Czy pracownik w wieku przedemerytalnym na umowie na czas określony korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem?

• Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem w Kodeksie Pracy
• Ochrona przed wypowiedzeniem w okresie przedemerytalnym
• Co z pracownikami na umowach na czas określony? Orzecznictwo SN i TK
• Pracownik w wieku przedemerytalnym na umowie terminowej korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem. Zasada i wyjątki

Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem w Kodeksie Pracy

Kodeks Pracy oraz inne ustawy odnoszące się do zatrudnienia, uwzględniają kilka przypadków, w których pracownik objęty jest szczególną ochroną przed wypowiedzeniem stosunku pracy. Są to przede wszystkim następujące grupy pracowników:

• pracownicy znajdujący się w trakcie usprawiedliwionej nieobecności – sytuacja ta obejmuje zarówno urlop wypoczynkowy czy inną nieobecność usprawiedliwioną jak np. zwolnienie lekarskie,
• pracownicy w okresie ciąży, urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu wychowawczego,
• pracownicy w okresie przedemerytalnym,
• pracownicy powołani do służby wojskowej,
• pracownicy imiennie wskazani uchwałą zarządu zakładowej organizacji związkowej, będący członkami zarządu lub inni pracownicy będący członkami organizacji związkowej upoważnieni do reprezentowania tej organizacji przed pracodawcą.

Ochrona przed wypowiedzeniem w okresie przedemerytalnym

W art. 39 Kodeksu Pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141) zawarto zapis, który gwarantuje zatrudnionym szczególną ochronę stosunku pracy w okresie przedemerytalnym, gdyż zgodnie z brzmieniem regulacji kodeksowej pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu pozostało nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli pozostały okres zatrudnienia umożliwia takiemu pracownikowi uzyskanie prawa do wypłaty emerytury wraz z osiągnięciem tego wieku.

Co z pracownikami na umowach na czas określony? Orzecznictwo SN i TK

Przepis ten, nie jest do końca precyzyjny, gdyż nie wskazuje czy wspomnianą ochroną objęci są również pracownicy w wieku przedemerytalnym zatrudnieni na podstawie umowy o pracę na czas określony, której czas trwania upływa przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W celu ustalenia odpowiedzi na to pytanie, musimy odnieść się do orzecznictwa Sądu Najwyższego w tej sprawie.

Orzecznictwo w tym zakresie ulegało modyfikacji przez lata. Początkowo Sąd Najwyższy stał na stanowisku, iż ochrona taka co prawda przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy na czas określony, jednak w przypadku niezgodnego z przepisami wypowiedzenia umowy w tym czasie pracownik zatrudniony na podstawie umowy terminowej mógł jedynie ubiegać się o odszkodowanie z tego tytułu. W porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy na czas nieokreślony, którzy mogli ubiegać się o odszkodowanie i przywrócenie do pracy, stawiało to pracowników zatrudnionych na umowach na czas określony w niekorzystnym położeniu. Zgodnie z argumentacją Sądu Najwyższego między innymi w wyroku z dnia 27.07.2011 r. (II PK 20/11) pracownik taki nie może podlegać ochronie przedemerytalnej określonej w art. 39 KP, gdyż cechą charakterystyczną umowy na czas określony, jest z góry znany stronom stosunku pracy czas jej trwania. Późniejsze orzeczenia nawiązywały do przedstawionego powyżej stanowiska. Możemy w tym miejscu przywołać wyrok SN z dnia 18.12.2014 r. (II PK 50/14), w którym wskazano,  iż „Ochronie przed wypowiedzeniem, określonej w art. 39 k. p., podlegają pracownicy, którzy mają zawartą umowę o pracę, z której wynika, że pracownik będzie zatrudniony u danego pracodawcy w momencie osiągniecia wieku emerytalnego”.

