Kategorie

Czas pracy kierowców

Marek Rotkiewicz
Marek Rotkiewicz
Kierowcy ze względu na specyficzny rodzaj pracy i sposób jej wykonywania należą do tej grupy pracowników, dla której zasady ustalania czasu pracy zostały określone w odrębnej ustawie. Duże znaczenie w stosowaniu tych przepisów szczególnych mają regulacje unijne.

Przepisy o czasie pracy kierowców nakazują ścisłe przestrzeganie czasu przerw, wypoczynków, ograniczeń maksymalnych wymiarów czasu pracy i czasu prowadzenia pojazdu. To powoduje powstanie wielu problemów przy stosowaniu poszczególnych norm i zasad dotyczących czasu pracy tej grupy zatrudnionych.

W stosunku do niektórych kierowców musimy łącznie stosować kilka różnych grup przepisów. Do najważniejszych zalicza się:

  • ustawę z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (DzU nr 92, poz. 879 ze zm.),
  • rozporządzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 561/2006 z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (DzUrz UE L 102 z 11.04.2006 r., s. 1, zwane dalej rozporządzeniem 561/2006),
  • Kodeks pracy.

Ustawa o czasie pracy kierowców ma zastosowanie do każdego kierowcy zatrudnionego na podstawie stosunku pracy wykonującego przewozy drogowe.

Rozporządzenie 561/2006 ma z kolei zastosowanie do przewozu drogowego:

  • rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony,
  • osób pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.

Postanowienia ww. rozporządzenia stosujemy, niezależnie od kraju rejestracji pojazdu, do przewozu drogowego wykonywanego:

  • wyłącznie na terytorium UE oraz
  • między UE, Szwajcarią i innymi państwami-stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

W miejsce rozporządzenia 561/2006 do międzynarodowego transportu drogowego wykonywanego w części poza obszarami UE, Szwajcarii i państw będących stronami umowy o EOG stosuje się umowę europejską dotycząca pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR), sporządzoną w Genewie 1 lipca 1970 r. (DzU z 1999 r. nr 94, poz. 1086 i 1087; zwaną dalej umową AETR).

Zgodnie z art. 3 rozporządzenia 561/2006 jego przepisów nie stosuje się do przewozu drogowego:

  • pojazdami używanymi do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km,
  • pojazdami o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nieprzekraczającej 40 km/h,
  • pojazdami będącymi własnością sił zbrojnych, służb obrony cywilnej, straży pożarnej i sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego lub wynajmowanych przez nie bez kierowcy, gdy przewóz wykonywany jest w związku z zadaniami powierzonymi tym służbom i pozostaje pod ich kontrolą,
  • pojazdami używanymi w razie wypadków lub do prowadzenia działań ratunkowych, w tym pojazdami używanymi w niezarobkowym przewozie pomocy humanitarnej,
  • pojazdami specjalistycznymi używanymi do celów medycznych,
  • pojazdami specjalistycznymi pomocy drogowej poruszającymi się w promieniu 100 km od swojej bazy,
  • pojazdami poddawanymi próbom drogowym do celów rozwoju technicznego lub w ramach napraw albo konserwacji oraz pojazdami nowymi lub przebudowanymi, które nie zostały jeszcze dopuszczone do ruchu,
  • pojazdami lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanymi do niezarobkowego przewozu rzeczy,
  • pojazdami użytkowymi o statusie pojazdów zabytkowych wykorzystywanymi do niezarobkowych przewozów osób lub rzeczy.

Poszczególne państwa członkowskie UE mogą także – na podstawie przepisów krajowych – wyłączyć stosowanie przepisów o czasie pracy kierowców w stosunku do kierujących pojazdami wskazanymi w art. 13 rozporządzenia 561/2006.


Postanowienia odrębne dla kierowców wykonujących przewozy regularne na krótkich trasach (do 50 km) zawiera z kolei ustawa.

W zakresie nieuregulowanym ustawą o czasie pracy kierowców stosujemy w odniesieniu do ich czasu pracy przepisy Kodeksu pracy. Ustawa nie zawiera regulacji dotyczących:

  • pracy w niedziele i święta,
  • rekompensowania pracy w godzinach nadliczbowych,
  • zakresu pory nocnej oraz dodatku za pracę w tej porze.

Przykładowo, ustawa o czasie pracy kierowców wskazuje na możliwość stosowania następujących systemów czasu pracy: podstawowego, równoważnego, przerywanego, zadaniowego i przerywanego połączonego z równoważnym. Oznacza to, że ustawa reguluje kwestie dopuszczalnych dla kierowców systemów czasu pracy całościowo. Nie można zastosować innych systemów czasu pracy spośród wskazanych w Kodeksie pracy (np. systemu pracy weekendowej).

Odrębnością w stosunku do przepisów Kodeksu pracy pozostaje liczba godzin nadliczbowych, które kierowca może przepracować w ciągu roku ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy. O ile Kodeks pracy wskazuje na 150 godzin, o tyle ustawa o czasie pracy kierowców ustala tę liczbę na 260. W układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy, można ustalić inną liczbę godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym (art. 20 ust. 4 ustawy o czasie pracy kierowców).

Kierowcy samochodów osobowych

Do kierowców samochodów osobowych nie stosujemy przepisów rozporządzenia 561/2006. Nie znajdują do nich także zastosowania liczne postanowienia ustawy o czasie pracy kierowców. Nie zmienia to faktu, że kierowcy ci podlegają ustawie o czasie pracy kierowców, a więc występuje wobec nich wiele odrębnych od Kodeksu pracy regulacji dotyczących czasu pracy.

W odniesieniu do kierowców samochodów osobowych nie stosuje się przepisów ustawy o czasie pracy kierowców dotyczących:

  • szczególnej regulacji ograniczającej maksymalne wydłużenie czasu pracy (liczonego wraz z godzinami nadliczbowymi) w danym (konkretnym) tygodniu do 60 godzin (art. 12 ust. 2 ustawy); z tego unormowania wynika, że stosujemy tutaj jedynie zasadę ogólną, zgodnie z którą tygodniowy czas pracy kierowcy, łącznie z godzinami nadliczbowymi, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy, co umożliwia większe wydłużenie czasu pracy w poszczególnych tygodniach niż do 60 godzin (w związku z zasadą zarówno przeciętnego tygodniowego czasu pracy, jak i przeciętnie 5 dni pracy w tygodniu, a więc wymiary te muszą zostać uśrednione na przestrzeni okresu rozliczeniowego),
  • rozliczania czasu pracy, biorąc pod uwagę przepracowany czas w ramach wszystkich stosunków pracy (art. 12 ust. 3 ustawy),
  • prawa do dodatkowej przerwy przeznaczonej na odpoczynek przysługującej kierowcy po 6 kolejnych godzinach pracy w wymiarze nie krótszym niż 30 minut, w przypadku gdy liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin, oraz w wymiarze nie krótszym niż 45 minut, w przypadku gdy liczba godzin pracy wynosi więcej niż 9 godzin na dobę (art. 13 ustawy),
  • ograniczenia dobowego wymiaru czasu pracy do 10 godzin, w razie gdy praca jest wykonywana w porze nocnej (art. 21 ustawy),
  • obowiązku uzyskania od kierowcy oświadczenia na piśmie o wymiarze zatrudnienia albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy (art. 24 ust. 2 ustawy).

Czas prowadzenia pojazdu w przepisach unijnych

Rozporządzenie 561/2006 odnosi się przede wszystkim do kwestii czasu prowadzenia pojazdu, w niewielkim stopniu tylko – wskazując jasno, że innych czynności służbowych poza prowadzeniem samochodu kierowca nie może wykonywać w trakcie przerw czy odpoczynków – do czasu pracy kierowcy (pojęcia szerszego niż samo prowadzenie pojazdu).


