Kategorie

Związek zawodowy nie tylko dla pracowników, czyli ważne zmiany w przepisach od 2019 roku!

Lubasz i Wspólnicy
Kancelaria Radców Prawnych
Karolina Przybysz
Aplikant radcowski
Związek zawodowy nie tylko dla pracowników, czyli ważne zmiany w przepisach od 2019 roku!
Związek zawodowy nie tylko dla pracowników, czyli ważne zmiany w przepisach od 2019 roku!
Wraz z rozpoczęciem 2019 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o związkach zawodowych, wprowadzająca szereg istotnych zmian w zasadach tworzenia i funkcjonowania związków zawodowych. Z punktu widzenia osób chcących skorzystać z prawa do zrzeszania się, najważniejszą zmianą jest poszerzenie kręgu osób, które mogą przystąpić do organizacji związkowych.

Kto może przystąpić do związku zawodowego?

Od 1 stycznia 2019 roku prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przysługuje osobom, które wykonują pracę zarobkową. Rozumie się przez to pracowników lub osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób (niezależnie od podstawy zatrudnienia), mających prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy.

Reklama

Powyższa zmiana niesie ze sobą doniosłe konsekwencje. Po pierwsze, zrezygnowano z zasady, wedle której w związkach zawodowych udział mogły brać jedynie osoby zatrudnione w oparciu o umowę o pracę. Prawo do zrzeszania się w organizacjach związkowych przyznano osobom wykonującym pracę również na innej podstawie prawnej.

Po drugie, definicja osoby wykonującej pracę zarobkową została określona w sposób bardzo szeroki i ogólny, co umożliwia wstępowanie do związków zawodowych niemal wszystkim osobom, które pracują i otrzymują za tę pracę wynagrodzenie. W szczególności należy tu wskazać osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, np. umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Jak wynika z badań GUS, osób tych jest w Polsce jest nadal bardzo wiele – w 2016 r. ponad milion Polaków była zatrudniona w oparciu o umowy cywilnoprawne, głównie zlecenia i umowy o dzieło, co stanowiło wówczas prawie 7% wszystkich zatrudnionych.

Co ciekawe, w związkach zawodowych mogą brać również udział osoby wykonujące jednoosobową działalność gospodarczą, czyli osoby samozatrudnione. W tym wypadku warunkiem jest jednak niezatrudnianie innych osób do wykonywania pracy. A zatem osoba, która jest pracodawcą lub świadczy swoje usługi wykorzystując w tym celu pracę osób trzecich, nie może tworzyć ani wstępować do organizacji związkowej.

Warto wspomnieć, że prawo do udziału w organizacjach związkowych wiąże się z nadaniem osobom wykonującym pracę zarobkową dodatkowych praw, które do tej pory były zarezerwowane wyłącznie dla pracowników. Wskutek nowelizacji osoby wykonujące pracę zarobkową i należące do związku zawodowego mogą brać udział w sporach z pracodawcą i organizacjami pracodawców na takich samych zasadach jak pracownicy należący do związku.

Polecamy: Monitor prawa pracy i ubezpieczeń

Sądowa weryfikacja liczebności organizacji zakładowej

Reklama

Zmiany dotyczą również zakładowych organizacji związkowych. Utrzymano wprawdzie dotychczasowe wymogi w zakresie liczebności ich członków - organizacja nadal musi zrzeszać co najmniej dziesięć osób, jednakże nie muszą to być - jak dotychczas - jedynie pracownicy. W skład zakładowych organizacji mogą wchodzić również inne osoby wykonujące pracę zarobkową pod warunkiem, że świadczą pracę na rzecz danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy. Co to oznacza w praktyce? Do związków zawodowych przystępować może każda osoba wykonująca pracę zarobkową, nawet praktykanci i stażyści, ale ich przynależność do związku nie zostanie wzięta pod uwagę przy ustalaniu liczebności organizacji, dopóki nie upłynie okres 6 miesięcy wykonywania przez nich pracy na rzecz pracodawcy objętego działalnością związku.

Co istotne, każda zakładowa organizacja związkowa została zobligowana, aby raz na 6  miesięcy, tj. według stanu na 30 czerwca i 31 grudnia, przedstawiać pracodawcy informację o liczbie swoich członków. W ten sposób zapewniono pracodawcom możliwość sprawowania kontroli nad odpowiednią liczebnością działających u niego organizacji.

