Sąd Najwyższy zajmie się sprawą pracowniczych szczepień na COVID-19. Czy można było nakazać szczepienie, czy można było żądać zaświadczeń, czy można było rozwiązać umowę?

• Sąd Najwyższy zajmie się sprawą pracowniczych szczepień na COVID-19. Czy można było nakazać szczepienie, czy można było żądać zaświadczeń, czy można było rozwiązać umowę?
• Szczepienie na COVID-19, rozwiązanie umowy z pracownikiem, odwołanie do sądu, wygrana pracownika i skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego
• Sąd Najwyższy zajmie się sprawą pracowniczych szczepień na COVID-19. Stan faktyczny sprawy
• Orzeczenia sądów niższych - kto wygrał sprawę?
• Sprawa przed Sądem Najwyższym i wątpliwości prawne: skarga kasacyjna pracodawcy, który przegrał sprawę
• Konsekwencje praktyczne rozstrzygnięcia - dlaczego tak ważne jest rozstrzygnięcie, czy pracodawca mógł żądać podania danych, w zakresie szczepienia bądź nie, na COVID-19 czy też tego nakazać i rozwiązać umowę o pracę?

Sąd Najwyższy zajmie się sprawą pracowniczych szczepień na COVID-19. Czy można było nakazać szczepienie, czy można było żądać zaświadczeń, czy można było rozwiązać umowę?

Skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zajmie się w najbliższym czasie rozstrzygnięciem ciekawego zagadnienia prawnego. Chodzi o to, czy w czasie epidemii COVID-19:

• pracodawcy mieli prawo domagania się podania przez pracownika danych wrażliwych obejmujących informację dotyczącą odbycia szczepienia na Covid-19,
• pracodawcy mieli prawo domagania się podania przez pracownika danych wrażliwych obejmujących informację dotyczącą braku odbycia szczepienia na Covid-19,
• pracodawcy mieli prawo domagania się złożenia zaświadczenia o przeciwwskazaniach do odbycia szczepienia,
• czy brak tych (ww.) danych mógł być podstawą zwolnienia pracownika jednostki medycznej?

Szczepienie na COVID-19, rozwiązanie umowy z pracownikiem, odwołanie do sądu, wygrana pracownika i skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego

Jak zostało wskazane wyżej sprawa skierowana przez trzech sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego dotyczy konfliktu między ochroną zdrowia publicznego a prawami osobistymi (w tym dotyczącymi danych wrażliwych) pracowników. Orzeczenie SN rozstrzygnie, czy przepisy prawa pracy i aktu wykonawczego wydanego w okresie epidemii dawały podstawę do pozyskiwania danych wrażliwych od zatrudnionych w ochronie zdrowia. Ale trzeba sobie zadać pytanie jak doszło do tego, że w sprawą zajmie się aż siedmiu sędziów SN? Poniżej szczegółowy stan faktyczny i prawny sprawy.

Podstawę prawną obowiązku szczepień w okresie epidemii stanowiło rozporządzenie ministra zdrowia z 20 marca 2020 r. ogłaszające stan epidemii, w którym wskazano (ogólnie rzecz ujmując, że), że pewne grupy zawodowe, w tym pracowników jednostek wykonujących działalność leczniczą i personel aptek, zobowiązane poddać się szczepieniu przeciw Covid-19 do 1 marca 2022 r. Równocześnie Kodeks pracy w art. 22(1) par. 4 pozwalał pracodawcy żądać od pracownika podania danych osobowych wykraczających poza katalog podstawowy, jeśli jest to niezbędne do wykonania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa; dane miały być przekazywane w formie oświadczenia pracownika. Pojawia się pytanie, czy takie uregulowania mogły obejmować dane wrażliwe dotyczące stanu zdrowia i informacji o przebiegu szczepienia przeciw Covid-19 oraz czy były zgodne z wyłączeniami przewidzianymi w prawie ochrony danych osobowych.

Sąd Najwyższy zajmie się sprawą pracowniczych szczepień na COVID-19. Stan faktyczny sprawy

Regionalne Centrum Krwiolecznictwa i Krwiodawstwa wprowadziło obowiązek szczepień dla swoich pracowników, na skutek ww. rozporządzenia. Powódka, zatrudniona jako starszy inspektor, najpierw przedstawiła zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniach do szczepienia, a następnie lekarz cofnął to zaświadczenie 2 marca 2022 r. Mimo to pracownica pozostała niezaszczepiona i nie udostępniła pracodawcy informacji dotyczącej odbycia lub braku szczepienia, ani nie zapoznała się z komunikatem o obowiązku szczepień. W rezultacie pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę tłumacząc decyzję utratą zaufania. Pracownica odwołała się od rozwiązania umowy i zażądał przywrócenia do pracy.