Dzienny czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 9 godzin. Można stosować tutaj jednak wydłużenia do 10 godzin na dobę, jednak nie częściej niż dwa razy w tygodniu. Tygodniowy czas prowadzenia pojazdu nie może przekroczyć 56 godzin (art. 6 ust. 2 rozporządzenia 561/2006). Rozporządzenie to reguluje tygodniowy czas prowadzenia pojazdu „dwutorowo”. Poza wskazaniem maksymalnego tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu odnosi się także do łącznego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu kolejnych 2 tygodni, który nie może przekroczyć 90 godzin.

Przykład

W jednym tygodniu kierowca pracował 50 godzin, a zatem w kolejnym może pracować maksymalnie przez 40 godzin (łącznie nie więcej niż 90 godzin w dwóch tygodniach).

W kolejnym (trzecim) tygodniu wolno mu znowu pracować nawet 50 godzin. Nie będzie mógł natomiast prowadzić pojazdu przez ponad 50 godzin, bowiem przekroczyłby maksymalny 90-godzinny czas prowadzenia pojazdu. Musi on się bilansować w każdych 2 tygodniach.

Określenie czasu pracy w odniesieniu do kierowców

Przepisy o czasie pracy kierowców zawierają całkowicie inną definicję czasu pracy niż przepisy Kodeksu pracy.

Czasem pracy kierowcy jest mianowicie czas od rozpoczęcia do zakończenia pracy, która obejmuje wszystkie czynności związane z wykonywaniem przewozu drogowego, w szczególności:

  • prowadzenie pojazdu,
  • załadowywanie i rozładowywanie oraz nadzór nad załadunkiem i wyładunkiem,
  • nadzór oraz pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym,
  • czynności spedycyjne,
  • obsługę codzienną pojazdów i przyczep,
  • inne prace podejmowane w celu wykonania zadania służbowego lub zapewnienia bezpieczeństwa osób, pojazdu i rzeczy,
  • niezbędne formalności administracyjne,
  • utrzymanie pojazdu w czystości.

Do czasu pracy kierowcy wlicza się też przerwę w pracy trwającą 15 minut, którą pracodawca jest zobowiązany wprowadzić, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej 6 godzin.

Czasem pracy kierowcy jest również czas poza obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w którym kierowca pozostaje na stanowisku pracy w gotowości do jej wykonywania, w szczególności podczas oczekiwania na załadunek lub rozładunek, których przewidywany czas trwania nie jest znany kierowcy przed wyjazdem.

Aby okres oczekiwania został zaliczony do czasu pracy, muszą łącznie zostać spełnione następujące warunki:

  • powinien przypadać poza rozkładem czasu pracy,
  • kierowca musi pozostawać na stanowisku pracy (stanowiskiem pracy kierowcy jest nie tylko samochód, którym kieruje, ale również siedziba pracodawcy, na rzecz którego kierowca wykonuje swoje obowiązki, oraz inne miejsce prowadzenia działalności przez pracodawcę, w szczególności filie, przedstawicielstwa i oddziały oraz każde inne miejsce, w którym kierowca wykonuje czynności związane z wykonywanymi przewozami drogowymi) w gotowości do świadczenia pracy,
  • przewidywany czas oczekiwania na konieczność podjęcia pracy nie jest znany.

Okresy te trzeba odróżnić od okresów pozostawania do dyspozycji pracodawcy – innych niż przerwy i czas odpoczynku – podczas których kierowca nie jest zobowiązany pozostawać na stanowisku pracy kierowcy, będąc jednocześnie w gotowości do rozpoczęcia albo kontynuowania prowadzenia pojazdu, albo wykonywania innej pracy. Okresy pozostawania do dyspozycji obejmują w szczególności – ale nie tylko – czas, w którym kierowca towarzyszy pojazdowi transportowanemu promem lub pociągiem, czas oczekiwania na przejściach granicznych oraz w związku z ograniczeniami w ruchu drogowym.

Tutaj kierowca nie musi pozostawać na stanowisku pracy.

Okresy pozostawania do dyspozycji poza rozkładem czasu pracy zalicza się do czasu dyżuru, a przypadające w granicach rozkładu czasu pracy będą stanowić czas pracy kierowcy.


Do czasu pracy kierowcy nie wlicza się:

  • czasu dyżuru, jeżeli podczas dyżuru kierowca nie wykonywał pracy,
  • nieusprawiedliwionych postojów w czasie prowadzenia pojazdu,
  • dobowego nieprzerwanego odpoczynku.

Łączny przeciętny tygodniowy czas pracy wraz z nadgodzinami nie może przekroczyć 48 godzin.

Tygodniowy czas pracy może być przedłużony do 60 godzin, jeżeli średni tygodniowy czas pracy nie przekroczy 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Oznacza to, że 60 godzin to maksymalny czas pracy (i to łącznie z nadgodzinami) w konkretnym tygodniu. Pracodawca nie ma możliwości zlecania dłuższej pracy.

Kierowca poza prowadzeniem pojazdu wykonuje wiele innych prac. Mimo że kierowca w danym dniu czy tygodniu wykonuje inne prace niż prowadzenie pojazdu, nie zmienia to zasad rozliczania jego czasu pracy.

Fakt wykonywania innych prac niż samo prowadzenie pojazdu nie powoduje takiej sytuacji, że mamy do czynienia z czynnościami, które nie będą wliczane do czasu pracy kierowcy czy też w ramach czasu pracy będą rozliczane inaczej (np. jako czas pracy „zwykłego” pracownika). Nawet jeśli kierowca w zakresie obowiązków wykonuje czynności całkowicie niezwiązane z typową pracą kierowcy, to nie możemy rozdzielić jego zatrudniania na dwa „czasy pracy”. Nadal mówimy o zatrudnieniu na stanowisku kierowcy i podleganiu szczególnym regulacjom w tym zakresie. Tym samym w tygodniach, w których kierowca nie prowadzi pojazdu przez cały tydzień, obowiązuje ograniczenie jego czasu pracy do 60 godzin.

Od pracowników zatrudnionych na stanowisku kierowcy pracodawca jest zobowiązany uzyskać oświadczenie na piśmie o wymiarze zatrudnienia albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy (art. 24 ust. 2 ustawy o czasie pracy kierowców). Informacja taka jest niezbędna do prawidłowego ukształtowania wymiaru czasu pracy kierowcy, gdyż postanowienia ograniczające liczbę godzin wykonywania pracy przez kierowcę odnoszą się łącznie do wszystkich stosunków pracy, w jakich pracownik pozostaje w tym samym okresie.

Takie ogólne zakreślenie treści tego oświadczenia jest całkowicie niewystarczające. Pracodawca, wypełniając wszystkie obowiązki nałożone przez przepisy o czasie pracy kierowców, musiałby ponadto dokładnie znać rozkład czasu pracy kierowcy u innego pracodawcy, gdyż tylko z tą wiedzą może sam prawidłowo ułożyć mu rozkład czasu pracy w swojej firmie (pracodawca musi pamiętać np. o konieczności zachowania 48-godzinnej normy średniotygodniowej czasu pracy liczonego wraz z godzinami nadliczbowymi, maksymalnego przedłużenia czasu pracy w tygodniu do 60 godzin).

Informacja o zatrudnieniu powinna odnosić się do zatrudnienia pracowniczego na każdym stanowisku, a nie tylko na stanowisku kierowcy. Kierowca zobowiązany jest złożyć oświadczenie o pozostawaniu lub niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy w trakcie zatrudnienia w danej firmie bez względu na to, jaki ma tam zakres czynności i jaki rodzaj pracy wykonuje. Przepis art. 24 pkt 1 ustawy o czasie pracy kierowców nie ogranicza tej informacji jedynie do zatrudnienia na stanowisku kierowcy, a zatem informacja złożona przez kierowcę powinna obejmować każdą pracę wykonywaną na podstawie stosunku pracy, nawet jeżeli nie jest związana z czynnościami wykonywanymi w ramach zadań kierowcy. Oświadczenie kierowcy dotyczy jedynie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Nie ma obowiązku wykazywania w nim dodatkowej działalności zarobkowej wykonywanej w ramach działalności gospodarczej kierowcy lub na podstawie umów cywilnoprawnych.

