Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Uczenie się, sprawczość, kontrola

Uczenie się, sprawczość, kontrola
Uczenie się, sprawczość, kontrola
Shutterstock
Wytłumaczalność, która jest nieodłączną częścią ram przyczynowych, pozwala nam na coś więcej niż generalizowanie – pomaga nam w procesie uczenia się.

To szczególna cecha i stosunkowo nowe odkrycie. W normalnych warunkach uczymy się wtedy, kiedy przyjmujemy informacje: kiedy nauczyciel prowadzi lekcję, książka coś opisuje, praktykant przy czymś majstruje. Jednak w przypadku wyjaśniania przyczynowego osoba, która przekazuje informację, która udziela wyjaśnień, również się uczy. To spostrzeżenie zawdzięczamy działalności naukowej Tanii Lombrozo, profesorki psychologii na Uniwersytecie Princeton, wschodzącej gwieździe dziedziny, która dała początek nowej teorii wyjaśniania.

Jeszcze jako studentka Lombrozo zauważyła, że koncepcja wyjaśniania pojawiała się we wszystkich dziedzinach, którymi się interesowała – od psychologii przez socjologię do filozofii. Choć może to wydawać się oczywiste, okazuje się, że najbardziej fundamentalne pytania dotyczące tego, czym jest wyjaśnianie, nie doczekały się głębokiego, naukowego namysłu. Na przykład dlaczego dążymy do wyjaśnienia pewnych rzeczy, a innych – nie. Jak to się dzieje, że wyjaśnienia prowadzą nas do osiągnięcia celu, a jak – że prowadzą nas na manowce. Prace Lombrozo są cennym uzupełnieniem naszej wiedzy na temat wyjaśniania, zarówno w obszarze psychologii, jak i filozofii.

Dobrym przykładem są badania Lombrozo nad „uczeniem się przez wyjaśnianie”. Polegały one na tym, że poprosiła dorosłe osoby o uważne przyjrzenie się ilustracjom przedstawiającym dwa rodzaje robotów pochodzących z obcej planety – glorpy i drenty. Różniły się one kolorem, kształtem korpusu, kształtem stopy. Uczestnikom badań nie powiedziano jednak o tym, że istnieją różne odmiany. Połowa osób została poproszona o opisanie, a druga połowa o wyjaśnienie charakterystycznych cech glorpów i drentów. Roboty były urocze. Ich kolor i kształt korpusu nie decydowały jednak o przynależności do danej kategorii – przesądzał o tym kształt stopy.

Wyniki? Ci uczestnicy, których poproszono o wyjaśnienie, w jaki sposób klasyfikowali roboty, radzili sobie zdecydowanie lepiej niż ci, którzy tylko je opisywali, bo nie kazano im wyjaśniać czegokolwiek. Lombrozo przeprowadziła wiele eksperymentów, za każdym razem uzyskując podobne wyniki. Badała nawet małe dzieci i okazało się, że one również lepiej radzą sobie z wykonaniem zadania, kiedy wymaga się od nich wnioskowania przyczynowego, czyli wtedy, kiedy są proszone o wyjaśnienie czegoś.

W kontekście ramowania oznacza to, że ludzie, którzy objaśniają świat, korzystając z ram przyczynowych, dowiadują się o tym świecie więcej, a ich spostrzeżenia są głębsze i cechują się większą precyzją. Wyjaśnianie świata innym osobom prowadzi do tego, że sami zaczynamy go lepiej rozumieć. Wnioski z tego płynące można bezpośrednio stosować w edukacji i wychowaniu dzieci – starajmy się o to, żeby dzieci wyjaśniały tok swojego rozumowania, a nie tylko udzielały odpowiedzi. W grę może wchodzić również ewolucyjna przewaga. Dzięki temu, że wyjaśniamy, zwiększamy swoje szanse, żeby uczyć się więcej i szybciej niż ci, którym na tym nie zależy.

Korzyści wykraczają poza wyimaginowany świat glorpów i drentów. Od naszych najwcześniejszych dni tworzyliśmy kategorie porządkujące, odwzorowując postaci bogów w gwiazdach i ustanawiając systematykę organizmów na Ziemi. Dzieci poświęcają wiele godzin na sortowanie i ponowne układanie zabawkowych samochodów, klocków lego i słodyczy, które dostały w czasie Halloween (dopóki nie zjedzą ich rodzice, wykorzystując to, że dzieci już zasnęły). Procesy kategoryzowania i reklasyfikowania opierają się na naszej zdolności do abstrahowania i generalizowania.

Jeśli nie potrafilibyśmy myśleć abstrakcyjnie, to każda sytuacja, w której byśmy się znaleźli, wydawałaby się nam całkowicie nowa i nieznana. Nie poznalibyśmy też dzięki niej żadnych zasad ogólnych, którymi moglibyśmy się kierować w przyszłości.

Wytłumaczalność oparta na ramach przyczynowych ma jednak znacznie dalej idące konsekwencje niż samo zaprowadzanie porządku w świecie. Jest ona podstawą ludzkiej sprawczości, odpowiedzialności i kontroli.

Koncepcja sprawczości zakłada, że ludzie mają możliwości wyboru i są w stanie czynić z nich użytek. W naszym świecie jesteśmy podmiotami, a nie przedmiotami. Mamy zdolność do podejmowania działań. Warunkiem niezbędnym naszej sprawczości jest umiejętność ramowania przyczynowego. Nie chcemy przez to powiedzieć, że wolna wola istnieje w sposób obiektywny ani że na ludzkie wybory nie mają wpływu struktury społeczne. Jednak tylko wtedy, kiedy widzimy konsekwencje naszych działań – tylko wówczas, kiedy będziemy mogli przewidzieć, w jaki sposób nasze decyzje przesądzą o przyszłości – będziemy w stanie dokonywać wyborów.

