Kategorie

Odporność na stres jako kryterium oceny pracownika

Paweł Smółka
Odporność na stres jest cechą pożądaną u każdego pracownika, niezależnie od stanowiska, jakie piastuje. I właśnie z tego względu, obok sumienności, uważana jest za uniwersalny wskaźnik wysokiej przydatności zawodowej kandydata do pracy. Jednocześnie należy mieć świadomość, że nowoczesne podejście do oceny odporności na stres uwzględnia wiele jej aspektów.

Odporność na stres należy do jednego z kluczowych kryteriów oceny przydatności kandydata do pracy. Zazwyczaj stosowane jest w przypadku naboru na stanowiska, na których praca wymaga zdolności do efektywnego funkcjonowania w warunkach niebezpiecznych lub uciążliwych, chociażby ze względu na nasiloną presję czasu i/lub wyniku. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że odporność na stres opisuje na tyle ważne aspekty potencjału kandydata do pracy, że warto uwzględnić ocenę tej predyspozycji w trakcie każdej procedury selekcyjnej. Odporność na stres implikuje nie tylko możliwość efektywnego funkcjonowania pracownika w uciążliwych warunkach, lecz także jego elastyczność w działaniu, otwartość na zmiany i nowe wyzwania, wysoki poziom umotywowania czy też gotowości do pracy oraz bezproblemowe relacje z przełożonym i współpracownikami.

Ustabilizowane emocje

Tradycyjne podejście do odporności na stres wiąże ją z cechą stabilności emocjonalnej. Osoby stabilne emocjonalne są pewne siebie i spokojne, rzadko doświadczają gniewu i lęku, zazwyczaj nie trapią ich większe wątpliwości, wierzą we własne możliwości, więc bez większych obaw, odważnie podejmują nowe lub duże wyzwania. Dzięki tym predyspozycjom potrafią skutecznie funkcjonować nawet w trudnych, uciążliwych lub niebezpiecznych warunkach. Można rzec, że zakres ich przydatności zawodowej jest szeroki, gdyż potrafią efektywnie działać w różnych warunkach, także w tych, w których osoby niestabilne emocjonalnie czują się już bardzo niepewnie i są wręcz sparaliżowane przez swoje obawy i wątpliwości. Jednakże stabilność emocjonalna wyznacza nie tylko zakres sytuacji, w których dana osoba potrafi efektywnie działać. Ma ona o wiele większe znaczenie dla oceny przydatności zawodowej kandydata do pracy.

Negatywne konsekwencje

Stabilność emocjonalna funkcjonuje bowiem jako „wzmacniacz” dla pozostałych predyspozycji kandydata. Pożądane nasilenie jego wybranych cech nie musi jeszcze wcale oznaczać, że mamy do czynienia z idealnym kandydatem na stanowisko. Jeśli dana osoba charakteryzuje się niską stabilnością emocjonalną, te pozostałe, skądinąd pozytywne, cechy mogą mieć niekorzystne konsekwencje i generalnie wpływać na niską ocenę przydatności kandydata do pracy. Przykładem może być człowiek, który jest sumienny, lecz zarazem mało stabilny emocjonalnie. Skłonność do doświadczania przez tę sumienną osobę licznych obaw i wątpliwości będzie motywowała ją do „sumiennego” angażowania się w upewnianie się, że jej plan działania ma wszelkie podstawy do tego, aby został z powodzeniem zrealizowany. Towarzyszyć jej będzie przy tym nadmierne skoncentrowanie na szczegółach i postawa, którą wyraża powiedzenie „widzi pojedyncze drzewa, lecz nie dostrzega lasu”. Efektywność działania takiej osoby może więc być poważnie obniżona, co będzie konsekwencją jej silnej potrzeby minimalizowania ryzyka i upewniania się, że wszystko zostało przewidziane i dobrze zaplanowane. W tym przypadku będziemy więc mieć do czynienia z człowiekiem, który angażuje się w większym stopniu w czynności przygotowawcze do działania niż w samo oczekiwane działanie.


Niska stabilność emocjonalna nie tylko wzmacnia negatywne aspekty pozostałych cech osobowości, ale ponadto sprawia, że osoba koncentruje się bardziej na sobie niż zadaniu do wykonania.