Orzeczenia sądów niższych - kto wygrał sprawę?

Sąd Rejonowy w Rzeszowie (sąd I instancji) uznał, że wymóg podania informacji o szczepieniu naruszał osobistą wolność pracownika, a ingerencja w prawa osobiste mogła nastąpić wyłącznie na podstawie ustawy. W konsekwencji sąd I instancji przywrócił powódkę do pracy. Na skutek tego wyroku pozwany (pracodawca) odwołał się, nie podzielając argumentacji przedstawionej przez sąd. Sprawa siłą rzeczy trafiła więc do sądu II instancji i w konsekwencji Sąd Okręgowy w Rzeszowie podtrzymał to stanowisko sądu rejonowego, wskazując, że obowiązki szczepienne w działalności leczniczej dotyczą ograniczonego katalogu chorób wymienionych w przepisach szczególnych i że Covid-19 nie znalazł stałego miejsca na tej liście.

Sprawa przed Sądem Najwyższym i wątpliwości prawne: skarga kasacyjna pracodawcy, który przegrał sprawę

Pełnomocnik pracodawcy złożył od wyroku sądu II instancji skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Twierdził, że sądy niższej instancji błędnie zinterpretowały przepisy i że odpowiedzialność personelu medycznego wymagała większych standardów, by zapewnić bezpieczeństwo funkcjonowania jednostek krwiodawstwa. Jak już było wskazane wyżej, trzech sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sformułowało pytania prawne, które skierowano do poszerzonego składu siedmiu sędziów SN. Pytania dotyczą dwóch zasadniczych obszarów: po pierwsze, czy art. 22(1) par. 4 Kodeksu pracy w związku z §12a rozporządzenia ministra zdrowia uprawniał pracodawcę do żądania od pracownika informacji będących danymi wrażliwymi o szczepieniu przeciw Covid-19 lub zaświadczenia o przeciwwskazaniach; po drugie, czy takie postępowanie stanowiło wyjątkowe podstawy przetwarzania danych wrażliwych przewidziane w prawie ochrony danych osobowych, w szczególności w art. 9 ust. 2 lit. h RODO.

Dodatkowo przed samym rozpoznaniem sprawy doszło do nietypowego zdarzenia procesowego: prokurator delegowany oświadczył ustnie, że występuje w imieniu ministra sprawiedliwości i zażądał wyłączenia sędziów z orzekania, kwestionując ich uprawnienia (w zw. z orzeczeniami TSUE i ETPCz). Sąd Najwyższy ocenił to żądanie jako niedopuszczalne i kontynuował rozprawę, jednocześnie przekazując zawiadomienie do organów dyscyplinarnych.

Konsekwencje praktyczne rozstrzygnięcia - dlaczego tak ważne jest rozstrzygnięcie, czy pracodawca mógł żądać podania danych, w zakresie szczepienia bądź nie, na COVID-19 czy też tego nakazać i rozwiązać umowę o pracę?

Orzeczenie siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych będzie miało istotne skutki praktyczne dla stosunków pracy w służbie zdrowia i poza nią. Potwierdzenie prawa pracodawcy do żądania danych o szczepieniach oznaczałoby, że pracownicy zatrudnieni w określonych sektorach mogą być zobowiązani do ujawniania informacji o stanie zdrowia, gdy przepisy szczególne to przewidują, oraz że takie żądanie mieści się w granicach prawa pracy i wyjątków RODO. Przeciwne rozstrzygnięcie umocni ochronę prywatności pracowników i ograniczy możliwości pracodawców do przetwarzania danych wrażliwych, nadto skomplikując zarządzanie ryzykiem epidemiologicznym w miejscach szczególnie wrażliwych, jak banki krwi.

Wyrok SN określi też standard dowodowy i formalne warunki, w jakich pracodawca może żądać od pracownika oświadczenia o stanie zdrowia lub zaświadczeń lekarskich, a także doprecyzuje granice ingerencji w prawa osobiste w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak stan epidemii. Jak więc widać, sprawa łączy wątki prawa pracy, ochrony danych osobowych i konstytucyjnej ochrony praw osobistych (w tym prawa do prywatności i ochrony danych wrażliwych, dot. zdrowia pracowników). Rozstrzygnięcie SN będzie punktem odniesienia dla przyszłych sporów o zakres obowiązków pracowników medycznych w sytuacjach kryzysowych oraz dla interpretacji przepisów pozwalających pracodawcy żądać danych zdrowotnych. Orzeczenie wskaże, czy tymczasowe akty wykonawcze wydane w warunkach epidemii mogą tworzyć podstawę do przetwarzania danych wrażliwych przez pracodawcę oraz jak łączyć cele zdrowia publicznego z gwarancjami prywatności i ochrony dóbr osobistych pracowników.