W stosunku do kierowcy samochodu osobowego wyłączono obowiązek uzyskania oświadczenia na piśmie o wymiarze zatrudnienia albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy. Tym samym pracodawca nie może domagać się złożenia takiego oświadczenia od kierowcy samochodu osobowego, gdyż byłoby to niezgodne z art. 221 k.p.

Rozkłady czasu pracy

Rozkład czasu pracy służy do ustalenia dni pracy i dni wolnych od pracy pracowników (pracownika), a także godzin pracy (rozpoczęcie i zakończenie pracy, liczba godzin do przepracowania w dniu roboczym).

Przepisy ustawy o czasie pracy kierowców – w przeciwieństwie do przepisów Kodeksu pracy – zawierają pewne regulacje dotyczące maksymalnej długości okresów, na jakie ustala się rozkłady czasu pracy:

  • rozkład czasu pracy kierowcy wykonującego przewóz regularny osób jest ustalany na okresy nie krótsze niż 2 tygodnie,
  • rozkładów czasu pracy nie ustala się dla kierowcy wykonującego przewóz rzeczy,
  • rozkład czasu pracy przy stosowaniu przerywanego czasu pracy w systemie równoważnego czasu pracy (skorzystanie z możliwości połączenia tych dwóch systemów czasu pracy, jaką daje ustawa o czasie pracy kierowców) powinien obejmować okres co najmniej miesiąca,
  • rozkład czasu pracy kierowców wykonujących przewozy regularne, których trasa nie przekracza 50 km, powinien obejmować okres co najmniej miesiąca.

Problematyczne jest zwolnienie z obowiązku układania rozkładów czasu pracy dla kierowców wykonujących przewozy rzeczy. W opinii organów inspekcji pracy zwolnienie z obowiązku tworzenia harmonogramów czasu pracy można odnosić jedynie do podstawowego systemu czasu pracy, w którym praca wykonywana jest zawsze w tych samych godzinach i w tych samych dniach. Nawet w odniesieniu do przewozu rzeczy harmonogramy pracy muszą być tworzone w stosunku do kierowców zatrudnionych w równoważnym czasie pracy.


Rozkładów czasu pracy nie ustala się dla kierowcy wykonującego przewóz rzeczy (art. 11 ust. 3 ustawy o czasie pracy kierowców). Brzmienie tego przepisu nie wskazuje, że możemy w jakikolwiek sposób ograniczyć tę możliwość jedynie do jednego, konkretnego systemu czasu pracy. Rozkładów czasu pracy przy przewozach rzeczy nie trzeba tworzyć bez względu na zastosowany system czasu pracy (co zresztą powszechnie przyjmowane jest w publikacjach na ten temat). Równoważny czas pracy musi zostać rozliczony w przyjętym okresie rozliczeniowym (najczęściej miesięcznym), ale przepisy ustawy nie wskazują, że jest stosowany według z góry ustalonego rozkładu, dlatego też mogą występować sytuacje, w których praca będzie zlecana kierowcy z dnia na dzień.

O konieczności tworzenia harmonogramów czasu pracy przy przewozie rzeczy można mówić już jednak w stosunku do przerywanego czasu pracy. Przerywany czas pracy stosowany jest „według z góry ustalonego rozkładu” (art. 16 ustawy).

Systemy czasu pracy

Zasadniczym systemem czasu pracy w przypadku kierowców jest system podstawowy, w którym praca ma być wykonywana 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy.

Do pracy kierowców można stosować także system:

  • równoważny,
  • przerywany,
  • zadaniowy.

WAŻNE!

W przeciwieństwie do przepisów kodeksowych w stosunku do kierowców istnieje możliwość łącznego zastosowania systemu równoważnego z przerywanym.

Regulacje dotyczące powyższych systemów czasu pracy są zbliżone do odpowiednich regulacji z Kodeksu pracy. Należy jednak wskazać na ważną kwestię rozróżnienia kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym i pozostałych kierowców (tak jak ich określa ustawa). Rozróżnienie to jest o tyle istotne, że do „pozostałych” kierowców nie można stosować wszystkich systemów czasu pracy wskazanych w ustawie (np. zadaniowego czasu pracy). Inne jest też maksymalne dobowe wydłużenie w równoważnym czasie pracy.

Stanowisko w tej kwestii zajął Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy w piśmie z 27 stycznia 2009 r., nr GPP-417-4560-7/09/PE/RP. GIP wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców do kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym mogą być stosowane rozkłady czasu pracy, w których jest dopuszczalne przedłużenie wymiaru czasu pracy do 10 godzin na dobę, a do pozostałych kierowców do 12 godzin na dobę – w ramach systemu równoważnego czasu pracy. Z tego wynika, że rozkłady czasu pracy, które przewidują możliwość przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy, w ramach równoważnego systemu czasu pracy mogą być stosowane do kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym w zakresie, w jakim ich dobowy wymiar czasu pracy nie przekroczy 10 godzin, a do innych kierowców w zakresie, jakim nie przekroczy 12 godzin na dobę. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy do 12 godzin znajdzie zastosowanie w stosunku do kierowców wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne, w rozumieniu art. 4 ust. 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (DzU z 2007 r. nr 125, poz. 874 ze zm.).

W ocenie GIP w przypadku kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym wykonujących m.in. niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne nie mogą być stosowane rozkłady czasu pracy, które przewidują przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin. W świetle art. 15 ustawy o czasie pracy kierowców decydujący jest rodzaj transportu prowadzonego przez firmę, a nie np. konkretnego przewozu wykonywanego przez kierowcę w danym dniu. A zatem kierowcy zatrudnieni w firmach posiadających licencję na transport drogowy powinni pracować w równoważnym czasie pracy do 10 godzin na dobę.

Do kwalifikowania kierowcy jako kierowcy zatrudnionego w transporcie drogowym odniósł się także Sąd Najwyższy w wyroku z 23 czerwca 2009 r. (III PK 18/09). Sąd wskazał w nim, że stosowanie wobec kierowców zatrudnionych w transporcie drogowym przerywanego czasu pracy jest niezależne od dopuszczalnej masy całkowitej kierowanych pojazdów. Ponadto Sąd Najwyższy stwierdził, że udzielenie czasu wolnego nie może nastąpić w czasie przerwy między dwoma zaplanowanymi okresami pracy. Jest to czas wolny pracownika wynikający z jego rozkładu czasu pracy. Pracodawca może udzielić pracownikowi czasu wolnego tylko w tych godzinach, które były zaplanowanymi godzinami pracy.


Praca w porze nocnej

W przypadku gdy praca jest wykonywana w porze nocnej, czas pracy kierowcy nie może przekraczać 10 godzin w danej dobie. Ograniczenie to nie znajduje jednak zastosowania do wszystkich kierowców.

Nie stosujemy go m.in. do kierowców samochodów używanych do przewozu:

  • rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą nie przekracza 3,5 tony, lub
  • osób pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.

Wskazane 10 godzin to nie tylko czas pracy wynikający z rozkładu czasu pracy, ale także pracy w godzinach nadliczbowych oraz innych okresach wliczanych do czasu pracy na mocy przepisów o czasie pracy kierowców. Praca kierowcy wykonującego przewozy inne niż lokalne zawsze będzie nieprzewidywalna w odniesieniu do długości jej trwania. Łączny czas pracy kierowcy pracującego w nocy nie może przekroczyć 10 godzin. Po osiągnięciu tego czasu kierowca powinien zaprzestać nie tylko prowadzenia pojazdu, ale też wykonywania innych czynności zaliczanych do jego czasu pracy.

