Kategorie

Zasada pięciodniowego tygodnia pracy - jak rozliczyć pracę w szóstym dniu tygodnia

Artur Dawid Samek
radca prawny, ekspert z zakresu prawa pracy
Zasada pięciodniowego tygodnia pracy - jak rozliczyć pracę w szóstym dniu tygodnia. / Fot. Fotolia
Zasada pięciodniowego tygodnia pracy - jak rozliczyć pracę w szóstym dniu tygodnia. / Fot. Fotolia
Zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu pracy pracownicy powinni wykonywać pracę przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym. Obowiązuje więc zasada pięciodniowego tygodnia pracy. Jak rozliczyć pracę w szóstym dniu tygodnia?

Zasada pięciodniowego tygodnia pracy

Dniem wolnym od pracy, w celu zachowania normy przeciętnie tygodniowej czasu pracy może być każdy dzień w tygodniu, za wyjątkiem niedzieli i święta. Z reguły tym dniem jest sobota, może być tak, że pracodawca ustali, iż w jednym tygodniu, to będzie poniedziałek, w drugim środa, a w trzecim piątek. I tak do końca okresu rozliczeniowego wskazywał będzie inny dzień tygodnia z tytuł zachowania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

Praca w dniu wolnym od pracy

Ustawodawca w przepisach Kodeksu pracy określił czas pracy wykonywany w niedzielę i święto (art. 1519 §2 Kodeksu pracy), zawarto również dla celów rozliczeniowych w art. 128 §3 pkt 1 Kodeksu pracy, definicję legalną doby pracowniczej. W przepisach brak jest jednak określenia kiedy zaczyna się i kończy praca w dniu dodatkowo wolnym od pracy, a ma to fundamentalne znaczenie w kontekście realizacji obowiązku wynikającego z art. 1513 Kodeksu pracy, który mówi o konieczności rekompensowania pracy w tym dniu czasem wolny.

Dzień wolny od pracy - pojęcie

Zgodnie ze Stanowiskiem Komisji Prawnej Głównego Inspektoratu Pracy z dnia 12 września 2013 r. w sprawie pojęcia dnia wolnego wynikającego z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy dzień wolny wynikający z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy obejmuje 24 godziny, w których pracownik zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy nie ma obowiązku wykonywania pracy i nie musi to być dzień kalendarzowy. Przepisy prawa nie uzależniają początku dnia wolnego od zakończenia poprzedniej doby roboczej czy choćby 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Stąd też nie ma podstaw, zdaniem komisji, do przyjęcia, że dzień wolny mógłby się zgodnie z przyjętym rozkładem pracy zaczynać po zakończeniu ostatniej doby roboczej lub co najmniej po upływie 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

Rekomendowany produkt: Kodeks pracy w praktyce - PDF

Reklama

W stanowisku tym podkreśla się, że nie ma podstaw do uprzywilejowania tego dnia w stosunku do niedzieli czy świąt. W związku z tym należałoby przyjąć, iż pracodawca w wewnątrzzakładowych źródłach prawa pracy np. regulaminie pracy, podobnie jak w przypadku niedzieli czy święta, powinien określić 24 godziny, traktowane jako dzień wolny z tytułu zachowania zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

W podobny sposób na temat określenia trwania czasu wolnego z tytułu zachowania przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w ramach okresu rozliczeniowego czasu pracy wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych II PK 282/2012. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono między innymi, iż  przepis art. 147 Kodeksu pracy nie stanowi podstawy do przyjęcia stanowczej tezy, że dzień wolny to 24 kolejne godziny od zakończenia poprzedniej doby pracowniczej. Z ustawy (kodeks pracy) nie wynika zakaz, aby dzień wolny obejmował część poprzedniej doby pracowniczej (przy uwzględnieniu odpoczynku dobowego). Ponadto sąd wskazał, że dzień wolny nie musi być ujmowany bezwzględnie po zakończeniu poprzedniej doby pracowniczej, gdyż jego znaczenie w bilansowaniu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu czasu pracy nie musi być jednakowe, gdy idzie o rozkład czasu pracy w okresie rozliczeniowym opartym na takiej normie tygodniowej. Doba pracownicza związana jest z rozkładem czasu pracy oraz normą dzienną i ewentualnie nadgodzinami, a także z okresem odpoczynku (11 godzin). Dzień wolny, zdaniem sądu, to również 24 godziny i wcale nie musi to być dzień kalendarzowy (astronomiczny), podobnie jak niedziela określona w Kodeksie pracy.

