Kto po śmierci pracownika ponosi odpowiedzialność za przywłaszczone przez niego mienie pracodawcy

RADA

Jeśli mąż i syn zmarłej pracownicy świadomie skorzystali z wyrządzonej Państwu szkody, to mogą Państwo, mimo odrzucenia spadku, domagać się od nich zwrotu przywłaszczonych pieniędzy. W razie odmowy zwrotu pieniędzy przysługuje Państwu roszczenie odszkodowawcze, którego można dochodzić w procesie cywilnym.

UZASADNIENIE

W chwili śmierci pracownika stosunek pracy wygasa (art. 63¹ § 1 Kodeksu pracy). Ponieważ podstawową cechą stosunku pracy jest osobisty charakter świadczenia pracy, w przypadku śmierci pracownika nie może on być kontynuowany.

Po śmierci pracownika prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą na jego małżonka i inne osoby spełniające warunki do uzyskania renty rodzinnej. Są to takie świadczenia, jak np. ekwiwalent za niewykorzystany urlop czy niewypłacone wynagrodzenie. Prawa majątkowe przechodzą na małżonka zmarłego pracownika i innych członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej w równych częściach (art. 63¹ § 2 Kodeksu pracy).

Rodzina zmarłego przejmuje prawa majątkowe z jego stosunku pracy bez potrzeby przeprowadzania postępowania spadkowego. W razie braku osób uprawnionych prawa majątkowe wchodzą do spadku. Oznacza to, że spadkobiercy mogą żądać od pracodawcy wypłaty np. zaległego wynagrodzenia zmarłego pracownika dopiero po uzyskaniu sądowego stwierdzenia nabycia spadku.

PRZYKŁAD

Jan K. zmarł na zawał serca. Był wdowcem. Pozostawił po sobie dwóch dorosłych synów, którym nie przysługuje prawo do renty rodzinnej. W związku z tym synowie mogą zwrócić się do byłego pracodawcy ojca o wypłatę jego wynagrodzenia dopiero po uzyskaniu sądowego postanowienia nabycia spadku.

Wprawdzie kwestie praw majątkowych po zmarłym pracowniku są uregulowane w Kodeksie pracy, ale nie ma regulacji dotyczących długów po zmarłym pracowniku. Spadkobiercy zmarłego pracownika ponoszą więc odpowiedzialność za długi spadkowe według ogólnych zasad prawa spadkowego, a nie Kodeksu pracy (art. 922 i nast. Kodeksu cywilnego). Długi spadkowe, jako zobowiązania zmarłego pracownika, podobnie jak prawa po zmarłym pracowniku, przechodzą na rodzinę zmarłego pracownika uprawnioną do dziedziczenia. W podanym przykładzie będzie to mąż zmarłej pracownicy i jej syn. Dziedziczą oni każdy po 1/2 spadku pracownicy (art. 931 Kodeksu cywilnego). Oczywiście, pracodawca zawsze ma możliwość umorzenia długów zmarłego pracownika.

WAŻNE!

Spadkobiercy zmarłego pracownika ponoszą odpowiedzialność za długi zmarłego według zasad prawa spadkowego.

Każdy spadkobierca ma jednak prawo do odrzucenia spadku. Spadkobierca, który odrzucił spadek, nie dziedziczy po zmarłym ani jego zobowiązań, ani praw. Zatem jest zwolniony od odpowiedzialności za długi spadkowe, co jednak nie jest równoznaczne z całkowitym zwolnieniem od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem spadkobiercy.

W niektórych sytuacjach, nawet w przypadku odrzucenia spadku, spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe. Stanie się tak, jeśli spadkobierca świadomie korzystał z wyrządzonej pracodawcy szkody, np. tak jak w podanym przykładzie korzystał z przywłaszczonych pieniędzy znając źródło ich pochodzenia (art. 422 Kodeksu cywilnego).

Na takim stanowisku stanął również Sąd Najwyższy w wyroku z 28 stycznia 1975 r. (I PR 187/74), w którym stwierdził, że spadkobierca, który odrzucił spadek, może ponosić odpowiedzialność za mienie zagarnięte przez jego poprzednika prawnego na szkodę zakładu pracy, jeżeli świadomie skorzystał z wyrządzonej w ten sposób temu zakładowi szkody.

Podstawa prawna

• art. 63¹ Kodeksu pracy,
• art. 422, art. 922, art. 931 Kodeksu cywilnego.