Kategorie

Przezorny zabezpieczony

Andrzej Maj
Rozwój gospodarczy, konkurencja na rynku pracy spowodowały, że coraz częściej do zawarcia umowy o pracę lub umowy będącej jej pochodną dochodzi w wyniku negocjacji. Najczęściej strony chciałyby, aby wynegocjowane warunki zostały utrwalone jeszcze przed zawarciem umowy stanowczej. Umożliwia im to umowa przedwstępna.

Ze względu na specyfikę prawa pracy powstaje pytanie, czy wcześniejsze ustalenia są wiążące dla stron, czy też można się uchylić od ich wykonania i uwzględnienia w umowie o pracę lub w innej umowie prawa pracy. Kodeks pracy nie zawiera bowiem przepisów regulujących porozumienia przedumowne. Jednak zgodnie z treścią art. 300 Kodeksu pracy w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeśli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Umowa przedwstępna

Kodeks cywilny porozumienie przedumowne reguluje w art. 389 i 390 w formie umowy przedwstępnej. Jest to taka umowa, w której jedna ze stron lub obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości określonej umowy - umowy przyrzeczonej. Dopuszczalność zawarcia umowy przedwstępnej w stosunkach pracy znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (postanowienie SN z 13 maja 1977 r., I PZ 23/77, OSP 1979/3/47), jak i w poglądach przedstawicieli doktryny (Kazimierz Jaśkowski, Eliza Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem. T.I., str. 146, 810). Cechą charakterystyczną umowy przedwstępnej jest określenie w niej istotnych postanowień umowy przyrzeczonej, w szczególności przyszłej umowy o pracę. Do niedawna cechą charakterystyczną umowy przedwstępnej był także termin zawarcia umowy przyrzeczonej. Obecnie po zmianie Kodeksu cywilnego warunek ten został wyłączony. Strony mogą zamieścić w umowie przedwstępnej termin zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę, lecz nie muszą. Jeżeli termin, w ciągu którego ma być zawarta przyrzeczona umowa o pracę, nie został oznaczony, umowa o pracę powinna być zawarta w odpowiednim terminie, wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy o pracę. Jeżeli obie strony (zarówno przyszły pracodawca, jak i przyszły pracownik) są uprawnione do zawarcia umowy o pracę i każda z nich wyznaczyła inny termin, to strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie wskazujące termin zawarcia umowy o pracę. Trzeba podkreślić, że jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin zawarcia przyrzeczonej umowy, to żadna ze stron nie może żądać jej zawarcia.

Przy odmowie - roszczenie

Reklama

Uregulowana w Kodeksie cywilnym umowa przedwstępna jest porozumieniem przedumownym umożliwiającym każdej ze stron skuteczne dochodzenie zawarcia umowy przyrzeczonej. W razie odmowy przez jedną ze stron zawarcia umowy przyrzeczonej, drugiej stronie przysługują dwa rodzaje roszczeń: roszczenie odszkodowawcze - o naprawienie szkody, którą druga strona poniosła, licząc na zawarcie umowy przyrzeczonej, oraz roszczenie o skutku silniejszym - o zawarcie umowy przyrzeczonej.

Nie wszystkie roszczenia wymienione w Kodeksie cywilnym mogą być dochodzone na gruncie prawa pracy. Otóż zgodnie z art. 10 i 11 Kodeksu pracy (a także art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) roszczenie o skutku silniejszym w odniesieniu do umowy o pracę, a zatem o zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę, przysługiwałoby tylko przyszłemu pracownikowi, nie przysługiwałoby natomiast przyszłemu pracodawcy (por. Kazimierz Jaśkowski, Eliza Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem. T.I., str. 146, 810). Przepisy te statuują bowiem w polskim systemie prawnym zasadę wolności zatrudnienia (pracy). W konsekwencji, zmuszenie kogoś do zawarcia i wykonywania umowy o pracę, której wykonywać nie chce, nie wydaje się możliwe.

Niedoszły pracodawca w razie odmowy przez pracownika zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę mógłby zatem jedynie domagać się od niego odszkodowania za szkodę, którą poniósł, licząc na zawarcie umowy. Odszkodowania w innym zakresie może domagać się tylko wówczas, gdy określono tenże zakres w umowie przedwstępnej.

