Związki zawodowe z ogromnym wpływem na pracę nauczycieli od 13 grudnia 2025 (wynagrodzenia i dodatki, zarządzenie wiekiem, czas pracy, work-life balance, ZFŚS). Już jutro zmiany w szkołach?

• Mamy komentarz NSZZ „Solidarność” Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania
• Zakres regulacji ustawy o układach zbiorowych pracy: co zmieni się dla nauczycieli?
• Co może zawierać układ zbiorowy pracy?
• Układ zbiorowy - orzecznictwo
• Uzasadnienie dla zmian: układy zbiorowe pracy
• Nowa ustawa – reformatorska zmiana wprowadzająca wymogi UE
• Uprawnieni do rokowań nad zawarciem zakładowego/ ponadzakładowego układu zbiorowego pracy
• Związki zawodowe z ogromnym wpływem na pracę nauczycieli od 13 grudnia 2025 (wynagrodzenia i dodatki, zarządzenie wiekiem, czas pracy, work-life balance, ZFŚS). Już za 2 dni zmiany w szkołach?
• Karta Nauczyciela? Jak jest do 13 grudnia 2025?
• Przepis w KN z mocą już od 29 listopada 2025 r.

W najbliższych dniach wejdzie w życie nowa ustawa z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661, zwana dalej ustawą o UZP). Jest to kluczowa zmiana w polskim prawie pracy, mająca ogromny wpływ na zbiorowe prawo pracy (ZPP), w tym dla nauczycieli! Ustawa ta wchodzi w życie 13 grudnia 2025 r. Ustawa o UZP wprowadza zmianę w wielu ustawach w tym w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. 2025 r. poz. 620, 1019, 1160, 1188, 1189, dalej jako: KN). Związki Zawodowe Nauczycieli zyskają więc szerszy zakres uprawnień i wpływ na polepszenie sytuacji nauczycieli.

Mamy komentarz NSZZ „Solidarność” Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania

Zmiany w Karcie Nauczyciela od 13.12.2025 r. Najnowszą ustawę komentuje NSZZ „Solidarność” Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania. Koniec z jednostronnością w sprawie dodatków czy godzin ponadwymiarowych. Organizacja pozytywnie ocenia te zmiany, podkreślając, należy uznać proponowaną zmianę przepisów jako krok w dobrym kierunku. Osiągnięcie zamierzonego celu wymaga jednak dodatkowych zmian legislacyjnych w przedmiocie prowadzenia przez nauczycielskie związki zawodowe sporów zbiorowych oraz silniejszego współuczestnictwa partnerów społecznych w procesie stanowienia prawa. Więcej informacji tutaj.

Zakres regulacji ustawy o układach zbiorowych pracy: co zmieni się dla nauczycieli?

Według art. 1 ustawy, kluczowe obszary regulowane przez nową ustawę obejmują:

• zawieranie, obowiązywanie, ewidencjonowanie i udostępnianie układów zbiorowych pracy;
• ewidencjonowanie i udostępnianie porozumień zbiorowych;
• sprawozdania dotyczące wskaźnika zasięgu rokowań zbiorowych;
• ustalanie i aktualizacja Planu działania na rzecz wspierania rokowań zbiorowych.

Co może zawierać układ zbiorowy pracy?

Układ zbiorowy pracy może regulować szeroki zakres spraw, a lista ta jest otwarta, co oznacza, że mogą być do niej dodane dodatkowe kwestie. Związki Zawodowe Nauczycieli na tej podstawie zyskają naprawdę wiele, w tym nauczyciele! Kluczowe obszary to:

1. Wymiar i normy czasu pracy;
2. Systemy i rozkłady czasu pracy;
3. Praca w godzinach nadliczbowych;
4. Wymiar urlopu wypoczynkowego;
5. Warunki wynagradzania pracowników;
6. Organizacja pracy;
7. Bezpieczeństwo i higiena pracy, w tym zagrożenia psychospołeczne;
8. Przeciwdziałanie naruszaniu godności, mobbingowi oraz naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu;
9. Tworzenie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;
10. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz urlopy szkoleniowe;
11. Łączenie życia zawodowego z życiem prywatnym;
12. Zarządzanie wiekiem i aktywne starzenie się pracowników;
13. Prowadzenie dialogu społecznego, w tym zasady i warunki rokowań zbiorowych, reprezentacja stron oraz udział ekspertów.

Układ zbiorowy - orzecznictwo

• Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2023 r., I PSK 53/22.Teza: Postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy, o którym mowa w art. 77 zn. 1 KP, podlegają sądowej wykładni przy zastosowaniu wszystkich jej reguł, przy czym podstawowe znaczenie ma wykładnia językowa. Przy wykładni należy uwzględnić wszystkie części zbiorowego układu pracy, bez względu na nadaną im nazwę, ma moc regulowania normatywnego również ta część układu, która została nazwana załącznikiem lub protokołem dodatkowym.
• Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2022 r., I PSKP 6/22. Teza: Oceny korzystności zmiany układu zbiorowego pracy należy dokonać, porównując treść stosunku pracy wynikającą z niego, z warunkami ukształtowanymi po zmianie. Wprowadzenie układem zbiorowym pracy (lub protokołem dodatkowym) mniej korzystnych dla pracowników warunków nabywania i ustalania wysokości niektórych składników wynagrodzenia za pracę wymaga wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę także wtedy, gdy ukształtowane nowym układem wynagrodzenie nie uległo obniżeniu.