Pora nocna obejmuje 8 kolejnych godzin przypadających między godzinami 21.00 a 7.00. Dokładne wskazanie tych konkretnych 8 godzin następuje:

  • w układzie zbiorowym pracy,
  • w regulaminie pracy,
  • w pisemnej informacji przekazywanej każdemu z pracowników przez pracodawcę, który nie jest objęty postanowieniami układu zbiorowego pracy i który nie jest także zobowiązany do wydawania regulaminu pracy.

Przykład

Kierowca, powracając z trasy, prowadzi niekiedy krótkotrwale (np. 30 minut) pojazd w porze, która u danego pracodawcy jest porą nocną. Jest to sytuacja nieprzewidywalna przed rozpoczęciem przewozu (wynika przede wszystkim z sytuacji na drodze). W takich dniach niekiedy jego czas pracy wykroczy nieznacznie poza dopuszczalne 10 godzin.

Wskazany maksymalny wymiar czasu pracy liczony jest łącznie z ewentualną pracą w godzinach nadliczbowych. W danym dniu kierowca nie może przepracować więcej niż 10 godzin niezależnie od tego, czy praca w porze nocnej była planowana, czy była skutkiem niezaplanowanego wydłużenia przewozu na skutek sytuacji panującej na drodze, objazdów czy remontów dróg.

Przerwy w pracy przysługujące kierowcy

Kierowcy przysługują dodatkowe przerwy w pracy – poza 15-minutową przerwą, taką jak dla każdego innego pracownika (niekiedy zwaną „przerwą śniadaniową”).

Przerwy wynikające z rozporządzenia 561/2006

Po okresie prowadzenia pojazdu trwającym cztery i pół godziny kierowcy (należy pamiętać, że rozporządzenie 561/2006 odnosi się zasadniczo do każdego kierowcy, bez względu na to, na jakiej podstawie wykonuje przewóz) przysługuje ciągła przerwa trwająca co najmniej 45 minut. Przerwa ta nie przysługuje, jeśli kierowca rozpoczyna okres odpoczynku. Przerwa może zostać podzielona maksymalnie na 2 części, jednak w taki sposób, aby pierwsza trwała co najmniej 15 minut, a druga co najmniej 30 minut. Każdy 4,5-godzinny okres prowadzenia pojazdu powinien być połączony z co najmniej 45 minutami przerwy.


Przerwy z ustawy o czasie pracy kierowców

Po 6 kolejnych godzinach pracy kierowcy przysługuje przerwa przeznaczona na odpoczynek w wymiarze nie krótszym niż 30 minut, w przypadku gdy liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin, oraz w wymiarze nie krótszym niż 45 minut – gdy liczba godzin pracy wynosi więcej niż 9 godzin. Przerwa może być dzielona na okresy krótsze trwające co najmniej 15 minut każdy, wykorzystywane w trakcie 6-godzinnego czasu pracy lub bezpośrednio po tym okresie.

W przeciwieństwie do przepisów rozporządzenia 561/2006 ustawa odnosi się do czasu pracy. Obowiązek zapewnienia przerwy może w niektórych sytuacjach powstać mimo bardzo krótkiego okresu prowadzenia pojazdu.

Przykład

Kierowca Jan B. powinien zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy pracować 8 godzin (obowiązuje go system podstawowy).

27 stycznia rozpoczął pracę o godz. 7.00. Przez pierwsze 2 godz. – tj. do 9.00 – porządkował i oczyszczał samochód (tak wyjątkowo długi czas był spowodowany obfitymi opadami śniegu).

Następnie przez kolejne 2 godziny do 11.00 załatwiał sprawy związane z dokumentacją przewozową i odbiorem towarów do transportu.

W trasę wyruszył zatem dopiero po 4 godzinach od rozpoczęcia pracy. W tej sytuacji przerwa powinna zostać mu zapewniona już po 6 godzinach pracy liczonych od początku dnia roboczego, czyli od godz. 7.00. Tym samym 30-minutową przerwę zobowiązany jest wykorzystać najpóźniej w godz. 13.00–13.30., czyli już po 2 godz. od rozpoczęcia podróży.

Przerwy te ulegają skróceniu o przerwę w pracy trwającą 15 minut, którą pracodawca jest zobowiązany wprowadzić, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy kierowcy wynosi co najmniej 6 godzin.

Ustawa o czasie pracy kierowców zawiera także normy kolizyjne. Wskazane wyżej przerwy z art. 13 ustawy nie znajdują zastosowana do kierowców, którzy wykorzystali przerwy uregulowane w rozporządzeniu.

Przerwy w czasie pracy a dyżur kierowcy

Jeżeli kierowca zatrudniony jest w systemie czasu pracy przewidującym dyżury pracownicze, wówczas przerwy w pracy przysługujące mu zarówno z ustawy o czasie pracy kierowców, jak i z rozporządzenia 561/2006 powinny być wliczone do czasu dyżuru.

Dotyczy to przerw:

  • 30-minutowej, przysługującej po 6 godzinach pracy przy liczbie godzin pracy nieprzekraczającej 9 godzin,
  • 45-minutowej, przysługującej po 6 godzinach pracy przy liczbie godzin pracy wynoszącej więcej niż 9 godzin,
  • ciągłej przerwy 45-minutowej, przysługującej po 4,5-godzinnym ciągłym okresie prowadzenia pojazdu przez kierowcę.

W efekcie po zaliczeniu wskazanych przerw do okresu dyżuru przerwy te nie stanowią czasu pracy. Ustawodawca przewidział jednak obowiązek wypłaty za czas ich trwania nie mniej niż 50% wynagrodzenia jak za zwykły dyżur (art. 9 ust. 6 ustawy o czasie pracy kierowców).

Pewne wątpliwości występują w stosunku do odpłatności za przerwę „unijną”. Ustawa o czasie pracy kierowców w art. 27 wskazuje, że traktowane są jako czas dyżuru, jednak niestety nie reguluje już, jakiego dyżuru – zwykłego czy szczególnych okresów traktowanych jako dyżur, ale opłacanych 50% wynagrodzeniem „dyżurowym”. Należy to odnieść do regulacji dotyczącej przerw krajowych i stosować zasadę wynagrodzenia w wysokości nie mniejszej niż połowa stawki za zwykły dyżur.

Należy jednak pamiętać, że kierowców obowiązuje także 15-minutowa przerwa, wskazana w przepisach Kodeksu pracy, a przysługująca kierowcy będącemu pracownikiem, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Przerwa ta jest wliczana do czasu pracy i przysługuje za nią normalne wynagrodzenie. Niedopuszczalne jest więc wliczanie jej do okresu dyżuru.


Wyłączenia

Warto zwrócić uwagę na wyłączenie zawarte w art. 22 ustawy o czasie pracy kierowców, zgodnie z którym wskazane w nim przepisy ustawy nie mają zastosowania do kierowców prowadzących pojazdy wymienione w art. 29 ustawy, w art. 3 rozporządzenia 561/2006 (WE) nr 561/2006 oraz w art. 2 ust. 2 lit. b umowy AETR. Artykuł 29 ustawy i art. 3 rozporządzenia 561/2006 odnoszą się do wyłączeń spod ogólnego zastosowania przepisów rozporządzenia 561/2006. Istotne jest także odesłanie do art. 2 ust. 2 lit. b umowy AETR.

W przepisie tym wymienia się m.in.:

  • pojazdy przeznaczone do przewozu towarów, których dopuszczalna masa całkowita, łącznie z przyczepami lub naczepami, nie przekracza 3,5 tony,
  • pojazdy przeznaczone do przewozu pasażerów, które ze względu na typ konstrukcyjny i wyposażenie nadają się do przewozu najwyżej 9 osób łącznie z kierowcą i są do tego celu przeznaczone.

