REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Uprawnienia pracownicze przy samozatrudnieniu

Jakub Kaniewski

REKLAMA

Niejednokrotnie po rozwiązaniu stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą pracownik decyduje się na podpisanie z nim umowy zlecenia. Mimo zatrudnienia cywilnoprawnego zleceniobiorca nie traci wielu przywilejów pracowniczych.

Zatrudnienie na podstawie umów cywilnoprawnych, szczególnie tak popularnej umowy zlecenia, kojarzy się wielu osobom, które odchodzą z pracy z rezygnacją z licznych uprawnień, jakie przysługują pracownikom.

REKLAMA

REKLAMA

Stosunek ten regulowany jest na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, choć w praktyce często, z jednej strony - w ramach negocjacji zleceniodawcy pozostawiają niektóre prawa pracownika zleceniobiorcom, z drugiej zaś - nawet Kodeks pracy przyznaje pewne prawa osobom zatrudnionym w ramach umowy zlecenia.

Kiedy umowa zlecenia

Decydując się na podpisanie z byłym czy nawet obecnym pracownikiem - bo taka możliwość również jest dopuszczalna - umowy zlecenia, pamiętajmy, aby powierzona praca dotyczyła innych rodzajowo prac niż te, które pracownik wykonuje w ramach stosunku pracy. W przeciwnym razie podpisanie takiej umowy może wiązać się dla pracodawcy z posądzeniem go o omijanie przepisów prawa pracy. Przepisy Kodeksu pracy w art. 22 bezwzględnie zabraniają zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy. Co więcej - nawet bez względu na nazwę zawartej między stronami umowy, jeśli wypełnia ona znamiona stosunku pracowniczego, będzie zatrudnieniem regulowanym Kodeksem pracy, nie zaś postanowieniami Kodeksu cywilnego.

Na co zatem powinniśmy zwrócić szczególną uwagę, konstruując umowę zlecenia, aby nie został nam postawiony zarzut postępowania w sposób sprzeczny z prawem pracy? W celu odpowiedzi na to pytanie odwołajmy się do wspomnianego już art. 22 k.p., który definiuje stosunek pracy. W myśl tego przepisu nawiązanie stosunku pracy jest równoznaczne z zobowiązaniem się do wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Kilka elementów tej definicji ma kluczowe znaczenie. Przede wszystkim będzie to kwestia podporządkowania oraz osobistego świadczenia pracy.

REKLAMA

Umowa zlecenia problem osobistego świadczenia rozwiązuje w różny sposób - wykonywane zlecenie może być spełnione bądź wyłącznie osobiście, bądź powierzone wykonaniu innej osobie. Z drugą sytuacją spotkamy się rzadziej. Zleceniobiorca może powierzyć pracę innej osobie, jeżeli wynika to z zapisów umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest zmuszony przez okoliczności. Zleceniobiorca obowiązany jest w takim wypadku niezwłocznie zawiadomić zleceniodawcę o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Wówczas odpowiada tylko za brak należytej staranności w jego wyborze (art. 738 k.c.).

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Co do drugiej kwestii, pracownik jest podporządkowany organizacyjnie pracodawcy co do czasu, miejsca, sposobu i terminu świadczenia pracy. Zleceniobiorca nie może natomiast wykonywać swoich czynności przy zachowaniu zasad ścisłego podporządkowania. Odnosi się to do wszystkich wskazanych powyżej okoliczności - narzucanie kierownictwa nad przedmiotem zlecenia nie wchodzi w tym przypadku w grę.

Przywileje „pracownicze”

Dlaczego wielu osobom zatrudnionym na podstawie umowy cywilnej pozostawia się liczne uprawnienia pracownicze? Sprowadza się to do istoty samej intencji zatrudnienia w ten sposób czy przejścia na tę formę. Pracodawca, podpisując umowę zlecenia, kieruje się przede wszystkim możliwością dokonania oszczędności na świadczeniach publicznoprawnych, nie ma zaś na celu pozbawienia praw, jakie daje status pracownika.