Uzasadnienie dla zmian: układy zbiorowe pracy

Projektodawca w uzasadnieniu do zmian podkreślał: "Układy zbiorowe pracy na przestrzeni wielu lat odgrywały istotną rolę w systemie prawa pracy. Były one początkowo źródłem prawa pracy, które ułatwiało dostosowywanie regulacji prawnych do warunków pracy osób zatrudnionych w różnych branżach. Dzięki układom zbiorowym istniała możliwość równoważenia potrzeb pracowników oraz wymagań poszczególnych gałęzi gospodarki. Tworzone dla pracowników nowe rozwiązania umożliwiały dobór tych najlepszych i najkorzystniejszych. Z czasem wypracowane w ten sposób przepisy podlegały procesowi utrwalenia i upowszechnienia, doprowadzając ostatecznie do ich uwzględniania w regulacjach o charakterze ogólnokrajowym. Ustalone w praktyce rozwiązania dotyczące np. urlopów, ochrony trwałości stosunku pracy czy świadczeń socjalnych stały się z czasem trwałym elementem prawa o charakterze ustawowym. Tak ukształtowana sytuacja prawna w Polsce powoduje, że porozumienia zbiorowe oraz układy zbiorowe pracy stały się swego rodzaju uzupełnieniem dla regulacji zawartych w ustawie z dnia 26 maja 1974 – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 i 807) – zwanej dalej „Kodeksem pracy” lub „k.p.”.".

Nowa ustawa – reformatorska zmiana wprowadzająca wymogi UE

Ustawa o UZP jest długo oczekiwaną reformą, która zastępuje rozproszone przepisy działu XI Kodeksu Pracy z 1974 r. Stwarza ona samodzielny i spójny system prawny, który reguluje każdy etap życia układów zbiorowych – od zawarcia, przez obowiązywanie, po ewidencjonowanie i udostępnianie ich treści. Wyodrębnienie tych przepisów poza Kodeksem Pracy pozwoliło ustawodawcy na pełne wdrożenie wymogów dyrektywy UE 2022/2041 z października 2022 r., dotyczącej adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej.

Uprawnieni do rokowań nad zawarciem zakładowego/ ponadzakładowego układu zbiorowego pracy

Uprawnionymi do rokowań nad zawarciem zakładowego układu zbiorowego pracy są:

1. pracodawca;
2. zakładowe organizacje związkowe lub międzyzakładowe organizacje związkowe.

Uprawnionymi do rokowań nad zawarciem ponadzakładowego układu zbiorowego pracy są:

1. ze strony pracodawców: organizacja pracodawców lub pracodawcy, jeżeli układ ma obejmować co najmniej dwóch pracodawców, lub
2. odpowiednio wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub przewodniczący zarządu związku samorządowego – w imieniu pracodawców zatrudniających pracowników samorządowych jednostek sektora finansów publicznych, lub
3. właściwy minister lub centralny organ administracji rządowej – w imieniu pracodawców zatrudniających pracowników państwowych jednostek sektora finansów publicznych;
4. ze strony organizacji związkowych – ponadzakładowa organizacja związkowa.

Związki zawodowe z ogromnym wpływem na pracę nauczycieli od 13 grudnia 2025 (wynagrodzenia i dodatki, zarządzenie wiekiem, czas pracy, work-life balance, ZFŚS). Już za 2 dni zmiany w szkołach?

Ustawa o UZP wprowadza zmiany w Karcie Nauczyciela, zmiana to dokładnie to: art. 41. W ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.5) wprowadza się następujące zmiany: 1) w art. 36 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1. Układy zbiorowe pracy dla nauczycieli mogą być zawierane na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz. U. poz. 1661), z zastrzeżeniem ust. 2.".

Karta Nauczyciela? Jak jest do 13 grudnia 2025?

Do 13 grudnia 2025 r. przepis obowiązuje w takim zakresie: "Art. 36 [Układ zbiorowy pracy] 1. Układy zbiorowe pracy dla nauczycieli mogą być zawierane na zasadach określonych w dziale jedenastym Kodeksu pracy, z zastrzeżeniem ust. 2. Ust. 2. Zawieranie układów zbiorowych pracy dla nauczycieli, o których mowa w ust. 1, nie może powodować dodatkowych skutków finansowych dla budżetu państwa.". Zmienia się więc to, że nie stosuje się już przepisów z KP, bo dział XI w zakresie UZP uchylono, a zastąpiono właśnie nową ustawę o UZP.

Przepis w KN z mocą już od 29 listopada 2025 r.

Ustawa o UZP wchodzi w życie z wyjątkiem art. 41 pkt 2 (zmiana w ustawie – Karta Nauczyciela naprawiająca nakładające się dwie nowelizacje ustawy – Karta Nauczyciela), który wszedł w życie z dniem 29 listopada 2025 r.