Organizacje pracodawców

• Podmioty i formy zrzeszania się
• Tworzenie związku i statut
• Najważniejsze uprawnienia
• Nadzór nad organizacjami pracodawców

Procedura tworzenia organizacji pracodawców nie jest skomplikowana, szczególnie biorąc pod uwagę to, że będą je tworzyć prawdopodobnie podmioty profesjonalne. Jednak ważne jest, aby dana organizacja była reprezentatywna – tylko wtedy przysługują jej szerokie uprawnienia, o których poniżej. Pracodawcy powinni coraz chętniej przystępować do organizacji pracodawców jako do podmiotów dbających o dobro swoich członków. Poza tym organizacje te stanowią swojego rodzaju przeciwwagę dla działań związków zawodowych pracowników.

Podmioty i formy zrzeszania się

Pracodawcy mają prawo tworzyć, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia, związki według swojego uznania, jak również przystępować do tych organizacji, z zastrzeżeniem stosowania się do ich statutów (art. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców, zwanej dalej ustawą). Co istotne, pracodawcą jest tu każdy podmiot, o którym mowa w art. 3 k.p. A zatem również jednostka nieposiadająca zdolności prawnej może wstąpić do związku pracodawców.

Zakład czy oddział - kto jest pracodawcą >>

Związki pracodawców są samorządne i niezależne w swojej działalności statutowej (art. 3 ustawy). Mogą tworzyć federacje i konfederacje. Podstawowym zadaniem związków pracodawców, ich federacji i konfederacji jest ochrona praw i reprezentowanie interesów, w tym gospodarczych, zrzeszonych członków wobec związków zawodowych, organów władzy i administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego (art. 5 ustawy). Związki pracodawców, ich federacje i konfederacje nie mogą jednak podejmować działań zmierzających do ograniczenia praw pracowników do zrzeszania się w związki zawodowe oraz działań mających na celu sprawowanie kontroli nad związkami pracowników (art. 4 ustawy).

Tworzenie związku i statut

Związek pracodawców powstaje na mocy uchwały założycielskiej podejmowanej przez co najmniej 10 podmiotów. Wymóg 10 członków (3 członków w przypadku federacji i konfederacji) obowiązuje przez cały czas trwania organizacji, a w razie spadku liczby członków poniżej tego pułapu na okres dłuższy niż 3 miesiące sąd wykreśla organizację z rejestru (art. 12 i 14 ustawy).

Do złożenia oświadczenia, o którym mowa powyżej, stosuje się ogólne zasady o reprezentacji podmiotów w obrocie handlowym. Zgromadzenie założycieli przyjmuje ponadto statut i wybiera komitet założycielski, w którego skład wchodzą co najmniej 3 podmioty (art. 7 ustawy).

---

Statut związku pracodawców powinien zawierać w szczególności:

• nazwę związku, siedzibę oraz terytorialny zakres działania,
• organy związku, zakres ich uprawnień, tryb ich wyboru i odwołania oraz okres kadencji,
• podstawowe cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji,
• sposób nabywania i utraty członkostwa,
• prawa i obowiązki członków,
• sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
• zasady dokonywania zmian statutu, rozwiązywania związku i przeznaczenia jego majątku w razie likwidacji,
• sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich (art. 8 ustawy).

Każda zmiana statutu wymaga dla swojej ważności zgłoszenia do sądu rejestrowego i zaczyna obowiązywać w ciągu 14 dni od dnia zgłoszenia, pod warunkiem że sąd nie zgłosi sprzeciwu (art. 11 ust. 1 ustawy). W razie wniesienia sprzeciwu sąd wyznacza rozprawę w przedmiocie zmiany statutu.

Związki zawodowe w firmie >>

Organizacja pracodawców podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (zwanego dalej KRS). Komitet założycielski ma obowiązek dokonać zgłoszenia organizacji w Rejestrze w ciągu 30 dni od dnia powzięcia uchwały założycielskiej. W przeciwnym razie uchwała ta traci moc (art. 9 ustawy). Z chwilą wpisania do KRS organizacja pracodawców nabywa osobowość prawną (art. 10 ustawy).

Najważniejsze uprawnienia

Ważne jest, aby organizacja pracodawców była reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego.

Organizacjami reprezentatywnymi w rozumieniu ww. ustawy są organizacje, które:

• zrzeszają pracodawców zatrudniających więcej niż 300 tys. pracowników (z zastrzeżeniem art. 7 ust. 4 ustawy o Trójstronnej Komisji),
• mają zasięg ogólnokrajowy,
• działają w podmiotach gospodarki narodowej, których podstawowy rodzaj działalności określony jest w więcej niż w połowie sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), o której mowa w przepisach o statystyce publicznej (art. 7 ust. 3 ustawy o Trójstronnej Komisji).

---

Jeżeli organizacja jest reprezentatywna, wówczas ma prawo:

• występowania z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami organizacji pracodawców (art. 16² ustawy),
• opiniowania założeń i projektów aktów prawnych w zakresie praw i interesów związków pracodawców; nie dotyczy to jednak założeń projektu budżetu państwa oraz projektu ustawy budżetowej, których opiniowanie regulują odrębne przepisy (art. 16 ustawy)
• opiniowania dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej, w szczególności białych ksiąg, zielonych ksiąg i komunikatów oraz projektów aktów prawnych Unii Europejskiej w zakresie objętym zadaniami związków pracodawców (art. 16¹ ustawy ).

Niezależnie od spełnienia wymogu reprezentatywności organizacje pracodawców mogą negocjować i zawierać układy zbiorowe, a także podejmować inne działania statutowe. Co ważne, dochód z działalności gospodarczej organizacji pracodawców może być przeznaczony tylko na jej cele statutowe.

Nadzór nad organizacjami pracodawców

W razie stwierdzenia, że dany organ związku pracodawców prowadzi działalność sprzeczną z ustawą, sąd rejestrowy wyznacza termin co najmniej 14 dni na dostosowanie działalności tego organu do obowiązującego prawa.

W razie bezskutecznego upływu 14-dniowego terminu sąd może:

• orzec grzywnę indywidualnie nakładaną na członków danego organu związku,
• wyznaczyć władzom związku termin przeprowadzenia nowych wyborów do organu związku, pod rygorem zawieszenia działalności tego organu.

Jeżeli powyższe środki okażą się bezskuteczne, sąd rejestrowy na wniosek Ministra Sprawiedliwości orzeka o skreśleniu związku pracodawców z KRS. Od tego orzeczenia przysługuje apelacja.

Związek skreślony z KRS prawomocnym orzeczeniem jest zobowiązany niezwłocznie zaprzestać swojej działalności, a w terminie najpóźniej 3 miesięcy od uprawomocnienia się tego orzeczenia dokonać swojej likwidacji w sposób przewidziany w statucie (art. 19 ustawy).

Podstawa prawna:

• ustawa z 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (DzU nr 55, poz. 235 ze zm.),
• ustawa z 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (DzU nr 100, poz. 1080 ze zm.).