W stosunku do tych grup kierowców nie stosujemy przepisów unijnych (nie podlegają rozporządzeniu 561/2006), ale również nie stosujemy (mimo zatrudniania ich w ramach stosunku pracy) niektórych przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, m.in. odnoszących się właśnie do prawa do dodatkowych przerw przeznaczonych na odpoczynek.

Pozostanie jedynie obowiązek – podobnie jak w odniesieniu do innych pracowników – zapewnienia 15-minutowej „przerwy śniadaniowej” (jeśli w danym dniu spełniony jest warunek co najmniej 6 godzin pracy).

Należy pamiętać, że zawsze dokonuje się oceny konkretnego przewozu. W wielu przypadkach nie tylko rodzaj pojazdu decyduje o wyłączeniu lub niewyłączeniu spod omawianych przepisów, lecz także rodzaj wykonywanego przez dany pojazd przewozu – niekiedy kierowanie tym samym pojazdem będzie, a niekiedy nie będzie obligowało do pełnego stosowania szczególnych regulacji dotyczących czasu prowadzenia i czasu pracy kierowców.

Należy też wspomnieć, że dodatkowych przerw z przepisów o czasie pracy kierowców nie muszą mieć kierowcy pojazdu służącego do odśnieżania miasta (art. 22 i 29 ustawy o czasie pracy kierowców oraz art. 13 ust. 1 lit. h rozporządzenia 561/2006), ale tylko wówczas, gdy prowadzone przez nich pojazdy są właśnie używane do tego celu.

Okresy odpoczynku

W odniesieniu do odpoczynku niektórych kierowców obowiązują 2 regulacje wynikające z przepisów polskiej ustawy dotyczącej kwestii czasu pracy kierowców oraz rozporządzenia 561/2006. Przepisy unijne są w tym zakresie bardziej „elastyczne”, pozwalając dzielić i skracać dobowy wypoczynek, jak również – bez konieczności zaistnienia szczególnych okoliczności – skracać wypoczynek tygodniowy za ekwiwalentnym udzieleniem czasu wolnego w terminie późniejszym.

Regulacje krajowe

W każdej dobie (24 godziny liczone są od godziny, w której kierowca rozpoczął pracę zgodnie z rozkładem czasu pracy) kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku (art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców).

WAŻNE!

Dobowy odpoczynek może być wykorzystany w pojeździe, jeśli pojazd znajduje się na postoju (parkingu) i jest wyposażony w miejsce do spania.

Przykład

W trasę zostało wysłanych trzech kierowców. W związku z tym pracodawca ustalił, że pojazd będzie praktycznie przez cały czas w ruchu, zaś kierowcy, którzy nie prowadzą go w danej chwili, mogą w tym czasie odpoczywać.

Takie rozwiązanie jest niezgodne z przepisami. Okres dobowego wypoczynku nie może być wykorzystywany w pojeździe będącym w ruchu, bez względu na fizyczne możliwości wypoczynku w danym samochodzie (nie będzie miało znaczenia to, że pojazd wyposażony jest w miejsce do spania). Kierowca musi mieć zapewniony wypoczynek, podczas którego co prawda może przebywać w pojeździe, ale tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są 2 warunki: pojazd znajduje się na postoju i jest wyposażony w miejsce do spania.

Ustawa o czasie pracy kierowców nie daje możliwości skrócenia wypoczynku dobowego. Pozwala jedynie na skrócenie w pewnych sytuacjach wypoczynku tygodniowego (w przypadku pracy w godzinach nadliczbowych spowodowanej koniecznością prowadzenia akcji ratowniczej, ale nie wtedy, gdy nadgodziny wynikały ze szczególnych potrzeb pracodawcy oraz w przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez kierowcę w związku z jego przejściem na inną zmianę zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy).

Minimalny nieprzerwany tygodniowy wypoczynek kierowcy to 35 godzin. Tygodniowy nieprzerwany odpoczynek obejmuje minimalny odpoczynek dobowy przypadający w dniu, w którym kierowca rozpoczął odpoczynek tygodniowy.

Wypoczynek przysługuje w każdym tygodniu, a nie po przepracowaniu określonej liczby dni. Odróżnia to regulacje polskie od unijnych dotyczących czasu prowadzenia pojazdu. Przez tydzień rozumiemy okres między godziną 0.00 w poniedziałek a godziną 24.00 w niedzielę.


Regulacje unijne

Pracodawcy, których obowiązują przepisy rozporządzenia 561/2006, nie muszą stosować regulacji dotyczących wypoczynku dobowego i tygodniowego zawartych w art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców, jeżeli stosują okresy wypoczynku określone w art. 8 rozporządzenia 561/2006. Wypoczynek wskazany w przepisach tego rozporządzenia ma pierwszeństwo przed wypoczynkiem uregulowanym przepisami polskiej ustawy o czasie pracy kierowców (co jednak oczywiście możemy odnosić tylko do pracodawców, którzy zobowiązani są do stosowania przepisów rozporządzenia 561/2006).

Podobnie jak przepisy ustawy o czasie pracy kierowców rozporządzenie 561/2006 wskazuje, że kierowca w każdym 24-godzinnym okresie po upływie poprzedniego dziennego lub tygodniowego okresu odpoczynku (czyli – podkreślmy – nie zostało to ściśle powiązane z pojęciem doby ani w rozumieniu doby kalendarzowej, ani też zdefiniowanej w przepisach doby „roboczej”) uprawniony jest do 11 godzin nieprzerwanego wypoczynku dziennego. Nie częściej niż trzy razy w tygodniu (dokładnie między dwoma tygodniowymi okresami wypoczynku) wypoczynek może zostać skrócony do minimum 9 godzin.

W zakresie skorzystania z tej możliwości nie ma znaczenia, że kierowca (wykonujący przewóz podlegający przepisom rozporządzenia 561/2006) wykonuje przewozy tylko na terenie Polski. Nadal jest to przewóz wyłącznie na terytorium wspólnoty.

Istotne jest to, że w przeciwieństwie do skracania okresu wypoczynku tygodniowego rozporządzenie 561/2006 nie narzuca obowiązku rekompensaty takiego skrócenia.

Alternatywnie, regularny dzienny okres odpoczynku można wykorzystać w dwóch częściach, z których pierwsza musi trwać nieprzerwanie co najmniej 3 godziny, a druga co najmniej 9 godzin.

W przypadku gdy pojazdem kieruje załoga w ciągu 30 godzin od zakończenia dziennego lub tygodniowego okresu odpoczynku, kierowca należący do kilkuosobowej załogi musi skorzystać z kolejnego dziennego okresu odpoczynku trwającego co najmniej 9 godzin.

Załoga kilkuosobowa oznacza sytuację, w której w trakcie każdego okresu prowadzenia pojazdu między dwoma kolejnymi dziennymi okresami odpoczynku lub między dziennym okresem odpoczynku a tygodniowym okresem odpoczynku w pojeździe przebywa co najmniej 2 kierowców w celu prowadzenia pojazdu. Przez pierwszą godzinę obsady kilkuosobowej obecność innego kierowcy lub kierowców jest fakultatywna, ale przez pozostałą część tego okresu jest obowiązkowa. Zwróćmy uwagę na to, że niepełna obsada może występować tylko przez pierwszą, a nie ostatnią godzinę prowadzenia pojazdu.

W przypadku transportu pojazdu na promie lub w pociągu kierowca może dwukrotnie przerwać wypoczynek, pamiętając jednak, że czynności związane z wjazdem i wyjazdem z promu lub pociągu nie mogą przekraczać 1 godziny.

Podczas wypoczynku kierowca musi mieć do dyspozycji koję lub kuszetkę.

Tygodniowy odpoczynek oznacza okres, w którym kierowca może swobodnie dysponować swoim czasem i obejmuje:

  • regularny tygodniowy okres odpoczynku lub
  • skrócony tygodniowy okres odpoczynku.

