Zwalniam się. Czy szef może żądać zapłaty za buty robocze?

• Czy szef może żądać zapłaty za buty robocze?
• Zapłata za obuwie robocze - orzecznictwo
• Wnioski dla pracownika i pracodawcy

Czy szef może żądać zapłaty za buty robocze?

Przepisy prawa pracy jednoznacznie chronią kieszeń pracownika w kwestii wyposażenia roboczego. Firmy nie mają prawa wpisywać do swoich regulaminów zapisów, które zmuszałyby podwładnych do zwrotu kosztów odzieży czy obuwia ochronnego w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy. Nawet jeśli pracownik odchodzi przed upływem przewidywanego okresu używalności danego sprzętu, pracodawca nie może domagać się „amortyzacji” i potrącać tych kwot z pensji. Tego typu praktyki są naruszeniem Kodeksu pracy.

Polecamy: BHP w firmie. Obowiązki pracodawców

Zapłata za obuwie robocze - orzecznictwo

Co na to sądy? Orzecznictwo, które ucina dyskusję. Wielu pracodawców próbuje bronić swoich racji, powołując się na wewnętrzne regulaminy. Jednak w starciu z sądem pracy, takie zapisy często okazują się bezwartościowe. Orzecznictwo Sądu Najwyższego (SN) konsekwentnie stoi na straży ochrony wynagrodzenia pracownika. Oto najważniejsze argumenty płynące z sal sądowych, które warto znać:

1. Zgoda na potrącenie nie może być „in blanco”

Pracodawcy często zabezpieczają się, dając pracownikowi do podpisu oświadczenie o odpowiedzialności materialnej już w dniu zatrudnienia. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że taka praktyka w kontekście potrąceń z pensji jest nieskuteczna.

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2004 r. (sygn. akt I PK 217/03) Sąd orzekł, że zgoda pracownika na potrącenie należności z wynagrodzenia (art. 91 k.p.) jest ważna tylko wtedy, gdy dotyczy konkretnej, istniejącej już wierzytelności.

Co to oznacza w praktyce? Pracodawca nie może potrącić ci z pensji kosztów butów roboczych na podstawie zgody, którą podpisałeś 2 lata temu „na wszelki wypadek”. Aby potrącenie było legalne, musiałbyś wyrazić na nie zgodę już po rozwiązaniu umowy, wiedząc dokładnie, ile pracodawca chce potrącić (np. „Zgadzam się na potrącenie 50 zł za niezwrócony kask”).

2. Regulamin nie może być gorszy niż Kodeks pracy

Pracodawcy często wpisują do regulaminów pracy obowiązek zwrotu kosztów odzieży proporcjonalnie do czasu jej używania (amortyzacja). Jest to działanie ryzykowne prawnie.

Zasada uprzywilejowania pracownika (Art. 9 § 2 Kodeksu pracy) Postanowienia układów zbiorowych i regulaminów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy Kodeksu pracy.

Skoro Kodeks pracy w art. 237⁶ nakłada na pracodawcę obowiązek dostarczenia środków ochrony indywidualnej nieodpłatnie, to jakikolwiek zapis w regulaminie nakazujący pracownikowi płacenie za nie (nawet przy zwolnieniu), jest z mocy prawa nieważny. Przerzucanie ryzyka gospodarczego (kosztów wyposażenia) na pracownika jest sprzeczne z istotą stosunku pracy.

3. Kiedy pracodawca może żądać pieniędzy?

Sądy rozróżniają dwie sytuacje:

1. Normalne zużycie lub zwrot: Jeśli odchodzisz z pracy i oddajesz odzież (nawet używaną) – pracodawca nie może żądać ani grosza. To, że buty miały służyć 2 lata, a ty odchodzisz po pół roku, to ryzyko pracodawcy.
2. Szkoda zawiniona lub brak zwrotu: Jeśli zgubiłeś kask, celowo zniszczyłeś kurtkę lub nie chcesz oddać sprzętu – wtedy pracodawca ma roszczenie. Ale uwaga – nie może go sobie sam potrącić z wypłaty bez twojej wyraźnej zgody (patrz punkt 1). Musi dochodzić swoich praw na drodze sądowej lub ugodowej.

Wnioski dla pracownika i pracodawcy

Dla pracodawcy sprawa jest jasna: oszczędzanie na odchodzących pracownikach poprzez „amortyzację” odzieży to krótka droga do przegranej w Państwowej Inspekcji Pracy. Dla pracownika zaś płynie ważna lekcja: nigdy nie podpisuj zgody na potrącenie kosztów odzieży w ciemno, a przy zwolnieniu pamiętaj, by rozliczyć się z pobranego sprzętu (zwrócić go), co skutecznie zamyka drogę do jakichkolwiek roszczeń finansowych ze strony firmy.