Reklama

Niestabilna emocjonalnie osoba ma problem z własnymi negatywnymi emocjami, więc wiele energii poświęca temu, aby lepiej zapanować nad nimi, zaś częstokroć traci przez nie kontrolę zarówno nad sobą, jak i zadaniem, które ma wykonać. Oznacza to, że niestabilność emocjonalna jest cechą odpowiedzialną, przynajmniej częściowo, także za znaczne wahania (a więc niestabilność) efektywności funkcjonowania pracownika. Niska stabilność emocjonalna jest czynnikiem ryzyka dla wypalenia zawodowego oraz wiąże się z niską satysfakcją z pracy, nasiloną absencją oraz chęcią porzucenia pracy.

Nawet jeśli wysoka stabilność emocjonalna nie jest uważana za kluczową cechę idealnego kandydata na dane stanowisko, to i tak warto dokonać oceny poziomu tej cechy ze względu na jej ważne implikacje dla rzetelnego oszacowania faktycznej przydatności zawodowej danej osoby.

Siła osobowości

Reklama

Odporność na stres jest cechą złożoną, która oprócz stabilności emocjonalnej zawiera także potrzebę stymulacji, zwłaszcza społecznej. Tak rozumiana odporność na stres opisuje „siłę” osobowości odzwierciedloną nie tylko w tym, że dana osoba może efektywnie funkcjonować w warunkach obfitujących w liczne wyzwania, ale że wręcz chce w takich warunkach działać, że preferuje je oraz uważa za charakterystyczne dla idealnego miejsca pracy. Z tej perspektywy osoby odporne na stres są więc pewne siebie, rzadko doświadczają, zwłaszcza silnego, gniewu lub lęku, wierzą we własne możliwości, więc ze spokojem podejmują nowe lub trudne wyzwanie. Wręcz chcą je podejmować – są bowiem otwarte na nowe doświadczenia, w tym szczególnie te związane z pracą z ludźmi, na przykład poznawaniem nowych ludzi. Odporność na stres pojmowana jako „siła” osobowości wiąże się zatem nie tylko z pewnością siebie i spokojem wynikającymi ze stabilności emocjonalnej, lecz także z towarzyskością i aktywnością związanymi z potrzebą stymulacji. Takie szersze rozumienie odporności na stres obejmuje w konsekwencji zarówno aspekt reaktywny (zdolność radzenia sobie z wyzwaniami), jak i aktywny (chęć podejmowania wyzwań).

Osoba odporna na stres, o „silnej” osobowości, potrafi i chce podejmować wyzwania oraz umie i lubi pracować z ludźmi. Każda praca zaś wymaga, w mniejszym lub większym stopniu, podejmowania wyzwań (tj. nowych lub trudnych zadań) i kontaktowania się z ludźmi (na przykład współpracownikami lub klientami).


Mile widziana ekspansywność

Należy jednak zauważyć, że niektóre wyzwania mają szczególny charakter. Wiążą się mianowicie z potrzebą podejmowania znacznego ryzyka i odnalezienia się w dynamicznie zmieniających się warunkach oraz gotowością do ostrej rywalizacji z innymi lub wykazania się zdecydowaniem i odwagą kierowniczą. W kontekście tego typu wyzwań odporność na stres, czyli „siła” osobowości, tworzy bazę, której koniecznym dopełnieniem jest ekspansywność, czyli „dynamika” osobowości – cecha odpowiedzialna za zdolność i chęć odnalezienia się w sytuacjach ryzykownych, zmiennych, wymagających rywalizacji lub dominacji. Podobnie jak odporność na stres, ekspansywność jest także cechą złożoną, która obejmuje potrzeby władzy, osiągnięć i zmienności oraz nieustępliwość (niską ugodowość). Inaczej niż odporność na stres, ekspansywność nie jest jednak uniwersalnym wskaźnikiem przydatności zawodowej. Nie każde stanowisko wymaga bowiem od idealnego kandydata tendencji dominatywnych i rywalizacyjnych. W kontekście ekspansywności, czyli „dynamiki” osobowości, należy więc mówić o dopasowaniu predyspozycji kandydata do wymagań stanowiska. Cecha ta jest pożądana tylko u kandydatów rozważanych na stanowiska menedżerskie lub związane ze sprzedażą. Jest natomiast niepożądana u kandydatów, od których wymaga się ścisłej współpracy w zespole lub obsługi klienta.