Regularny tygodniowy okres odpoczynku oznacza odpoczynek trwający co najmniej 45 godzin.

Skrócony tygodniowy okres odpoczynku oznacza odpoczynek trwający krócej niż 45 godzin, który można, na warunkach ustalonych w art. 8 ust. 6 rozporządzenia 561/2006, skrócić nie mniej niż do 24 kolejnych godzin.


W ciągu dwóch kolejnych tygodni kierowca wykorzystuje co najmniej:

  • dwa regularne tygodniowe okresy odpoczynku (po 45 godzin) lub
  • jeden regularny tygodniowy okres odpoczynku i jeden skrócony tygodniowy okres odpoczynku trwający co najmniej 24 godziny.

Łączymy tutaj ze sobą zawsze kolejne dwa tygodnie. Jeżeli np. kierowca wykorzystał skrócony tygodniowy wypoczynek, to w następnym tygodniu musi otrzymać regularny tygodniowy wypoczynek.

Skrócenie musi zostać „odebrane” przed końcem trzeciego tygodnia następującego po danym tygodniu łącznie z innym okresem wypoczynku trwającym co najmniej 9 godzin. Tygodniowy okres odpoczynku, który przypada na dwa tygodnie, można zaliczyć do dowolnego z nich, ale nie obu.

Tygodniowy odpoczynek zaczyna się najpóźniej po 6 zakończonych 24-godzinnych okresach, licząc od końca poprzedniego tygodniowego wypoczynku. Nie ma zatem w stosunku do kierowcy podlegającego przepisom rozporządzenia 561/2006 możliwości zastosowania rozkładów czasu pacy, które przewidują pracę przez więcej niż 6 kolejnych dni.

Jeżeli kierowca dokona takiego wyboru, dzienne okresy odpoczynku i skrócone tygodniowe okresy odpoczynku poza bazą można wykorzystywać w pojeździe, jeśli posiada on odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i pojazd znajduje się na postoju. Nie ma możliwości wykorzystywania w pojeździe regularnym tygodniowych okresów wypoczynku.

Dyżur kierowcy

W stosunku do kierowców przepisy przewidują dwa rodzaje dyżurów:

  • typowy dyżur,
  • okresy zaliczane przez przepisy do czasu dyżuru.

Okresy zaliczane przez przepisy do czasu dyżuru obejmują zarówno czas nieprowadzenia pojazdu przez kierowcę jadącego w załodze, jak również szczególne przerwy przeznaczone na wypoczynek przysługujące kierowcy.

Typowy dyżur

Czasem dyżuru jest czas, w którym kierowca pozostaje poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Jest to typowy dyżur pracowniczy.

Pełnienie dyżuru jest dodatkowym świadczeniem na rzecz pracodawcy, którego wykonywanie jest obowiązkiem wynikającym ze stosunku pracy. W jego trakcie pracownik musi pozostawać w gotowości do świadczenia pracy, czyli być w stanie psychofizycznym pozwalającym w razie potrzeby na wykonywanie pracy. Z istoty dyżuru wynika jednak, że konieczność wykonywania pracy może wcale nie zaistnieć.

Dyżur, podczas którego pracownik nie wykonywał pracy, nie podlega wliczeniu do czasu pracy. Dyżur jest pełniony poza normalnymi godzinami pracy, a zatem praca wykonywana w jego trakcie będzie prawie w każdym przypadku pracą w godzinach nadliczbowych. W momencie podejmowania pracy pracownik przestaje pełnić dyżur (oczekiwać na pracę), a zaczyna efektywnie pracować.

Czas dyżuru nie może być wliczany do przysługującego kierowcy dobowego i tygodniowego nieprzerwanego odpoczynku. Nie może także ograniczać tych wypoczynków, z czym związana jest maksymalna długość dyżuru w każdej dobie pracowniczej.

W sytuacji gdy czas pracy pracownika wynosi 8 godzin, może on pełnić dyżur maksymalnie przez 5 godzin, gdyż w ciągu 24 godzin od godziny rozpoczęcia pracy (doba pracownicza) musi mieć zapewnione co najmniej 11 godzin nieprzerwanego wypoczynku (w stosunku do kierowców podlegającym przepisom rozporządzenia 561/2006 istnieje możliwość skrócenia wypoczynku dobowego lub jego podziału).


Inne okresy zaliczane do dyżuru

Do czasu dyżuru wliczamy również okresy pozostawania do dyspozycji poza rozkładem czasu pracy. W przypadku stosowania zadaniowego czasu pracy i niewypracowania dobowego wymiaru czasu pracy okres pozostawania do dyspozycji zalicza się do czasu pracy w wymiarze dobowym. Okres pozostawania w dyspozycji to czas inny niż przerwy i czas odpoczynku, podczas którego kierowca nie jest zobowiązany pozostawać na stanowisku pracy kierowcy, będąc jednocześnie w gotowości do rozpoczęcia albo kontynuowania prowadzenia pojazdu albo wykonywania innej pracy.

Okresy pozostawania do dyspozycji pracodawcy obejmują w szczególności czas:

  • w którym kierowca towarzyszy pojazdowi transportowanemu promem lub pociągiem,
  • oczekiwania na przejściach granicznych,
  • oczekiwania w związku z ograniczeniami w ruchu drogowym.

W przypadku gdy kierowca, do którego stosuje się zadaniowy czas pracy, nie wypracował dobowego wymiaru czasu pracy, okresy pozostawania w dyspozycji zalicza się do czasu pracy w wymiarze 8 godzin, a w pozostałym zakresie do czasu dyżuru.

Do czasu dyżuru zalicza się przerwę przeznaczoną na odpoczynek (art. 13 ustawy o czasie pracy kierowców) przysługującą kierowcy po 6 kolejnych godzinach pracy. Przerwa ta wynosi co najmniej 30 minut w przypadku, gdy liczba godzin pracy nie przekracza 9 godzin, oraz w wymiarze nie krótszym niż 45 minut w przypadku, gdy liczba godzin pracy wynosi więcej niż 9 godzin (art. 13 ustawy). Przerwa może być dzielona na okresy krótsze trwające co najmniej 15 minut każda, wykorzystywane w trakcie 6-godzinnego czasu pracy lub bezpośrednio po tym okresie. Przerwy ulegają jednak skróceniu o 15-minutową przerwę przysługującą każdemu pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin – w konsekwencji do czasu dyżuru wliczamy z przerwy 15 (przy przerwie 30-minutowej) lub 30 (przy przerwie 45-minutowej) minut, gdyż pozostałe 15 minut wliczane jest do czasu pracy kierowcy.

Do czasu dyżuru zalicza się także okresy przerw uregulowane w rozporządzeniu nr 561/2006 – po okresie prowadzenia pojazdu trwającym 4,5 godziny kierowcy przysługuje ciągła przerwa trwająca co najmniej 45 minut (przerwa ta może zostać podzielona na dwie części). Tutaj także pamiętamy o części przerwy wliczanej do czasu pracy (15 minut). Do kierowców, którzy wykorzystali te przerwy, nie stosuje się przerwy, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy.

Problemem jest rekompensata przerw (poza przerwą „śniadaniową”, którą wliczamy do czasu pracy, a zatem jest wynagradzana) dla kierowców wykonujących przewozy regularne na trasach do 50 km. Przepisy nie regulują w żaden sposób zrekompensowania 30- lub 45- minutowych przerw w prowadzeniu pojazdu. Nie możemy stosować tutaj automatycznie regulacji z art. 9 ustawy. Brak takiej regulacji w stosunku do kierowców komunikacji miejskiej oznacza, że przerwy te są niepłatne.

Specyficzne dla kierowców jest to, że dyżurem będzie czas nieprowadzenia pojazdu w sytuacji, gdy pojazd prowadzony jest przez dwóch lub więcej kierowców (zmienników). W trakcie nieprowadzenia pojazdu kierowca pozostaje w dyspozycji pracodawcy, przebywając w pojeździe.

