Kategorie

Ograniczenia w stosowaniu dyżuru pracowniczego

Anna Czajkowska
W praktyce zdarzają się przypadki nieprawidłowego stosowania przepisów o dyżurach pracowniczych. Jednym ze sposobów uniknięcia błędów związanych z planowaniem dyżurów jest przestrzeganie granic dobowego odpoczynku pracownika.

Instytucja dyżuru unormowana została przez ustawodawcę w art. 1515 § 1 k.p. Definicja legalna tego pojęcia ma następującą treść: „pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę”.

Istota dyżuru

Reklama

Podstawą do stosowania dyżuru pracowniczego jest konieczność zabezpieczenia możliwych potrzeb pracodawcy, np. w przypadku realnego prawdopodobieństwa wystąpienia awarii czy nagłej, niespodziewanej konieczności zastępstwa innego pracownika. Przyjmuje się, że zasadniczo pracownik nie może odmówić pełnienia dyżuru, który jest jednym z obowiązków pracowniczych (wyrok SN z 31 stycznia 1978 r., I PRN 147/77).

Podczas dyżuru pracownik pozostaje wyłącznie w gotowości do świadczenia pracy – na ogół nie wykonuje żadnych innych dodatkowych czynności. Z tego też względu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli w jego trakcie pracownik nie świadczył pracy (art. 1515 § 2 zd. 1 k.p.). Natomiast czas dyżuru, w którym pracownik rzeczywiście świadczył pracę, jest wliczany do czasu pracy.

Nieodzowną cechą dyżuru jest wykonywanie go poza normalnymi godzinami pracy danego pracownika. Wiąże się to z koniecznością zaplanowania dyżuru w ramach przyjętej organizacji pracy w danym zakładzie pracy. Praca świadczona w trakcie dyżuru jest wykonywana poza obowiązującym wymiarem czasu pracy i dlatego stanowi ona pracę w godzinach nadliczbowych. Okres wydajnie świadczonej pracy w warunkach określonych w art. 1515 k.p. powinien być zawsze opłacany wraz z należnym dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych.

Dyżur może być pełniony zarówno w miejscu pracy, jak i poza zakładem pracy. Ponadto może być też wykonywany w domu, co wprost wskazane jest w treści art. 1515 § 3 k.p. Przyjmuje się, że miejscem wyznaczonym przez pracodawcę może być zarówno miejsce stałego zamieszkania pracownika, jak i jego czasowego pobytu.

Ewidencja czasu pracy pracownika >>

Za czas dyżuru (z wyjątkiem tego pełnionego w domu) pracownikowi przysługuje czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego – wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania (art. 1515 § 3 k.p.).

Dyżur a inne podobne instytucje

Pozostawanie pracownika w gotowości do świadczenia pracy, której nie może wykonywać z powodu okoliczności od niego niezależnych, takich jak opóźnienia w dostawie komponentów do zakładu pracy czy niewłaściwej organizacji pracy, nie jest tożsame z wykonywaniem przez niego dyżuru w rozumieniu art. 1515 k.p. Takie zdarzenie może być rozpatrywane w kontekście przestoju (art. 81 k.p.). Podobnie bezczynne pozostawanie w dyspozycji pracodawcy z powodu niemożności świadczenia pracy z przyczyn obiektywnych (np. warunków atmosferycznych) nie może być kwalifikowane jako pełnienie dyżuru.


Reklama

Ze względu na pewne podobieństwa dyżur może być mylony z pozostawaniem w pogotowiu, a nawet dozorem urządzeń regulowanym w art. 136 k.p. Zasadniczą cechą odróżniającą wskazane instytucje od dyżuru jest wykonywanie ich w godzinach pracy pracownika wynikających z przyjętego systemu czasu pracy. Podobnie przestój (art. 81 k.p.) także występuje w czasie pracy pracownika, nie zaś poza normalnymi godzinami pracy.

Pozostawanie w pogotowiu do pracy czy dozór urządzeń wiążą się z natychmiastową gotowością do pracy w czasie i miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Ze względu na charakter pracy niemożliwe jest konkretne planowanie intensywności pracy (np. rozładunek w dokach portowych), ponieważ okresy „wyciszenia” przeplatają się z okresami wytężonej pracy. Dozór urządzeń wiąże się z niewielką intensywnością pracy. Ze względu na potencjalnie ograniczony nakład pracy pracownik może również wykonywać inne dodatkowe czynności, np. dbanie o estetykę otoczenia miejsca pracy.

Czas pracy kierowców >>

Prawo do odpoczynku

Mimo że okres pełnienia dyżuru nie charakteryzuje się szczególną intensywnością ze strony pracownika, to czas dyżuru nie może naruszać prawa do dobowego oraz tygodniowego okresu odpoczynku. Wniosek ten wynika wprost z dyspozycji przepisu art. 1515 § 2 zd. 2 k.p. Ograniczenie dotyczy również dyżuru pełnionego w domu. Na przykład czas pełnienia dyżuru wraz z dobowym wymiarem czasu pracy oraz pracą w godzinach nadliczbowych zasadniczo nie może przekraczać 13 godzin ze względu na prawo pracownika do 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w danej dobie. W związku ze wskazanymi ograniczeniami w ramach podstawowego systemu czasu pracy dyżur może wynosić maksymalnie 5 godzin, a w równoważnym systemie czasu pracy wyłącznie 1 godzinę w okresie doby. Jednak ograniczeń dotyczących dyżuru, w związku z dobowym i tygodniowym nieprzerwanym odpoczynkiem, nie stosuje się do pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy (art. 1515 § 4 k.p.).

Prawidłowe odbywanie dyżuru

Niedopuszczalne jest obchodzenie przepisów art. 132 i 133 k.p. stanowiących o okresach odpoczynku przez pełnienie wydłużonego dyżuru pracowniczego. Naruszenie prawa pracownika do nieprzerwanego dobowego lub tygodniowego odpoczynku jako naruszenie przepisów o czasie pracy, zgodnie z art. 281 pkt 5 k.p., jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika podlegającym karze grzywny. Oczywiste jest, że za faktycznie pełniony dyżur pracownikowi należy się rekompensata także w przypadku naruszenia prawa do odpoczynku.

Jako że praca efektywnie wykonywana w trakcie dyżuru jest pracą w godzinach nadliczbowych, bezcelowe jest wydawanie polecenia dyżuru pracownikom, którzy nie mogą świadczyć pracy w godzinach nadliczbowych. Przykładowo dotyczy to: kobiet w ciąży (art. 178 § 1 k.p.), pracowników opiekujących się dzieckiem do lat 4, którzy nie wyrazili zgody na pracę w nadgodzinach (art. 178 § 2 k.p.) czy pracowników młodocianych (art. 203 § 1 k.p.).

Prawidłowe określenie granic dyżuru, jak również jego odróżnienie od innych podobnych instytucji prawa pracy pozwoli uniknąć niepotrzebnych nieporozumień między stronami stosunku pracy. Znajdzie to także swoje odzwierciedlenie w wysokości świadczeń przysługujących pracownikowi w związku z wykonywaniem stosunku pracy, niejednokrotnie z korzyścią dla zatrudnionego. Zdarza się bowiem tak, że pracodawcy również z przyczyn niezawinionych błędnie polecają pełnienie dyżuru ponad maksymalny możliwy okres w danej dobie czy tygodniu, jak również utożsamiają dyżur z art. 1515 k.p. ze wspomnianymi powyżej instytucjami pozostawania pracownika w pogotowiu czy przestoju.

Podstawa prawna:

  • wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1978 r. (I PRN 147/77, OSNC 1978/7/126).
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.