Kto jest uprawniony do świadczenia rehabilitacyjnego po zmarłym pracowniku

RADA

Świadczenie rehabilitacyjne powinno zostać wypłacone osobom uprawnionym po zmarłym pracowniku - w pierwszej kolejności żonie lub mężowi oraz ich dzieciom. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

W razie śmierci ubezpieczonego przed podjęciem należnego mu zasiłku zasiłek wypłaca się osobom uprawnionym do podjęcia wynagrodzenia lub dochodu ubezpieczonego (art. 65 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Dotyczy to również świadczenia rehabilitacyjnego, które będzie stanowiło dla tych osób przychód z praw majątkowych. 

Ustalanie osób uprawnionych do świadczeń po zmarłym. Do kręgu osób uprawnionych również do świadczenia rehabilitacyjnego po zmarłym pracowniku zaliczany jest małżonek oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są to m.in. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione i rodzice. Dopiero w razie braku tych osób wypłaty należy dokonać spadkobiercom zmarłego pracownika (art. 63¹ § 2 Kodeksu pracy w zw. z art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Każda z osób uprawnionych musi udowodnić swoje prawo do wypłaty świadczenia, przekazując płatnikowi stosowny dokument, tj. akt zgonu pracownika, akt urodzenia, w przypadku jego dzieci czy rodziców, lub akt małżeństwa, w przypadku wdowy/wdowca.

W postanowieniu z 11 grudnia 1996 r. (III APz 18/96) Sąd Apelacyjny w Katowicach stwierdził, że:

SA

Przepis art. 63¹ § 2 k.p. dotyczy materii wejścia w konkretne prawa po zmarłym pracowniku określając uproszczone (bo z pominięciem prawa spadkowego) zasady realizacji świadczeń wynikających ze stosunku pracy, w którym pozostawał zmarły pracownik, na rzecz jego najbliższej rodziny. Realizacja tych świadczeń będzie mogła następować na rzecz osób wymienionych w przepisie bez wymogu uprzedniego formalnego orzekania przez sąd spadkowy o stwierdzeniu praw do spadku i podziale spadku.

Niepodjęte przez zmarłego pracownika świadczenie rehabilitacyjne wypłacone małżonkowi lub osobom spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej nie wchodzi do spadku, nie podlega dziedziczeniu, a w konsekwencji nie podlega także opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn (wyrok NSA z 14 marca 2013 r., II FSK 1401/11). Jest to przychód z praw majątkowych, który należy opodatkować najniższą stawką podatku dochodowego od osób fizycznych (obecnie 12%).

Nie należą bowiem do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego). 

Świadczenie rehabilitacyjne w spadku po zmarłym. Natomiast w sytuacji gdy po zmarłym pracowniku nie ma osób uprawnionych do otrzymania świadczenia rehabilitacyjnego, będą mieli do niego prawo spadkobiercy zmarłego. 

W wyroku z 11 kwietnia 2018 r. (V ACa 54/17) Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził, że:

SA

Dziedziczenie ma charakter sukcesji uniwersalnej. Wskutek jednego zdarzenia - śmierci spadkodawcy - spadkobiercy z mocy prawa wstępują bowiem w całą sytuację prawną zmarłego. Spadek to natomiast ogół cywilnoprawnych i majątkowych praw oraz obowiązków przysługujących spadkodawcy w chwili jego śmierci. Co do zasady spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, niezależnie od podstawy prawnej takiego stosunku. W skład spadku nie wchodzą natomiast prawa majątkowe ściśle związane z osobą zmarłego. W zakresie tego pojęcia znajdują się prawa mające służyć zaspokojeniu określonych interesów konkretnej osoby ze względu na jego indywidualną sytuację np. roszczenia alimentacyjne, uprawnienie do renty lub obowiązki, których wykonanie jest uzależnione od osobistych przymiotów zobowiązanego lub które zostały ściśle związane z osobą dłużnika.

Podstawa prawna

• art. 65 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 1732; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2476
• art. 67 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 504; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 326
• art. 63¹ § 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 1510; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 240 
• art. 922 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 1360; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 326
• art. 18 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 2647; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 326

POWOŁANE ORZECZENIA SĄDÓW:

• postanowienie SA w Katowicach z 11 grudnia 1996 r. (III APz 18/96)
• wyrok NSA z 14 marca 2013 r. (II FSK 1401/11)
• wyrok SA w Gdańsku z 11 kwietnia 2018 r. (V ACa 54/17) 

Małgorzata Piętka 
ekspert w dziedzinie kadr i płac, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz prawa podatkowego, prawnik