Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz?

• Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz?
• Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz? Aspekt niezdolności do pracy
• Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz? Ustalenie prawa do renty
• Ochrona przedemerytalna pracownika a prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. KILKA WAŻNYCH ORZECZEŃ, KTÓRE WARTO ZNAĆ, LUB NA KTÓRE MOŻNA POWOŁAĆ SIĘ W SĄDZIE

Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz?

Przepis art. 40 Kodeksu Pracy wskazuje, że przepisu art. 39 (dot. ochrony przedemerytalnej) nie stosuje się w razie uzyskania przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jak widać artykuł ten jest ściśle powiązany z art. 39 KP, ponieważ znosi szczególną ochronę przed wypowiedzeniem w przypadku pracowników w wieku przedemerytalnym. Ochrona ta ustaje, gdy pracownik otrzyma prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Innymi słowy, po przyznaniu takiej renty pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę. Kwestie związane z niezdolnością do pracy i świadczeniami z tego tytułu reguluje ustawa o emeryturach i rentach z FUS.

Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz? Aspekt niezdolności do pracy

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, 1674, z 2025 r. poz. 718, 769, 1159) niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Niezdolność stwierdza lekarz orzecznik ZUS. Renta przysługuje osobie spełniającej łącznie warunki: stwierdzoną niezdolność, odpowiedni staż składkowy i nieskładkowy oraz powstanie niezdolności w okresach wskazanych w ustawie. Artykuł 40 KP dotyczy wyłącznie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – uzyskanie renty z tytułu częściowej niezdolności nie znosi ochrony przed wypowiedzeniem.

Kiedy zachodzi wyłączenie ochrony przedemerytalnej? Jeden ważny przepis - czy go znasz? Ustalenie prawa do renty

Sąd Najwyższy uznał, że ochrona wynikająca z art. 39 KP nie obowiązuje wobec pracownika, który został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i któremu ZUS przyznał rentę taką decyzją administracyjną. Podkreślono, że „uzyskanie prawa do renty” oznacza faktyczne otrzymanie tego prawa poprzez decyzję organu rentowego, a nie samo spełnienie przesłanek. Prawo do świadczenia powstaje z chwilą spełnienia warunków, lecz jego uzyskanie wymaga wydania decyzji ZUS. Tak więc do uchylenia ochrony nie wystarczy przypuszczenie, że pracownik spełnia warunki – konieczne jest formalne przyznanie mu renty. W świetle orzecznictwa art. 40 KP ma zastosowanie niezależnie od tego, czy decyzja o przyznaniu renty została wydana przed rozpoczęciem okresu ochronnego, czy w jego trakcie.

Ochrona przedemerytalna pracownika a prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. KILKA WAŻNYCH ORZECZEŃ, KTÓRE WARTO ZNAĆ, LUB NA KTÓRE MOŻNA POWOŁAĆ SIĘ W SĄDZIE

Poniżej kilka różnych, ale ważnych orzeczeń z omawianej problematyki.

• Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 września 2022 r., III PSK 241/21: Przez uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych rozumieć należy spełnienie wymaganych ustawą warunków, co zostało potwierdzone decyzją organu rentowego, wydaną na wniosek osoby zainteresowanej. Tym samym, ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę wynikająca z art. 39 KP jest wyłączona tylko w stosunku do takiej osoby, której prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zostało potwierdzone decyzją organu rentowego.
• Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 27 stycznia 2016 r., III PZP 9/15: Przepis art. 40 KP wyłącza stosowanie zakazu wypowiedzenia umowy o pracę, o którym mowa w art. 39 KP niezależnie od tego, czy uzyskanie przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nastąpiło przed, czy w okresie ochronnym.
• Bezprawność zachowania pracownika; uprawnienie do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 maja 2013 r., III APa 4/13: Wykluczenie członka spółdzielni może nastąpić z przyczyn uzasadniających, według przepisów prawa pracy, rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika lub w razie ciężkiego naruszenia obowiązków członkowskich lub umyślnego działania na szkodę spółdzielni. Przepis art. 193 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j.: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) odsyła zatem do stosowania, w zakresie wykluczenia członka ze spółdzielni, do art. 52 KP, który reguluje zwolnienie dyscyplinarne. Sama bezprawność zachowania pracownika nie wystarcza do przypisania naruszeniu obowiązku pracowniczego ciężkiego charakteru. Do spełnienia tego warunku niezbędny jest znaczny stopień winy pracownika - wina umyślna lub rażące niedbalstwo. O istnieniu tej winy wnioskuje się przy tym na podstawie całokształtu okoliczności związanych z zachowaniem pracownika. Wskazany w art. 40 KP zwrot - „uzyskanie przez pracownika prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy" nie obejmuje osoby pobierającej świadczenie w postaci renty socjalnej.
• Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę w okresie przedemerytalnym, Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 18 stycznia 2012 r., II PK 149/11 - Pracodawca nie może rozwiązać umowy z pracownikiem, który podlega ochronie przedemerytalnej, nawet jeżeli ten ma stwierdzoną trwałą niezdolność do pracy. Taką ochronę może znieść dopiero decyzja ZUS przyznająca prawo do renty. Ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę wynikająca z art. 39 KP jest wyłączona w stosunku do osoby całkowicie niezdolnej do pracy, której prawo do renty z tego tytułu zostało ustalone decyzją organu rentowego (art. 40 KP).
• Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 1995 r., I PRN 33/95, Pojęcie "wiek emerytalny" użyte w art. 39 i w art. 40 § 2 KP nie obejmuje osiągnięcia przez dziennikarza wieku emerytalnego przewidzianego w § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).
• Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lipca 1984 r., I PR 73/84, W razie likwidacji zakładu pracy - zakład pracy może skutecznie wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą także wtedy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 41 KP).