Obowiązek informowania o liczbie członków jest ściśle związany z nową procedurą sądowej weryfikacji liczebności zakładowych organizacji związkowych. Zarówno pracodawca, jak i inna organizacja zakładowa, mogą w ciągu 30 dni od przedstawienia informacji o liczbie członków, zgłosić pisemne zastrzeżenia. W takim wypadku organizacja, względem której zgłoszono zastrzeżenie, zobowiązana jest do wystąpienia do sądu pracy o ustalenie liczby jej członków. Jeżeli okaże się, że zastrzeżenia co do liczebności były bezpodstawne, ponowne zgłoszenie zastrzeżenia może nastąpić nie wcześniej niż po upływie roku. Jeśli jednak organizacja, wobec której zgłoszono zastrzeżenie, nie wystąpi do sądu pracy o weryfikację liczby jej członków, nie może korzystać z uprawnień zakładowej organizacji związkowej aż do czasu wykonania tego obowiązku.

Nowe wymogi dotyczące reprezentatywności

Zmiany w ustawie o związkach zawodowych objęły również progi reprezentatywności organizacji związkowych. Od 1 stycznia 2019 roku obowiązują nowe kryteria uznawania organizacji związkowej za reprezentatywną. Zgodnie z nimi reprezentatywną organizacją ponadzakładową jest organizacja:

  • reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego lub
  • zrzeszająca co najmniej 15% ogółu osób wykonujących pracę zarobkową objętych zakresem działania statutu, nie mniej jednak niż 10 000 osób wykonujących pracę zarobkową, lub
  • zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową, dla których ma być zawarty określony ponadzakładowy układ zbiorowy pracy.

Z kolei reprezentatywną zakładową organizacją związkową jest organizacja:

  • będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską reprezentatywnej ponadzakładowej organizacji związkowej, zrzeszająca co najmniej 8%, osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy lub
  • zrzeszająca co najmniej 15% osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy.

Tym samym ustawodawca zdecydował się na podwyższenie progów reprezentatywności, odpowiednio z 10 do 15 % oraz z 7 do 8%, jednakże w praktyce może się okazać, że uzyskanie statusu organizacji reprezentatywnej nie jest trudniejsze niż przed nowelizacją. Wynika to przede wszystkim z faktu, że w skład organizacji wchodzić mogą również osoby zatrudnione w oparciu o inną podstawę niż umowa o pracę i one również będą brane pod uwagę przy ustalaniu liczebności organizacji związkowej.


Nowe uprawnienia i obowiązki

Tworząc nowe regulacje ustawodawca doprecyzował, w jakim terminie zakładowe organizacje związkowe mogą wyrażać zgodę lub odmawiać wyrażenia zgody na rozwiązanie stosunku prawnego z pracownikiem będącym członkiem organizacji zakładowej. W przypadku zamiaru wypowiedzenia lub jednostronnej zmiany stosunku prawnego, termin ten wynosi 14 dni roboczych, zaś w przypadku zamiaru rozwiązania stosunku prawnego - 7 dni roboczych.

Nowym, nieznanym dotychczas rozwiązaniem, jest przyznanie osobom wykonującym pracę zarobkową (innym niż pracownicy), będącym członkami organizacji związkowej, prawa do domagania się rekompensaty za rozwiązanie, wypowiedzenie lub jednostronną zmianę stosunku pracy bez uzyskania zgody organizacji związkowej. Niezależnie od wielkości poniesionej szkody, rekompensata będzie równa 6-miesięcznemu wynagrodzeniu tej osoby, a uprawniony do jej uzyskania może dodatkowo dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia przenoszącego wartość rekompensaty. W przeciwieństwie do pracowników, nie będzie jednak mógł dochodzić przywrócenia do pracy.

W ustawie w sposób szczegółowy uregulowano również zakaz nierównego traktowania z powodu przynależności związkowej. W przypadku np. odmowy zatrudnienia lub pomijania przy typowaniu do szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe, to na pracodawcy spocznie ciężar dowiedzenia, że kierował się on obiektywnymi przesłankami.

Podsumowanie

Nowelizacja ustawy o związkach zawodowych spowodowała spore zmiany dla pracowników i pracodawców, ale przede wszystkim dla osób wykonujących pracę na innej podstawie niż umowa do pracę. Zmiany w ustawie mają służyć zrównaniu pozycji tych osób z pozycją pracowników, przynajmniej w aspekcie prawa do zrzeszania się i ochrony swoich praw i interesów zawodowych. W konsekwencji pracodawcy muszą liczyć się tym, że związki zawodowe będą miały coraz większą liczebność, w szczególności za sprawą przystępowania do nich osób innych niż pracownicy, zaś osoby wykonujące pracę zarobkową mogą coraz chętniej korzystać z przyznanych im uprawnień.

Karolina Przybysz, aplikant radcowski

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?