacznie zdefiniował w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej pojęcie świadczeń pieniężnych, poświęcając im osobny rozdział dziewiętnasty, a w innym odrębnym rozdziale uregulował świadczenia związane z realizacją prawa do lokalu w rozdziale osiemnastym (które faktycznie raz otrzymuje się, a nie jak uposażenie co miesiąc) brak jest podstaw, aby sprawy o przyznanie równoważnika z tytułu braku lokalu traktować jako sprawy o przyznawanie świadczeń pieniężnych, a na podstawie art. 226 ust. 1 ustawy to roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagając od funkcjonariuszy szczególnego poświęcenia i podporządkowania, państwo zapewnia, „mając na względzie zasady słuszności szereg uprawnień i uprzywilejowanych świadczeń w zamian za ich trudy, pracę i niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia”. Ustawodawca, uwzględniając szczególny i odrębny charakter służby, przyznaje funkcjonariuszom specjalne uprawnienia związane z wykonywaniem służby, do których należy zaliczyć większą stabilizację stosunku służbowego, uprawnienia związane z przydziałem lokalu mieszkalnego oraz prawo do umundurowania i wyżywienia w czasie służby (czy też dodatkowych urlopów).