Stąd w praktyce często spotykamy się z pewnego rodzaju umowami mieszanymi, które mogą łudząco przypominać umowy o pracę, w rzeczywistości nie tracą jednak swojego charakteru cywilnoprawnego.

Przede wszystkim, jeżeli strony z góry zakładają, że praca będzie miała charakter ciągły (trwający przez jakiś dłuższy okres), zleceniodawca powinien zagwarantować przyjmującemu zlecenie przynajmniej:

• możliwość powstrzymywania się samozatrudnionego od świadczenia usług na rzecz zatrudniającego przez określoną liczbę dni w roku z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (postanowienie takie powinno być bardzo precyzyjnie sformułowane, m.in. z uwzględnieniem sposobu ustalania przez strony dni wolnych, sposób płatności za te dni, czy nawet dokładne wskazanie dni wolnych, czy niewykorzystany limit dni przechodzi na rok następny),

• prawo do dodatkowych świadczeń,

• okres wypowiedzenia, który może być analogicznie uregulowany jak w przypadku pracowników (tak aby uniknąć wypowiedzenia w każdym czasie),

• wskazanie okoliczności skutkujących prawem do wypowiedzenia umowy, np. przez ich ograniczenie jedynie do ważnych powodów, z precyzyjnym ich określeniem,

• odszkodowanie w przypadku rozwiązania umowy z przyczyn organizacyjnych lub ekonomicznych, leżących po stronie zleceniodawcy,

• ograniczenie pełnej odpowiedzialności za szkody, bez względu na jej rozmiar,

• ochronę kobiet w ciąży,

• wstępne i okresowe badania lekarskie.

WaŻne!

Bez względu na podobieństwo postanowień umowy cywilnoprawnej do zapisów umowy pracowniczej spory powstałe na tle jej stosowania zawsze będą rozstrzygane przez sądy cywilne, chyba że samozatrudniony będzie chciał wystąpić o ustalenie stosunku pracy. Wówczas powództwo składa się w sądzie pracy.

Ochrona bhp

Kwestia ta została najlepiej uregulowana w przepisach prawa pracy, w samym zresztą Kodeksie pracy, za sprawą art. 304 k.p.

Pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy również osobom fizycznym wykonującym prace na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu przez niego wyznaczonym. Jest on zobowiązany chronić zdrowie i życie tych osób przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

W szczególności na podstawie art. 207 k.p. spoczywa na nim obowiązek:

• organizacji pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

• zapewnienia przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawania poleceń usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolowania wykonania tych poleceń,

• zapewnienia wykonania nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,

• zapewnienia wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy.

Za wykroczenia przeciwko uprawnieniom osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę odpowiada również pracodawca. Jeżeli nie przestrzega on przepisów lub zasad bhp, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Jakub Kaniewski

aplikant adwokacki

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Uprawnienia rodzicielskie - QUIZ
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
nie ma takiej możliwości
3
6
9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
Następne

REKLAMA

Kadry
Czas pracy 2027. Dni pracy, godziny pracy, święta, okresy rozliczeniowe, niedziele handlowe

W 2027 roku będzie 251 dni roboczych. Oznacza to, że pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy będzie pracował przez 2008 godzin. W przyszłym roku dwa święta przypadają w sobotę, więc okres rozliczeniowy zostanie skrócony o 8 godzin za każde z tych świąt.

Co piąta zdalna lub hybrydowa oferta pracy w UE podaje wynagrodzenie

Minął termin wdrożenia unijnej dyrektywy o jawności wynagrodzeń, a płaca w zdalnych i hybrydowych ogłoszeniach w UE nadal jest wyjątkiem. Podaje ją mniej więcej co piąta oferta otwarta dla kandydatów z UE, wobec około 7 na 10 ofert skierowanych wyłącznie do USA (dane na 5 listopada 2026). Czy to rzeczywiście jest obowiązek pracodawcy?

Kiedy jesień utrudnia pracę na wysokości. Jakie są najczęstsze zagrożenia?