Dopiero orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia 2018 roku (sygn. akt P 133/15 Dz.U.2018.2377) w odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd Rejonowy w Koninie przyniosło zgoła odmienne stanowisko. Sąd zauważył bowiem, iż sytuacja pracowników w zakresie podlegania ochronie przedemerytalnej nie może być różnicowania poprzez rodzaj zawartej z pracownikiem umowy o pracę. Naruszana jest bowiem w ten sposób zasada równości wobec prawa uwzględniona w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w art. 32, która stanowi, iż „Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”.

W swoim wyroku, Trybunał Konstytucyjny orzekł tym samym, iż  art. 50 § 3 Kodeksu pracy – czyli brak możliwości wniesienia o przywrócenie do pracy a jedynie możliwość żądania wypłaty odszkodowania w związku z wypowiedzeniem umowy terminowej - nie może mieć zastosowania w przypadku pracownika w okresie przedemerytalnym, gdyż narusza to podstawową, konstytucyjną zasadę równości. Orzeczenie TK dotyczyło w tym przypadku tylko i wyłącznie problemu możliwości przywrócenia do pracy pracownika znajdującego się w wieku przedemerytalnym, któremu wypowiedziano umowę o pracę na czas określony. Nie odnosi się on niestety do pracowników objętych szczególną ochroną stosunku pracy w ramach innych kategorii, zatrudnianych na podstawie umów terminowych.

Podobne orzeczenie prezentowane było również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lipca 2010 r. (sygn. P 4/10). Orzeczenie to spowodowało nowelizację kodeksu pracy w art. 50 § 5 Kodeksu pracy, który stanowi, iż art. 50 § 3 Kodeksu pracy nie stosuje się w przypadku pracowników korzystających z urlopów związanych z rodzicielstwem a także pracowników objętych ochroną stosunku pracy na podstawie ustawy o związkach zawodowych.

Pracownik w wieku przedemerytalnym na umowie terminowej korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem. Zasada i wyjątki

Należy pamiętać jednak, iż pomimo tego, że osoba w wieku przedemerytalnym, zatrudniona na umowie na czas określony objęta jest ochroną stosunku pracy na podstawie art. 39 Kodeksu Pracy, to pracodawca nie ma obowiązku przedłużania takiej umowy do czasu osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego. Umowa terminowa rozwiązuje się z upływem czasu na jaki została zawarta. Nie znajdujemy tutaj żadnego przepisu, nakazującego pracodawcy takie zachowanie, jak jest to określone np. w odniesieniu do kobiet w ciąży, których umowa uległaby rozwiązaniu przed porodem. Pracodawca w takim przypadku posiada obowiązek przedłużenia czasu trwania takiej umowy do dnia porodu.

Wyjątkami zawartymi w Kodeksie pracy, w których umowa o pracę może być rozwiązana z osobą znajdującą się w ochronnym okresie przedemerytalnym są:

• art.  41¹ – w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
• art. 40 w razie uzyskania przez pracownika znajdującego się w okresie ochrony przedemerytalnej, prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Ochrona na podstawie art. 39  nie ma również zastosowania w przypadku wypowiedzenia warunków pracy i płacy o ile takie wypowiedzenie spowodowane jest:

• wprowadzeniem zmian w wynagradzaniu ogółu pracowników lub grupy pracowniczej, w której znajduje się pracownik objęty okresem ochronnym,
• stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratą zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy lub niezawinioną przez pracownika utratą uprawnień koniecznych do wykonywania obowiązków służbowych.

W przypadku nie przyjęcia przez pracownika objętego ochroną stosunku pracy nowych warunków zatrudnienia, pracownik taki znajduje się automatycznie w okresie wypowiedzenia.

Wypowiedzenie warunków pracy i płacy w innym przypadku niż wymienione powyżej jest niemożliwe. Wypowiedzenie takie w 4-letnim okresie ochronnym jest możliwe wyłącznie na mocy porozumienia stron zawartego pomiędzy pracodawcą a pracownikiem objętym szczególną ochroną.

Paulina Marcula, Senior Payroll Consultant w Advicero Nexia