Porozmawiaj o tym na FORUM

Rekompensowanie pracy w szóstym dniu tygodnia - dzień wolny

Pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 §1 Kodeksu pracy (z uwagi na pracę w godzinach nadliczbowych) wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny cały dzień wolny od pracy, niezależnie od ilości godzin przepracowanych w tym dniu dodatkowo wolnym od pracy. Dzień wolny powinien być udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego w terminie z nim uzgodnionym, tak stanowi cytowany już art. 1513 Kodeksu pracy. Praca w godzinach nadliczbowych dopuszczalna jest w związku z koniecznością prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii. Praca w tych godzinach może wynikać także z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy.

Rekompensowanie pracy w szóstym dniu tygodnia - wynagrodzenie

Za dzień wolny od pracy udzielony w zamian za wykonywanie pracy w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia. Wynagrodzenie należy mu się za pracę wykonaną, czyli czas faktycznie przepracowany, co wynika z art. 80 Kodeksu pracy. Gdy praca świadczona w dniu wolnym wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy miała niższy wymiar niż wymiar czasu pracy przewidziany w rozkładzie czasu pracy na „inny dzień wolny”, to pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za przepracowane godziny wraz z wynagrodzeniem uzupełniającym za godziny nieprzepracowane do wymiaru czasu pracy przewidzianego na ten „inny dzień wolny”, obliczony jak za przestój, co wynika z art. 81 Kodeksu pracy (zob. W. Muszyński Kodeks pracy Komentarz Warszawa 2013 r. str. 468).  

Kiedy dochodzi do przekroczenia normy przeciętnie tygodniowej czasu pracy?

Stanowisko GIP

Reklama

Zgodnie ze Stanowiskiem Głównego Inspektoratu Pracy z dnia 17 listopada 2010 r. GPP-501-4560-83-1/10/PE/RP na podstawie art. 1513 Kodeksu pracy pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 §1 Kodeksu pracy (przyczyny uzasadniające pracę w godzinach nadliczbowych tj. np. szczególne potrzeby pracodawcy) wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego w terminie z nim uzgodnionym.

W opisywanym stanowisku zwraca się uwagę, iż praca w tzw. szóstym dniu może być wykonywana w sytuacjach wyjątkowych, tj. dopuszczających pracę w godzinach nadliczbowych. Jest to więc wyjątek od podstawowej zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym wyrażonej w art. 129 §1 Kodeksu pracy. Dlatego w przypadku wykonywania pracy w dniu wolnym od pracy ustawodawca wymaga, aby pracodawca udzielił pracownikowi w zamian innego dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego. Dzień wolny powinien być udzielony w terminie ustalonym z pracownikiem, przy czym przepisy nie precyzują trybu takiego ustalania. Nie została przewidziana również sytuacja, gdyby stronom nie udało się dojść do porozumienia. Główny Inspektorat Pracy podkreśla, że pracodawca nie ma prawa wyboru sposobu rekompensowania pracy w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Ustawowo przewidzianą formą jest udzielanie innego dnia wolnego od pracy do czasu zakończenia okresu rozliczeniowego. Nieudzielenie dnia wolnego, o którym mowa w art. 1513 Kodeksu pracy, jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika z art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy i jest zagrożone karą grzywny.

Dalszą konsekwencją nieudzielenia czasu wolnego za pracę w dniu wolnym z tytułu zachowania przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy do końca okresu rozliczeniowego czasu pracy będzie niewątpliwie rozliczenie godzin pracy przekraczających średniotygodniową normę czasu pracy wynikającą z przepracowania w tym dniu godzin, za które oprócz wynagrodzenia, zgodnie z art. 1511 §2 Kodeksu pracy, należy wypłacić dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia. Również w przypadku przekroczenia normy dobowej czasu pracy w dniu dodatkowo wolnym od pracy przysługuje na zasadzie art. 1511 §1 Kodeksu pracy wynagrodzenie oraz dodatek 50% lub 100% w zależności kiedy te godziny nadliczbowe wystąpiły. 