Jesień nie wprowadza nowych kategorii zagrożeń związanych z pracą na wysokości, ale w istotny sposób zmienia warunki, w których te zagrożenia występują. Wilgoć, mokre i zanieczyszczone powierzchnie, zalegające liście, ograniczona widoczność, silny wiatr oraz spadek temperatury mogą sprawić, że stanowisko, które latem było stosunkowo łatwe do bezpiecznego zorganizowania, jesienią wymaga dodatkowych działań. Z punktu widzenia bezpieczeństwa kluczowe znaczenie ma zatem nie tylko jakość sprzętu chroniącego przed upadkiem, lecz także właściwa ocena warunków środowiskowych, organizacja pracy i bieżące reagowanie na ich zmianę.

Płatności elektroniczne w portalu eZUS i aplikacji mZUS dla Płatnika

Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje, że w portalu eZUS, tak jak w aplikacji mobilnej mZUS dla Płatnika, można już opłacać należności z tytułu składek drogą elektroniczną. W przyszłości będzie można też opłacać składki BLIK-iem. Sprawdź, w jakich bankach można zrobić przelew!

REKLAMA

Przykłady działań prewencyjnych pracodawcy dot. mobbingu, dyskryminacji oraz naruszania godności i innych dóbr osobistych pracowników

W związku z wejściem w życie nowych przepisów Kodeksu pracy dotyczących mobbingu, dyskryminacji oraz naruszania godności i innych dóbr osobistych pracowników pracodawcy mają konkretne obowiązki, które mają przeciwdziałać niepożądanym zjawiskom. Podajemy konkretne przykłady działań prewencyjnych.

Pomijanie przy awansach pracownicy z powodu jej nieobecności związanej z ciążą i urlopem macierzyńskim to dyskryminacja

Nieobecność kobiet w pracy z powodu ciąży i urlopu macierzyńskiego nie może stanowić powodu pominięcia przy awansach i podwyżkach wynagrodzeń. Sąd Najwyższy przesądza - to nieusprawiedliwiona dyskryminacja bezpośrednia.

Zatrudniasz osobę z niepełnosprawnością ruchową? Sprawdź, jak przygotować stanowisko pracy

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 884, 1102, dalej jako: ustawa) reguluje najważniejsze kwestie dotyczące wsparcia osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Ustawa określa prawa, obowiązki zatrudnionych i zatrudniających jak i procedury odbywające się przed różnymi organami. Jeśli zatrudniasz osobę z niepełnosprawnością ruchową lub jesteś osobą z taką niepełnosprawnością warto wiedzieć, jak powinno być przygotowane stanowisko pracy.

Aż o 66% rośnie zapotrzebowanie na pracowników tymczasowych przed Black Friday i świętami. Pracodawcy muszą walczyć o kandydatów

Koniec roku to dla wielu branż najbardziej intensywny okres. W wielu organizacjach zapotrzebowanie na pracowników tymczasowych przed Black Friday i świętami rośnie aż o 66%. To czas, kiedy pracodawcy muszą walczyć o kandydatów. Jak to robić?

REKLAMA

Kodeksowe zmiany w mobbingu 2026-2027. Jak stworzyć skuteczny system antymobbingowy w firmie? Formalna procedura już nie wystarczy

Kodeksowe zmiany w mobbingu weszły w życie 5 listopada 2026 r., ale część obowiązków należy spełnić do 5 maja 2027 r. W nowym porządku prawnym sama formalna procedura już nie wystarczy. Przyjęte rozwiązania muszą rzeczywiście funkcjonować w organizacji. Jak zatem stworzyć skuteczny system antymobbingowy w firmie?

Do 16 listopada 2026 r. na kontach w PPK pojawi się wpłata powitalna od państwa. W jeden miesiąc do programu dołączyło ponad 53 tys. osób

Popularność oszczędzania w PPK rośnie. Tylko w jeden miesiąc, w październiku, do programu dołączyło ponad 53 tys. osób. Do dnia 16 listopada 2026 r. na kontach pojawi się wpłata powitalna w wysokości 250 zł.

Zapisz się na newsletter
Kodeks pracy, urlopy, wynagrodzenia, świadczenia pracownicze. Bądź na bieżąco ze zmianami z zakresu prawa pracy. Zapisz się na nasz newsletter.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA