Dokumentowanie naruszeń ochrony danych to inwestycja w bezpieczeństwo

Dokumentowanie naruszeń ochrony danych osobowych - inwestycja w bezpieczeństwo

Doświadczenie i decyzje Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazują, że administratorzy mają zakodowane w świadomości zgłoszenie naruszenia do Urzędu i zawiadomienie o nim osób, których ono dotyczy. Często jednak zdarza się, że uznając, iż w danym przypadku nie ma podstaw do podjęcia tych czynności, zapominają o innym obowiązku – dokumentowania wszelkich naruszeń, niezależnie od tego, czy ostatecznie zostały zgłoszone do UODO, czy nie.

Na czym polega obowiązek dokumentowania?

Art. 33 ust. 5 RODO stanowi, że administrator dokumentuje wszelkie naruszenia ochrony danych osobowych, w tym okoliczności naruszenia, jego skutki oraz podjęte działania zaradcze. Dokumentacja ta musi pozwolić organowi nadzorczemu weryfikowanie przestrzegania obowiązku zgłoszenia. Przepis nie uzależnia dokumentowania ani od skali naruszenia, ani od jego powagi. Prowadzi to do wniosku, że każde naruszenie powinno być udokumentowane, niezależnie od tego, czy administrator doszedł do wniosku, że jest mało prawdopodobne, by naruszenie to skutkowało ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób fizycznych.

UODO na tropie błędów w dokumentacji

W jednej ze spraw, Urząd Ochrony Danych Osobowych o naruszeniu ochrony danych dowiedział się na skutek zawiadomienia przesłanego do Urzędu przez organ sprawujący nadzór na fundacją, u której doszło do naruszenia. Fundacja sama nie dokonała zgłoszenia, ponieważ w jej ocenie, nie było takiej potrzeby. W toku kontroli UODO ustalił, że analiza ryzyka przeprowadzona przez fundację po naruszeniu stanowiła w rzeczywistości wydruk z kalkulatora wagi naruszeń ochrony danych osobowych udostępnianego na stronie internetowej jednego z podmiotów świadczących usługi wsparcia w zakresie ochrony danych osobowych. Prezes UODO zaznaczył w swojej decyzji, że za pomocą kalkulatorów możliwe jest uzyskanie dowolnego wyniku, w zależności od danych wprowadzonych do obliczeń. Dokumenty te nie są opatrzone datą wytworzenia, ani nie zawierają opisu szczegółowych kryteriów, jakimi kierowała się fundacja dokonując oceny za pomocą wspomnianego kalkulatora. Przedstawiony przez fundację wydruk, zgodnie zresztą z zastrzeżeniem dostawcy, może mieć zatem jedynie pomocniczy charakter i nie powinien stanowić podstawy dokonania oceny ryzyka naruszenia praw lub wolności osób fizycznych. Dalej Urząd ocenił, że fundacja w nieprawidłowy sposób udokumentowała naruszenie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych wniosków w ocenie ryzyka i uchybieniu obowiązkom zgłoszenia do UODO naruszenia i zawiadomienia o naruszeniu osób nim dotkniętych.

Jak prawidłowo dokumentować naruszenia?

Po pierwsze, dokumentacja powinna być sporządzona niezwłocznie po stwierdzeniu naruszenia, niezależnie od tego, czy doszło do niego u administratora danych, czy u podmiotu przetwarzającego. Powinna mieć formę utrwaloną i niepozostawiającą możliwości jej modyfikacji w przyszłości, a więc powinny być to podpisane dokumenty, albo co najmniej zapisane pliki PDF.

Po drugie, dokumentacja powinna zawierać ocenę ryzyka. Podczas oceny ryzyka naruszenia praw lub wolności osób fizycznych powstałego w wyniku wystąpienia naruszenia należy ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia szkody dla osób, których dane dotyczą, jakie mogą z niego wyniknąć. Konieczne jest uwzględnienie powagi tego zdarzenia, tj. wielkości szkody, jakie zdarzenie to może spowodować w odniesieniu do osoby, której dane dotyczą oraz prawdopodobieństwa wystąpienia tego zdarzenia będącego skutkiem naruszenia. Ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych powstaje, kiedy naruszenie może skutkować fizyczną, materialną lub niematerialną szkodą dla osób fizycznych, których dane naruszono. Szkodami takimi są np.: dyskryminacja, kradzież tożsamości lub oszustwo dotyczące tożsamości, nadużycia finansowe, straty finansowe, nieuprawnione cofnięcie pseudonimizacji, utrata poufności danych osobowych chronionych tajemnicą zawodową, naruszenie dobrego imienia lub inne znaczące skutki gospodarcze lub społeczne dla danej osoby fizycznej. Jeżeli naruszenie dotyczy danych osobowych ujawniających nr PESEL, pochodzenie etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, dane genetyczne, dane dotyczące zdrowia, dane dotyczące życia seksualnego, należy uznać, że występuje duże prawdopodobieństwo takiej szkody. W ocenie ryzyka należy uwzględnić następujące kryteria:

1. rodzaj naruszenia (np. naruszenie poufności danych o wynagrodzeniu może nieść za sobą poważniejsze skutki niż naruszenie ich dostępności),
2. charakter, wrażliwość i ilość danych osobowych (np. ujawnienie imienia i nazwiska oraz adresu danej osoby prawdopodobnie nie wyrządzi jej szkody, ale już ujawnienie nr PESEL może skutkować poważniejszymi konsekwencjami),
3. łatwość identyfikacji osób fizycznych (np. dane osobowe chronione za pomocą odpowiedniego poziomu szyfrowania będą nieczytelne dla osób nieupoważnionych, które nie posiadają klucza deszyfrującego),
4. waga konsekwencji dla osób fizycznych (fakt, że przypadkowy odbiorca jest zaufany, np. bank, może spowodować, że skutki naruszenia nie będą poważne),
5. cechy szczególne danej osoby fizycznej,
6. cechy szczególne administratora danych,
7. liczba osób fizycznych, na które naruszenie wywiera wpływ (należy jednak pamiętać, że charakter zdarzenia może mieć poważne konsekwencje nawet dla jednej osoby).

Po trzecie, dokumentacja ta powinna zawierać opis podjętych działań zaradczych, a więc zarówno tych, które mają minimalizować skutki opisywanego naruszenia, jak i tych, które maja minimalizować ryzyko podobnych zdarzeń w przyszłości.

Prowadzenie dokumentacji się opłaca

O naruszeniu ochrony danych osobowych Urząd może dowiedzieć się z różnych źródeł. Prowadzenie dokumentacji we właściwy sposób to polisa, którą będzie można wykorzystać, składając Urzędowi wyjaśnienia, dlaczego odstąpiono od zgłoszenia naruszenia do UODO.

O tym, jak zadbać o cyberbezpieczeństwo w dziale HR, powiemy podczas darmowego webinarium, które 9.11 br. o godz. 10.00 - zapisz się już dziś: https://event.webinarjam.com/register/19/38onqb0