Czas spędzony obok prowadzącego pojazd wliczamy do dyżuru niezależnie od tego, czy jest to przewóz w załodze w rozumieniu rozporządzenia 561/2006 czy nie.

Rekompensata za dyżur

Za czas dyżuru kierowcy przysługuje w pierwszej kolejności czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego – wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia.

Żadna rekompensata nie przysługuje za czas dyżuru pełnionego przez kierowcę w domu. Oczywiście dotyczy to dyżuru, podczas którego nie była wykonywana praca.

Inaczej wynagradzany jest dyżur w czasie 30- lub 45-minutowej przerwy w prowadzeniu pojazdu (art. 9 ust. 2 ustawy o czasie pracy kierowców) i w czasie nieprzeznaczonym na prowadzenie pojazdu zamiennie przez co najmniej 2 kierowców (art. 9 ust. 3 ustawy o czasie pracy kierowców). Za taki dyżur kierowcy przysługuje wynagrodzenie w wysokości określonej w przepisach o wynagradzaniu obowiązujących u danego pracodawcy (regulamin wynagradzania, układ zbiorowy pracy), które jednak nie może być niższe niż połowa wynagrodzenia za „zwykły” dyżur.

Ewidencja czasu pracy

Pracodawca ma obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy kierowców.


Formy tej ewidencji określa art. 25 ustawy o czasie pracy kierowców. Są nimi:

  • zapisy na wykresówkach,
  • wydruki danych z karty kierowcy i tachografu cyfrowego,
  • pliki pobrane z karty kierowcy i tachografu cyfrowego,
  • inne dokumenty potwierdzające czas pracy i rodzaj wykonywanej czynności,
  • rejestry opracowane na podstawie dokumentów, o których mowa wyżej.

Ewidencję czasu pracy pracodawca udostępnia kierowcy na jego wniosek i przechowuje przez okres 3 lat po zakończeniu okresu nią objętego.

Chociaż cytowany wyżej art. 25 ustawy może wskazywać, że pracodawca powinien prowadzić ewidencję w każdej z wymienionych tam form, to jednak należy wziąć pod uwagę fakt, że niektóre z tych form wzajemnie się wykluczają. Literalne zastosowanie przepisu prowadziłoby do absurdalnych wniosków.

Jedynym możliwym podejściem jest wskazanie, że ustawodawca zamierzał przedstawić katalog form, spośród których w zależności od sytuacji można dokonać stosownego wyboru. Tak też do tego zagadnienia podeszły organy kontrolne.

Zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Głównego Inspektora Pracy i Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 16 lipca 2009 r. na pracodawcy nie ciąży obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy kierowców łącznie we wszystkich formach wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 1–5 ustawy o czasie pracy kierowców. Tutaj jednak inspekcje podkreślają, że ze względu na to, iż pracodawca ma obowiązek udostępnić ewidencję zainteresowanemu na jego wniosek, ewidencja powinna mieć taką formę, aby mogła być odczytana przez kierowcę. Tym samym, jeżeli kierowca w danym okresie nie wykonywał innych czynności, które nie podlegały rejestracji przez tachograf, wystarczające jest udostępnienie mu danych zarejestrowanych przez to urządzenie (również w formie wydruku).

Ustawa zawiera odesłanie do przepisów Kodeksu pracy w zakresie nią nieuregulowanym. Zasadę tę stosujemy jednak tylko wówczas, gdy regulacja ustawy jest niezupełna, pomija pewne aspekty (np. pracę w niedziele i święta). W odniesieniu do prowadzenia ewidencji czasu pracy należy uznać, że mamy do czynienia z regulacją zupełną, a w konsekwencji nie możemy stosować art. 149 k.p.

Tak też wynika ze stanowiska Ministerstwa Infrastruktury w sprawie ewidencji czasu pracy kierowców (pismo z 28 lipca 2009 r., nr MR-I-JD/944828/2009). Wskazano w nim, że ewidencję czasu pracy kierowców prowadzi się dla wszystkich kierowców niezależnie od systemu, w którym wykonują pracę.

Treść ewidencji czasu pracy u pracowników „kodeksowych” reguluje § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (DzU nr 62, poz. 286 ze zm.). Karta ewidencji czasu pracy musi obejmować pracę w poszczególnych dobach, w tym pracę w niedziele i święta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne od pracy wynikające z rozkładu czasu pracy w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, a także dyżury, urlopy, zwolnienia od pracy oraz inne usprawiedliwione i nieusprawiedliwione nieobecności w pracy.

Opierając się na zasadzie stosowania przepisów Kodeksu pracy (i aktów wykonawczych do kodeksu) tylko w kwestiach nieuregulowanych w ustawie, należy stwierdzić, że ewidencja w stosunku do kierowców powinna zawierać przede wszystkim dane rejestrowane przez tachografy (dane dotyczące aktywności kierowcy). Podobne dane – oczywiście już nie w postaci informacji z tachografu – powinny wystąpić w stosunku do kierowców mniejszych pojazdów (tzn. tych, w których tachografy nie znajdują zastosowania). Z przepisów wynika, że nie ma obowiązku prowadzenia obecnie pełnej ewidencji czasu pracy w zakresie wskazanym w art. 8 rozporządzenia 561/2006.

We wskazanym wyżej stanowisku Ministerstwa Infrastruktury stwierdzono ponadto, że dotychczasowa forma ewidencji czasu pracy kierowców prowadzona na podstawie art. 2981 Kodeksu pracy jest ujęta w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 7 maja 2009 r. o zmianie ustawy o czasie pracy kierowców jako „inne dokumenty potwierdzające czas pracy i rodzaj wykonywanej czynności” (DzU nr 79, poz. 670).

GIP i GITD we wspomnianym wspólnym stanowisku stwierdzają, że nie ma potrzeby, aby pracodawca dublował ewidencję czasu pracy i równolegle wykazywał te same dane w różnych formach w sposób ciągły, np. w postaci wykresówek oraz rejestru opracowanego na ich podstawie albo rejestru opracowanego według wykresówek i jednocześnie w postaci ewidencji czasu pracy, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 2981 k.p., stanowiącej, zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy o czasie pracy kierowców, inny dokument potwierdzający czas pracy i rodzaj wykonywanej czynności. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 25 ust 2 pkt 1 ustawy o czasie pracy kierowców pracodawca jest zobowiązany na wniosek pracownika udostępnić kierowcy ewidencję czasu pracy. Powyższe nie zmienia faktu, że prowadzona przez pracodawcę dokumentacja, bez względu na formę, powinna stanowić spójną i rzetelną ewidencję czasu pracy kierowcy, która umożliwi prawidłowe ustalenie jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą, np. wynagrodzenia wraz z dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych.


Zaświadczenie o nieprowadzeniu pojazdu

Kierowca wykonujący przewozy pojazdami, do których zastosowanie znajdują przepisy unijne dotyczące czasu prowadzenia pojazdu, powinien mieć przy sobie zaświadczenie o nieprowadzeniu pojazdu (w razie gdy nie prowadził pojazdu) z podaniem przyczyny nieposiadania za te dni wykresówek. Obecnie kierowca powinien mieć przy sobie dane dotyczące okresów aktywności z 28 dni poprzedzających dzień, w którym jest wykonywany przewóz. Wykresówki wskazane na zaświadczeniach powinny tworzyć ciągłość.

Obowiązek wystawiania zaświadczeń o nieprowadzeniu pojazdu przez kierowców został uregulowany w art. 31 ustawy. Przepis odnosi się nie tylko do kierowców będących pracownikami, ale również kierowców świadczących pracę na innej podstawie (umowa o dzieło, zlecenie) oraz kierowców będących przedsiębiorcami osobiście wykonującymi przewozy drogowe. Dla pierwszej grupy kierowców zaświadczenie wystawia zlecający, przedsiębiorcy zaś wykonujący osobiście przewozy zaświadczenie wystawiają sobie sami.