Schematyzm

Kolejnym szczególnym rodzajem wyzwania jest praca w warunkach wysoce przewidywalnych, obejmująca rutynowe czynności lub zadania wykonywane ściśle według wymaganej procedury. Na pierwszy rzut oka taką pracę można uznać za pozbawioną jakichkolwiek powodów do stresu. W tej sytuacji nic bowiem nie jest w stanie nas zaskoczyć. Jednakże rutynowość takiej pracy, potencjalna nuda związana z wykonywaniem codziennie tych samych obowiązków w niezmienny sposób (tj. zgodny z procedurą) stanowi sytuację stresującą, w szczególności dla osób lubiących dynamiczną, stymulującą, zmienną i swobodną atmosferę pracy. W takich warunkach optymalnie funkcjonują osoby mało ekspansywne oraz jednocześnie stosunkowo schematyczne w swoim myśleniu i postępowaniu. To właśnie one cechują się największą odpornością na nudę i doskonale odnajdują się w pracy rutynowej, wymagającej ścisłego przestrzegania procedur. „Schematyczność” osobowości wiąże się z preferowaniem stabilnych warunków pracy, w tym działania według wytycznych. Podobnie jak ekspansywność schematyzm nie jest uniwersalnym wskaźnikiem przydatności zawodowej. Cecha ta jest pożądana u osób pracujących na stanowisku, które charakteryzuje się stabilnością i rutyną. Jednocześnie jest wysoce niepożądana u kandydatów do pracy w warunkach dynamicznie zmieniających się, wymagających improwizacji i niesztampowego postępowania.


UWAGA

Odporność na stres nie powinna być rozważana tylko w wąskim ujęciu, czyli w kategoriach zdolności poradzenia sobie w bardziej wymagających warunkach czy też z trudnymi wyzwaniami. Jest to bowiem, w szerszym ujęciu, cecha odpowiedzialna ponadto za chęć podejmowania wyzwań. Tak rozumiana odporność jest uniwersalnym wskaźnikiem przydatności zawodowej.

Jak mierzyć odporność na stres?

Wysoka stabilność emocjonalna stanowi bazę dla odporności na stres. W szerszym ujęciu odporność na stres obejmuje także inne aspekty. Entuzjastyczna postawa wobec wyzwań wymaga obok stabilności emocjonalnej także ekstrawersji, czyli potrzeby stymulacji, w tym towarzyskości. W przypadku ról zawodowych związanych z zarządzaniem, zwłaszcza kierowaniem ludźmi, oraz sprzedażą do dwóch opisywanych w artykule cech – stabilności emocjonalnej i ekstrawersji – należy dodać niską ugodowość. Z kolei w warunkach wysoce ustabilizowanych i rutynowych pożądana będzie kombinacja stabilności emocjonalnej i schematyczności (niskiej otwartości na doświadczenie) przy niskiej lub co najwyżej średniej ekstrawersji. Odporność na stres, czyli gotowość i zdolność do efektywnego działania w różnych warunkach, jest determinowana przez kilka cech, przy czym zawsze istotną rolę odgrywa stabilność emocjonalna, zaś pozostałe cechy są ważne w zależności od specyfiki warunków pracy. Ocena odporności na stres musi więc uwzględnić wieloaspektowość tej cechy. Najlepiej mierzyć ją za pomocą testów psychometrycznych (kwestionariuszy osobowości). Dostępne są zarówno formularze do oceny odporności na stres (mierzące zazwyczaj różne aspekty stabilności emocjonalnej), jak i inwentarze osobowości oparte na modelu pięcioczynnikowym, które mierzą wszystkie kluczowe predyspozycje, a więc obok stabilności emocjonalnej także inne wyżej wspomniane cechy ważne dla szeroko rozumianej odporności na stres. Można także oszacować wybrane aspekty odporności na stres przy wykorzystaniu testów sytuacyjnych, czyli symulacji realizowanych w ramach assessment center. Przy ocenie niektórych aspektów stabilności emocjonalnej oraz ekstrawersji pomocne są takie symulacje jak prezentacja (na forum publicznym, w szczególności improwizowana, czyli bez czasu na przygotowanie wypowiedzi) oraz grupowa dyskusja z przypisaniem ról. Tego typu symulacje pozwalają sprawdzić, jak kandydat radzi sobie w sytuacjach stresujących, zaskakujących, wymagających dominacji, rywalizacji lub odporności na nudę.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?