Uwaga: 12 kluczowych ustaw dla polskiego prawa, w tym 7 dla prawa pracy zmienionych z mocą od 13 grudnia 2025 r.

• Prawo pracy w Polsce jest rozszerzane na kolejne grupy osób (np. pracujących na zleceniu) na skutek unijnych przepisów
• Układy zbiorowe pracy zmiany
• Uwaga: 12 kluczowych ustaw dla polskiego prawa, w tym 7 dla prawa pracy zmienionych z mocą od 13 grudnia 2025 r.

Jak już informowaliśmy w innych publikacjach (poniżej) całkowicie nowe przepisy w zakresie zbiorowego prawa pracy czekają na wejście w życie. Chodzi o ustawę z dnia 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661, dalej jako ustawa o UZP). Ustawa o UZP wchodzi w życie już 13 grudnia 2025 r.

Przepisy dotyczące zbiorowego prawa pracy (w zakresie zakładowych i ponadzakładowych układów zbiorowych oraz porozumień zbiorowych) długo czekały, aby wyodrębnić je do osobnej ustawy. Paradoksalnie dotąd obowiązywały w Kodeksie Pracy - co było o tyle nielogiczne, że przecież w dużej mierze dotyczy on indywidualnego prawa pracy a nie zbiorowego. Ba, przepisy dotyczące strajków, rokowań, związków zawodowych, organizacji pracodawców, europejskich rad zakładowych i innych kwestii dot. zbiorowych praw pracowników i pracodawców - mają swoje umocowanie w całkowicie odrębnych ustawach. Wreszcie więc zdecydowano o wyodrębnieniu i przy okazji zmianie przepisów w kwestii UZP.

Prawo pracy w Polsce jest rozszerzane na kolejne grupy osób (np. pracujących na zleceniu) na skutek unijnych przepisów

Ustawa o UZP oczywiście dotyczy kwestii układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych, ale nie może nam umknąć w tym wszystkim jedna ważna kwestia. Jednym z czynników, które spowodowały, że ustawa weszła w życie w takim a nie innym kształcie jest konieczność transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2041 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 275 z 25.10.2022, str. 33).

Jak wynika z ww. dyrektywy aby poprawić warunki życia i pracy w Unii, a w szczególności adekwatność wynagrodzeń minimalnych pracowników w celu przyczynienia się do pozytywnej konwergencji społecznej oraz zmniejszenia nierówności płacowych, w niniejszej dyrektywie ustanawia się ramy dotyczące:

• a) adekwatności ustawowych wynagrodzeń minimalnych, aby zapewnić godne warunki życia i pracy;
• b) promowania rokowań zbiorowych mających na celu ustalanie wynagrodzeń;
• c) zwiększenia skutecznego dostępu pracowników do praw do ochrony w postaci wynagrodzenia minimalnego w przypadkach przewidzianych w prawie krajowym lub umowach zbiorowych.

W kontekście omawianej ustawy o UZP znaczenie ma właśnie ww. pkt b). Jak wynika z dyrektywy: "W wytycznej 5 zawartej w załączniku do decyzji Rady (UE) 2020/1512 (5) państwa członkowskie dysponujące krajowymi mechanizmami ustalania ustawowych wynagrodzeń minimalnych wezwano do zapewnienia skutecznego zaangażowania partnerów społecznych w ustalanie wynagrodzeń, co ma zapewnić sprawiedliwe wynagrodzenia umożliwiające godny poziom życia, a przy tym do zwracania szczególnej uwagi na grupy o niższych i średnich dochodach z myślą o pozytywnej konwergencji. W wytycznej wezwano też państwa członkowskie do promowania dialogu społecznego i rokowań zbiorowych z myślą o ustalaniu wynagrodzeń. (...)

(16) Choć konstruktywne rokowania zbiorowe, zwłaszcza na poziomie sektorowym lub międzybranżowym, przyczyniają się do zapewnienia adekwatnej ochrony w postaci wynagrodzenia minimalnego, w ostatnich dziesięcioleciach tradycyjne struktury rokowań zbiorowych uległy erozji, między innymi ze względu na zmiany strukturalne w gospodarce w kierunku sektorów mniej uzwiązkowionych oraz spadek liczby członków związków zawodowych, w szczególności wskutek zwalczania związków zawodowych oraz wzrostu niepewnych i nietypowych form zatrudnienia. Ponadto w następstwie kryzysu finansowego z 2008 r. rokowania zbiorowe na poziomie sektorowym i międzybranżowym w niektórych państwach członkowskich znalazły się pod presją. Tymczasem rokowania zbiorowe na poziomie sektorowym i międzybranżowym są zasadniczym czynnikiem umożliwiającym osiągnięcie adekwatnej ochrony w postaci wynagrodzenia minimalnego i dlatego należy je promować i wzmacniać.".

Układy zbiorowe pracy zmiany

Nowe przepisy dot. układów zbiorowych mają na celu usprawnienie procesu tworzenia i rejestracji układów zbiorowych. Układy zbiorowe stanowią formę umów negocjowanych między pracodawcami a pracownikami reprezentowanymi przez organizacje związkowe. Dokumenty te pozwalają na ustanawianie warunków zatrudnienia odbiegających od standardowych przepisów kodeksu pracy, przy założeniu że są one korzystniejsze dla zatrudnionych. Przykładowo mogą obejmować zwiększoną liczbę dni wolnych lub gwarantowane regularne zwiększenia wynagrodzenia. Podpisana ustawa o UZP wprowadza istotne zmiany. Kluczowe modyfikacje wprowadzone przez nowe przepisy:

1. Możliwość tworzenia układów zakładowych i ponadzakładowych w obszarach nieuregulowanych obligatoryjnymi przepisami prawa pracy, z zachowaniem reguły mówiącej, że wynegocjowane warunki muszą być równe lub lepsze od minimalnych standardów prawnych.
2. Włączenie do układów zagadnień związanych z równowagą między pracą a życiem osobistym, wykorzystaniem nowoczesnych technologii (w tym AI) w miejscu pracy, równouprawnieniem, procedurami przeciwdziałania mobbingowi oraz radzeniem sobie z ryzykami psychospołecznymi (np. stresem i wypaleniem).
3. Zastąpienie systemu rejestracji systemem ewidencji - wszystkie układy i porozumienia będą wprowadzane do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy wyłącznie drogą elektroniczną.
4. Umożliwienie korzystania z usług mediatora podczas negocjacji.
5. Większa elastyczność w określaniu czasu trwania układu - strony mogą zdecydować o zawarciu umowy czasowej z opcją prolongaty lub umowy bezterminowej.
6. Uproszczenie zasad dla układów ponadzakładowych - wystarczy minimum dwóch pracodawców, bez wymogu działania poprzez organizację pracodawców.

Uwaga: 12 kluczowych ustaw dla polskiego prawa, w tym 7 dla prawa pracy zmienionych z mocą od 13 grudnia 2025 r.

Ustawą o UZP zmienia się istotne ustawy dla polskiego prawa:

• ustawę z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego;
• ustawę z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy;
• ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela;
• ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych;
• ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych;
• ustawę z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”,
• ustawę z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw;
• ustawę z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia;
• ustawę z dni 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników;
• ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców;
• ustawę z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej;
• ustawę z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.

Ustawy te są głównie zmienione w zakresie w jakim odnoszą się do negocjowania, zawierania, rejestrowania układów zbiorowych pracy.