Istotne doprecyzowanie

Reklama

Umowa przedwstępna powinna zawierać wszystkie istotne składniki przyrzeczonej umowy o pracę, w szczególności wymienione w art. 29 par. 1 Kodeksu pracy. A zatem umowa przedwstępna powinna zawierać zobowiązanie do zawarcia konkretnej umowy (np. na czas określony, nieokreślony) oraz warunki pracy i płacy. Powinna określać rodzaj pracy, którą miałby świadczyć pracownik, miejsce jej świadczenia, wynagrodzenie, wymiar czasu pracy. Z uwagi na charakter umowy przedwstępnej i treść art. 389 Kodeksu cywilnego przedwstępna umowa o pracę nie musi zawierać daty, w której miałaby być zawarta. Może budzić wątpliwości, czy do skuteczności umowy przedwstępnej konieczne jest wskazanie terminu rozpoczęcia pracy.

Wobec braku konieczności wskazania terminu zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę, trudno wymagać od stron wskazania terminu rozpoczęcia pracy, skoro nie wiadomo, kiedy w ogóle umowa o pracę musi być zawarta. Z drugiej strony cechą chrakterystyczną umowy przedwstępnej na podstawie której można by się domagać zawarcia umowy przyrzeczonej, jest takie jej sformułowanie, by wyrok sądu orzekający obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej, był wykonalny. Jeżeli w umowie przedwstępnej nie zapisano terminu, od którego pracownik miałby rozpocząć pracę, można by zarzucać, że sąd w wyroku uwzględniającym powództwo nie może samodzielnie (bez uprzedniej zgodnej woli stron wynikającej z umowy) wskazać tego terminu. Aby uniknąć tego rodzaju wątpliwości, strony mogłyby w umowie przedwstępnej termin rozpoczęcia pracy określić w ten spsób, iż byłby on liczony od dnia zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę.

Inne formy umów

Umowa przedwstępna jest jedną (ale nie jedyną) z występujących w obrocie prawnym form przygotowania umowy stanowczej. W obrocie gospodarczym stosuje się umowy zawierające pokrewne instytucje prawne, np. list intencyjny, umowę ramową, umowę o negocjacje, umowę opcyjną. Umowy te nie są jednak zdefiniowane w polskim prawie. Ich dopuszczalność wywodzi się z zasady swobody umów określonej w art. 3531 Kodeksu cywilnego, a w stosunkach pracy znajduje podstawę w wyżej przywołanym art. 300 Kodeksu pracy, przy czym, formułując postanowienia tych umów, należy mieć na uwadze specyfikę i przedmiot regulacji prawa pracy, a w szczególności należy pamiętać, że nie mogą być one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Do stosunków pracodawca (przyszły pracodawca) - pracownik (przyszły pracownik) zastosowanie miałyby list intencyjny i umowa ramowa jako inne niż umowa przedwstępna formy porozumienia przedumownego.

List intencyjny

Typowy list intencyjny różni się od umowy przedwstępnej głównie tym, że nie wynika z niego zobowiązanie stron do zawarcia umowy stanowczej. List intencyjny w istocie oznacza rozpoczęcie rokowań, które powinny być prowadzone w dobrej wierze. Prawo nie określa, jakie warunki musi spełniać list intencyjny, toteż strony mogą dowolnie ukształtować jego treść, przestrzegając jednak warunku niesprzeczności z zasadami prawa pracy. Jeżeli jednak list intencyjny będzie zawierał elementy charakterystyczne dla umowy przedwstępnej i zostanie zaakceptowany przez drugą stronę, to niezależnie od nazwy dokumentu porozumienia będzie umową przedwstępną i będzie powodować skutki prawne przewidziane dla umowy przedwstępnej.

Umowa ramowa

Umowę ramową z reguły stosuje się w sytuacji, gdy strony w przyszłości przewidują zawarcie wielu umów.

W stosunkach pracy zazwyczaj dochodzi do zawarcia jednej umowy, tj. umowy o pracę, w związku z czym instytucja umowy ramowej miałaby ograniczone zastosowanie w prawie pracy. Jednakże coraz częściej wraz z umową o pracę strony zawierają również inne kontrakty. Dotyczy to w szczególności umów z osobami, które mają zająć stanowiska kierownicze w zakładzie pracy lub którym zostaną udostępnione wiadomości o szczególnej doniosłości dla pracodawcy. Z takimi osobami często zawierane są także umowy o zakazie działalności konkurencyjnej, które są umowami prawa pracy. W odniesieniu do takich kontraktów strony mogą zawrzeć umowę ramową, która określałaby warunki umów stanowczych, ramy, w jakich zawierać się będą przyszłe umowy wiążące pracownika i pracodawcę, a także zobowiązanie do podjęcia starań w celu zawierania tych umów. Także tutaj należy pamiętać, że jeżeli umowa ramowa zawiera elementy chrakterystyczne dla umowy przedwstępnej, to niezależnie od nazwy będzie umową przedwstępną i będzie powodować skutki prawne przewidziane dla niej, zarówno w odniesieniu do umowy o pracę, jak i do umowy o zakazie działalności konkurencyjnej.