Decyzją Komisji Europejskiej z 12 kwietnia 2007 r. w sprawie formularza dotyczącego przepisów socjalnych odnoszących się do działalności w transporcie drogowym (DzUrz UE L 99/14 z 14 kwietnia 2007 r.) określono obowiązujący na terenie całej Unii formularz, który ma być wystawiany, kiedy kierowca:

  • przebywa na zwolnieniu chorobowym (pozycja 13),
  • urlopie wypoczynkowym (pozycja 14),
  • prowadził pojazd niewyposażony w tachograf (pozycja 15).

Formularz ten niestety nie wyjaśnia wszystkich problemów związanych z wydawaniem zaświadczeń. Odnosi się on jedynie do wskazanych wyżej trzech sytuacji, gdy tymczasem kierowca – zwłaszcza kierowca będący pracownikiem – może nie prowadzić pojazdu z bardzo wielu powodów.

Można tu wymienić przykładowo:

  • odpoczynki tygodniowe,
  • wolne związane z odbiorem czasu wolnego w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych,
  • dni wolne wynikające z rozkładu czasu pracy w danym okresie (np. dni wolne rekompensujące nadpracowany czas w systemie równoważnego czasu pracy),
  • dni wolne w zamian za pracę w soboty, niedziele, święta,
  • zwolnienia okolicznościowe,
  • dni wolne na opiekę nad dzieckiem do lat 14,
  • urlop bezpłatny,
  • zwolnienia od pracy np. w związku z koniecznością stawiennictwa w sądzie w charakterze świadka.

Przy przewozach wyłącznie na terytorium Polski nadal można używać druków wykorzystywanych przed nowelizacją ustawy o czasie pracy kierowców związaną ze wspomnianą wyżej Decyzją Komisji Europejskiej (tzw. żółte tarczki). Nowelizując ustawę o czasie pracy kierowców, ustawodawca nie wykreślił z niej art. 31 ust. 1, który reguluje teść zaświadczenia posiadanego przez kierowcę, jednocześnie nie narzucając wzoru takiego zaświadczenia.

Kierowca wykonujący przewóz drogowy, który w określonych dniach nie prowadził pojazdu albo prowadził pojazd, do którego nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia 561/2006 lub umowy AETR, na żądanie osoby uprawnionej do przeprowadzenia kontroli przedstawia zaświadczenie, które zawiera następujące dane:

  • imię i nazwisko kierowcy,
  • okres, którego dotyczy zaświadczenie,
  • wskazanie przyczyny: nieposiadanie wykresówek, nieużytkowanie karty kierowcy lub niesporządzenia wydruków, o których mowa w art. 15 ust. 7 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (tutaj wszędzie należy podać konkretną przyczynę),
  • miejsce i datę wystawienia,
  • podpis pracodawcy lub podmiotu, na rzecz którego kierowca wykonywał przewóz (art. 31 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców).

Tylko gdy przyczyna nieposiadania wykresówek wykracza poza katalog przyczyn wskazanych w formularzu unijnym – zastosowanie znajdzie nadal przepis art. 31 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców.

Podobną opinię znajdziemy na stronach internetowych Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, w myśl której formularz nie zastępuje dokumentów wystawionych dla kierowcy wykonującego międzynarodowy przewóz drogowy i poświadczających przyczynę braku zapisów urządzenia rejestrującego, w przypadkach nieprzewidzianych w formularzu.

Przy przewozach unijnych sprawa będzie w praktyce bardziej skomplikowana. Kierowca bezwzględnie powinien posiadać zaświadczenie wystawione na druku unijnym. Nie ma tutaj niestety doskonałego wyjścia potwierdzającego przyczyny nieprowadzenia pojazdu niż wynikające ze wzoru formularza.

Najczęściej stosowane jest jedno z dwóch rozwiązań. W pierwszym przypadku stosuje się rozszerzenie wzoru unijnego w celu umieszczenia na nim informacji o innych nieobecnościach w pracy (innych powodach nieposiadania wykresówek). Mówimy jednak o sformalizowanym dokumencie, którego treść została ustalona prawnie, więc rozwiązanie to nie powinno być stosowane. Druk przestanie być już „formularzem ujednoliconym” i może stać się nieczytelny dla służb kontrolnych. W drugim przypadku wielu pracodawców zaznacza wszystkie nieobecności inne niż niezdolność do pracy jako urlop. Takie działanie może zostać jednak uznane za fałszowanie dokumentów (w nagłówku formularza unijnego czytamy m.in. „sfałszowanie świadectwa stanowi naruszenie przepisów”). Dodatkowo problemy mogą powstać w razie kontroli – z różnych dokumentów będą wynikać odmienne informacje na temat tej samej nieobecności, co może sugerować próbę przerobienia lub fałszowania dokumentacji pracowniczej.

Rozwiązaniem w zakresie wypoczynków tygodniowych będzie ręczna rejestracja okresów aktywności na tylnej stronie wykresówki lub przez manualne wprowadzenie danych do tachografu cyfrowego. Możemy oprzeć się tutaj na art. 15 rozporządzenia EWG nr 3821/85, zgodnie z którym gdy kierowca oddala się od pojazdu i nie jest w stanie używać tachografu, okresy swojej aktywności powinien zarejestrować ręcznie na tylnej stronie wykresówki lub przez ręczne wprowadzenie danych do pamięci karty kierowcy w przypadku tachografu cyfrowego.

Jeśli w trakcie 28 dni kierowca nie prowadził pojazdu z różnych przyczyn wskazanych w formularzu, powinien mieć wystawionych kilka zaświadczeń, gdyż na jednym formularzu można zaznaczyć tylko jedną z wyżej wskazanych rubryk.

Należy pamiętać, że dni i godziny wskazywane na formularzach nie zawsze będą zgadzały się z zasadami udzielania urlopów wypoczynkowych. Udziela się ich na dni pracy, a więc nie mogą zaczynać się w dniu, w którym pracownik świadczył pracę. Formularz ma zaś wskazywać konkretną godzinę początkową i końcową urlopu. Podajemy czas od zakończenia pracy ostatniego dnia przed urlopem do rozpoczęcia pracy pierwszego dnia po urlopie.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.

    Jak można podzielić urlop ojcowski?

    Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze 2 tygodni. Jak można go podzielić? Do kiedy należy go wykorzystać?

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy

    Skrócenie izolacji i dopuszczenie pracownika do pracy - czy jest możliwe? Co na to prawo? Jakie świadczenia przysługują za czas izolacji?

    Składki KRUS - IV kwartał 2021 r.

    Składki KRUS w IV kwartale 2021 r. - ile wynosi miesięczna składka na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie?

    Dyscyplinarka za brak szkolenia BHP

    Czy brak szkolenia BHP może być podstawą dyscyplinarki? Czy można uznać to za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracownika?

    Dzień Pracownika Służby BHP

    Dzień Pracownika Służby BHP przypada na 19 września każdego roku. Z tej okazji Minister Rodziny i Polityki Społecznej przygotowała list z podziękowaniami i życzeniami dla pracowników służb BHP.

    Dobre i złe nawyki pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna pomaga łączyć pracę z życiem prywatnym. Jakie są dobre i złe nawyki zdalnych pracowników? Oto wyniki badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech.

    Płaca minimalna a gospodarka - podcast premiera

    Jaki wpływ na gospodarkę ma płaca minimalna? Czym skutkuje brak godziwego wynagrodzenia? Premier wystartował z autorskim podcastem.

    Składka zdrowotna 9% średniej płacy krajowej

    Składka zdrowotna liczona od średniej płacy krajowej to propozycja Rzecznika MŚP. Czy 9% przeciętnej płacy w gospodarce przy podatku liniowym to dobre rozwiązanie? Ile wyniosłaby w 2022 r.?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.