Zasady rozliczania czasu pracy w systemie pracy w ruchu ciągłym

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - projekt ustawy

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - komisje sejmowe pozytywnie zaopiniowały projekt ustawy. Projekt reguluje zasady tworzenia, organizowania i działania kas w zakładach pracy.

    Pracownicy PIP z dodatkowym urlopem wypoczynkowym

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy zostanie przyznany niektórym pracownikom PIP. Ile dni?

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. - ponowne przeliczenie

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. będą ponownie przeliczone. Takie rozwiązanie przewiduje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. - projekt

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. przewiduje projekt nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym. Co się zmieni?

    Szczepienia pracowników przeciwko COVID-19 - stanowisko PIP

    Szczepienia pracowników przeciwko COVID-19 są celowe i zasadne, lecz mają charakter dobrowolny. To oficjalne stanowisko PIP na temat szczepień pracowników.

    Pracownik niepełnosprawny - zwolnienie lekarskie, czas pracy

    Pracownik niepełnosprawny - jakie ma uprawnienia? Jakie są zasady przebywania na zwolnieniu lekarskim? Jaki jest wymiar czasu pracy pracownika niepełnosprawnego? Co z urlopem wypoczynkowym?

    5 korzyści z audytu wynagrodzeń

    Audyt wynagrodzeń przynosi liczne korzyści. Poniższy artykuł omawia 5 najważniejszych z nich.

    Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

    Badania sanitarno-epidemiologiczne to dodatkowa weryfikacja zdrowotna wymagana do pracy, przy wykonywaniu której istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.

    Reforma rynku pracy w Polsce

    Reforma rynku pracy w Polsce jest częścią Krajowego Planu Odbudowy. Jakie zmiany zakłada nowy model polityki zatrudnienia?

    Zakaz noszenia hidżabu w miejscu pracy - wyrok TSUE

    Hidżab w miejscu pracy - pod pewnymi warunkami można wprowadzić zakaz noszenia hidżabu w pracy. Tak zdecydował TSUE w swoim wyroku. Krytykuje go Prezydent Turcji.

    Ile osób odbiera telefony służbowe na urlopie?

    Telefon służbowy na urlopie? Ile osób odbiera je podczas urlopowego wypoczynku?

    Przeciętne wynagrodzenie i zatrudnienie - czerwiec i II kwartał 2021

    Przeciętne wynagrodzenie i zatrudnienie - ile wyniosło w czerwcu i II kwartale 2021 r.? GUS podaje kwoty.

    Niedziela handlowa - sierpień 2021

    Niedziela handlowa - sierpień 2021 ma aż 5 niedziel. Czy 1 sierpnia, 8 sierpnia, 15 sierpnia, 22 sierpnia lub 29 sierpnia to niedziela handlowa? Kiedy jest najbliższa niedziela handlowa?

    Nowy pracownik zdalny - jak mu pomóc?

    Nowy pracownik zdalny może mieć wiele trudności z wdrożeniem się do pracy w nowej firmie. Jak mu pomóc?

    Zapisanie nowego pracownika do PPK - 90 dni zatrudnienia

    Zapisanie nowego pracownika do PPK wymaga 90 dni zatrudnienia. Co wlicza się do tego okresu według ustawy o PPK?

    Praca podczas upałów – zalecenia PIP

    Praca podczas upałów - jakie są zalecenie PIP? Po pierwsze, pracodawca zapewnia zimne napoje. Po drugie, wentylację i klimatyzację w pomieszczeniach pracy. PIP zaleca także skracanie czasu pracy.

    Wyższe zarobki i 4 dni pracy w tygodniu w gastronomii - Niemcy

    Wyższe zarobki i 4 dni pracy w tygodniu to rozwiązanie dla sektora gastronomii w Niemczech. Czy to pomoże na niedobory kadrowe?