Zalety stosowania porozumień przedumownych są oczywiste. Przyszły pracownik, a także pracodawca zyskują przede wszystkim pewność, że w przyszłości dojdzie między nimi do współpracy. Umowy przedwstępne niewątpliwie porządkują sam proces negocjacji między stronami, co ma szczególne znaczenie przy złożonych kontraktach pracowniczych, w szczególności gdy strony w ramach stosunku pracy przewidują zawarcie kilku umów.

UWAGA

Bardzo ważną informacją dotyczacą każdej umowy (nie tylko przedwstępnej) jest długość terminu, kiedy można dochodzić uprawnień (roszczeń) przysługujących z tytułu zawarcia tej umowy. W odniesieniu do umowy przedwstępnej termin przedawnienia roszczeń jest krótszy od terminów ogólnych i wynosi rok od dnia, w którym przyrzeczona umowa miała być zawarta. W razie oddalenia przez sąd żądania zawarcia umowy przyrzeczonej (co miałoby miejsce w razie zgłoszenia takiego żądania przez niedoszłego pracodawcę) roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się - w myśl art. 390 par. 3 kodeksu cywilnego - z upływem roku od dnia uprawomocnienia się wyroku.

UWAGA

Ponieważ umowa o zakazie działaności konkurencyjnej jest pochodną umowy o pracę, nie sposób domagać się zawarcia umowy o zakazie konkurencji, w sytuacji gdy nie doszło do zawarcia umowy o pracę.

Andrzej Maj

Autor jest radcą prawnym w kancelarii prawniczej D. Dobkowski Sp. k., stowarzyszonej z KPMG w Polsce. Specjalizuje się w doradztwie prawnym z zakresu prawa pracy, prawa cywilnego i gospodarczego oraz w prowadzeniu procesów sądowych.

Kontakt: personel@infor.pl

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Czy pracodawca widzi kod choroby na L4?

    Kod choroby na L4 - czy pracodawca widzi numer statystyczny choroby wpisany na zwolnieniu lekarskim?

    Praca w Niemczech bez znajomości języka

    Praca w Niemczech bez znajomości języka jest możliwa. Pracodawcy w dużych niemieckich miastach zatrudniają wykwalifikowanych pracowników z zagranicy.

    Elektroniczny wniosek urlopowy a przepisy prawne

    Elektroniczny wniosek urlopowy - czy jest zgodny z przepisami prawnymi? Czy wniosek o urlop musi być składany w formie papierowej? Co na to Kodeks pracy?

    Wyłączenie winy pracownika w naruszeniu obowiązków

    Wyłączenie winy pracownika. Zgodnie z wykładnią dominującą w nauce oraz orzecznictwie prawa pracy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, o którym mowa w art. 52 §1 pkt 1) kp jest zasadne, jeżeli pracownik naruszy swoje podstawowe obowiązki pracownicze i można mu przypisać winę „ciężką" w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa oraz gdy jednocześnie to naruszenie stanowi jednocześnie poważnie zagrożenie lub naruszenie interesów pracodawcy. Ponieważ Kodeks pracy nie zawiera przepisów precyzujących rozumienie winy pracownika, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie jakie przesłanki i w jakich okolicznościach mogą wyłączyć winę pracowniczą, zwrócić należy się do nauki prawa pracy i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Warto zatem przybliżyć niektóre z przesłanek mogących uzasadnić wyłączenie winy pracownika, co w rezultacie oznaczać może bezzasadność dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę.

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przy dwóch umowach o pracę?

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na dwóch umowach o pracę? Jak wyliczyć liczbę dni wolnych?

    Ubiór do pracy - opinia Polaków

    Ubiór do pracy - jak Polacy chcą ubierać się do wykonywania codziennych obowiązków służbowych?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?