Workation nie dla każdego. Jakie problemy prawne pracodawców i pracowników?

• Co to jest workation? Od kiedy obowiązuje w Polsce?
• Workation nie zawsze korzystne. Problemy podatkowe
• Workation a ubezpieczenia społeczne
• Uregulowanie kwestii BHP
• Monitorowanie i raportowanie utrudnia workation
• Na dokładkę dodatkowe koszty

Co to jest workation? Od kiedy obowiązuje w Polsce?

Workation to połączenie słów „work" (praca) i „vacation" (wakacje). Oznacza możliwość wykonywania pracy zdalnej spoza granic Polski. Elastyczne godziny pracy, realizacja obowiązków służbowych i korzystanie z atrakcji danego miejsca – brzmią kusząco. Jednak workation ma też swoje wady.

- W Polsce workation nie jest uregulowane w odrębnych przepisach prawnych. W wyniku nowelizacji Kodeksu Pracy z 1 grudnia 2022 r. wprowadzono jednak definicję pracy zdalnej oraz regulacje dotyczące tej formy wykonywania obowiązków. Praca zdalna, która może być realizowana w ramach workation, jest raczej oparta na umowie między pracownikiem a pracodawcą, ustalającej warunki i zasady pracy zdalnej z uzgodnionego z pracodawcą miejsca – tłumaczy Krzysztof Wojtas, prezes zarządu BrainSHARE IT, producenta programu SaldeoSMART.

Workation często jest mylony z pracą w czasie urlopu. Warto jednak pamiętać, że ten model nie jest prawdziwym wypoczynkiem. Pracownik, korzystając z workation, musi pozostać dostępny i wykonywać wszystkie zadania zgodnie z ustaleniami z pracodawcą.

Workation nie zawsze korzystne. Problemy podatkowe

Choć wydaje się, że taki tryb pracy jest bardzo atrakcyjny dla pracownika, czasami zdarza się, że firmy nie wyrażają na niego zgody. Dlaczego? Jednym z ważniejszych powodów są zawiłości podatkowe.

- Przy workation poza granicami Polski pracodawcy i pracownicy muszą zwrócić uwagę na konkretne przepisy dotyczące podatków i zatrudnienia obowiązujące w kraju, w którym będzie realizowana praca zdalna. Chodzi tu przede wszystkim o określenie kraju rezydencji podatkowej pracownika i czas wykonywania pracy na terenie obcego państwa – mówi Kamila Cieszkowska, współwłaściciel biura rachunkowego Podatnik P&K Cieszkowscy.

Istotnym problemem jest praca w kraju, z którym Polska nie ma podpisanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W takim przypadku analiza konsekwencji związanych z pracą w danym państwie musi być oparta wyłącznie na przepisach tego kraju.

- Może się zdarzyć, że dochód uzyskany z pracy za granicą podlega opodatkowaniu w tym państwie nawet od pierwszego dnia. Dodatkowo polski pracodawca może być zobowiązany do rejestracji i działania jako płatnik w tym kraju – dodaje Kamila Cieszkowska.

Przed wyrażeniem zgody na workation pracodawca powinien zatem dobrze przeanalizować zapisy w międzynarodowych umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania. W przypadku braku takich umów między Polską a krajem, w którym pracownik wykonuje pracę zdalną, obowiązują przepisy podatkowe tego kraju bez zastosowania zasad rezydencji podatkowej. A to rodzi kolejne komplikacje, nie tylko dla pracownika, który chce rozliczyć PIT, ale też dla księgowości firmy, a której pracuje.

Workation a ubezpieczenia społeczne

Workation może też generować dodatkowe problemy związane z ubezpieczeniami społecznymi. Przy pracy zdalnej za granicą, szczególnie w krajach Unii Europejskiej, kwestie ubezpieczeń społecznych są zazwyczaj prostsze do uregulowania dzięki koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych. Pracodawca powinien jednak pamiętać o konieczności rejestracji i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w odpowiednim kraju. Jeśli praca za granicą jest przejściowa, umowy między państwami pozwalają kontynuować opłacanie składek wyłącznie w Polsce.

- Prawo dotyczące pracy zdalnej może wymagać od pracodawcy rejestracji w odpowiedniej zagranicznej instytucji ubezpieczeń społecznych, nawet od pierwszego dnia pracy zdalnej. W ramach tych przepisów pracodawca może być zobowiązany do potrącania i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w tym państwie – dodaje Krzysztof Wojtas.

Uregulowanie kwestii BHP

W przypadku wyrażenia zgody na workation pracodawca ma także obowiązek zapewnić pracownikom pracującym zdalnie bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Ocena bezpieczeństwa i ewentualny wypadek przy pracy pociągający za sobą skomplikowane konsekwencje prawne – mogą stanowić spore wyzwanie.

Monitorowanie i raportowanie utrudnia workation

W przypadku workation niezmiernie ważne jest szczegółowe monitorowanie oraz raportowanie przebiegu i czasu pracy, co skutkuje dodatkowym obciążeniem pracownika i pracodawcy.

- Monitorowanie i raportowanie czasu spędzonego przez pracownika w danym kraju jest niezbędne do uniknięcia potencjalnych problemów podatkowych. Jeśli istnieją istotne zmiany dotyczące rezydencji podatkowej pracownika, należy odpowiednio dostosować obowiązki podatkowe do czasu pracy. W tym przypadku mogą pomóc różnego rodzaju rozwiązania technologiczne, wspierające pracę zespołową, realizację zadań online czy tworzenie harmonogramów z przypisaniem do konkretnych osób i z zaznaczeniem czasu, jaki został poświęcony na wykonanie poszczególnych czynności – dodaje Krzysztof Wojtas.

Z drugiej strony popularyzacja workation może zachęcić przedsiębiorców do wdrażania rozwiązań informatycznych, które pozwalają na skuteczną i efektywną pracę rozproszonych zespołów. Repozytoria faktur i umów dostępne w chmurze, elektroniczny obieg dokumentów, narzędzia do przeprowadzania spotkań online, współdzielenie plików – to wszystko nie tylko ułatwi, a nawet umożliwi pracę grupową na odległość, ale też w ostatecznym rozrachunku przyniesie oszczędność czasu i pieniędzy.

Na dokładkę dodatkowe koszty

Należy pamiętać, że w niektórych krajach publiczna opieka zdrowotna może być dostępna na innych zasadach niż w Polsce. Trzeba się liczyć z tym, że pracownik będzie musiał ponieść większe opłaty za wizyty lekarskie, leki czy hospitalizację. Pracodawca powinien zatem rozważyć wykupienie prywatnego ubezpieczenia medycznego dla swoich pracowników, aby zapewnić im odpowiednią ochronę zdrowotną w trakcie pracy za granicą. A to rodzi kolejne koszty…

W dobie globalizacji i rozwijającej się pracy zdalnej niektórzy pracodawcy mogą być skłonni pozwolić swoim pracownikom na workation z dowolnego miejsca na świecie, niezależnie od konsekwencji prawnych. Zanim to zrobią, powinni jednak zapoznać się z regulacjami prawnymi związanymi z pracą zdalną za granicą. Tym bardziej że organy kontrolne nie próżnują i coraz częściej sprawdzają, na jakich zasadach w firmach odbywa się praca zdalna. Kontrole mogą obejmować weryfikację miejsc przebywania pracowników i spełnianie wymogów formalnych pracy w innym kraju. Warto się na to zawczasu przygotować.