Badania pokazują, że pojęcia przyczynowości i sprawczości są bardzo blisko powiązane. W latach 80. XX wieku Koichi Ono, profesor psychologii z Uniwersytetu Komazawa w Tokio, prezentował maszynę wyposażoną w dużą liczbę dźwigni, które można było ustawiać na różne sposoby. Eksperyment polegał na tym, że uczestnicy mieli otrzymać nagrodę, nie zdawali sobie jednak sprawy z tego, że decydował o tym przypadek. Obmyślali zatem skomplikowane wyjaśnienia, chcąc zrozumieć, jak ich działania przyczyniają się do otrzymania nagrody, po czym powtarzali te zachowania w nadziei, że ponownie zostaną nagrodzeni. Przeprowadzone badania pokazują w sposób niebudzący wątpliwości, że ludzie mają nie tylko silną potrzebę wyjaśniania wszystkiego w kategoriach przyczynowości, lecz także, że rozumienie związków przyczynowo-skutkowych jest bezpośrednio powiązane z poczuciem sprawczości i podejmowanymi działaniami.

Ramy dają nam poczucie sprawczości, a równocześnie obarczają nas odpowiedzialnością. Ponieważ to my wybieramy działania, do których przystąpimy, i my podejmujemy decyzje, to my zostaniemy uznani za winnych. Możliwość dokonywania wyborów jest nierozerwalnie związana z koniecznością rozliczenia się z naszych działań. Jeśli zostaniemy zmuszeni do dania pieniędzy komuś, kto celuje do nas z broni palnej, nie będzie w tym naszej winy, jeżeli jednak to my obrabujemy bank – będziemy winni. Kiedy przejdziemy przez ulicę lunatykując, nie zostaniemy ukarani, jeśli jednak rozmyślnie potrącimy pieszego – z pewnością nie unikniemy kary. Odpowiedzialność to odwrotna strona sprawczości, nieodłączny element dokonywania wyborów.

Sprawczość i odpowiedzialność nie istnieją jednak w próżni. Jeśli ktoś może wpłynąć na decyzję, którą podejmuje inna osoba, oznacza to, że może sprawować kontrolę w zakresie szerszym niż on sam. Na pierwszy rzut oka może się to wydawać niezgodne z naszymi przeświadczeniami, ale uznanie, że ludzie mają pewne poczucie sprawczości (i wiążące się z nim poczucie odpowiedzialności), jest kluczowym warunkiem wstępnym pozwalającym na sprawowanie nad nimi kontroli. W niektórych państwach istnieją nudge units – wyspecjalizowane zespoły eksperckie, których zadaniem jest wpływanie na ludzkie zachowanie, na przykład nakłanianie do oszczędzania energii elektrycznej w taki sposób, że pokazuje się odbiorcom, ile jej zużywają w porównaniu z sąsiadami. Dlatego że mamy zarówno poczucie sprawczości, jak i odpowiedzialności, inne osoby mogą na nas wywierać pewien wpływ. Gdyby ludzie nie mieli sprawczości, próby kształtowania poglądów innych osób byłyby całkowicie pozbawione sensu.

Struktury społeczne kształtują indywidualne poczucie sprawczości i równocześnie są one (jako twory ludzkie) kształtowane przez tę sprawczość. Z tego wynika, że ramy, którymi się posługujemy, wywierają wpływ na struktury społeczne, w orbicie których się znajdujemy. Wyjaśnia to dlaczego ramy mają tak ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki rozumiemy nie tylko świat, ale i samych siebie.

Niniejszy artykuł stanowi fragment książki „ Myślenie kontekstowe. Największa przewaga ludzi nad sztuczną inteligencją”; Autorzy: Kenneth Cukier, Viktor Mayer-Schönberger, Francis de Véricourt

Kodeks Pracy 2022 » Poszerzaj swoją wiedzę
Kodeks pracy 2022. Praktyczny komentarz z przykładami
Kodeks pracy 2022. Praktyczny komentarz z przykładami
Tylko teraz
Źródło: Źródło zewnętrzne
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Świadczenia emerytalno-rentowe
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Emerytury i renty podlegają corocznie waloryzacji od dnia:
    1 stycznia
    1 marca
    1 czerwca
    1 września
    Następne
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Bezpieczeństwo osobiste pracowników socjalnych
    Pracownicy socjalni podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych nierzadko narażeni są na niebezpieczeństwo. Mają więc prawo do szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego, które omówimy w niniejszym artykule. Odpowiemy także na pytanie, czy pracownik socjalny może korzystać z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym.
    Czy pracownik może wykorzystać czas wolny za nadgodziny w następnym okresie rozliczeniowym
    Pracownik złożył wniosek o udzielenie czasu wolnego za nadgodziny. Chce jednak wykorzystać czas wolny w przyszłym okresie rozliczeniowym. Czy pracodawca może udzielić wolne za nadgodziny w innym okresie rozliczeniowym?
    Czy przy zmianie wymiaru urlopu wypoczynkowego należy też zmienić informację o warunkach zatrudnienia
    Pracownikowi zmienił się wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego. Czy w tej sytuacji należy zaktualizować wręczoną mu przy zatrudnieniu informację o warunkach zatrudnienia? Jeśli tak, to w jakim terminie należy to zrobić?
    Samopoczucie pracowników a reorganizacja pracy
    Ostatnia ewolucja modelu pracy wywołała znaczną rewolucję w jej organizacji. Jesteśmy w centrum nieplanowanej i nieoczekiwanej transformacji, która nie tylko zmienia podejście do niej, ale wprowadza też nowy model współpracy.
    Służba wojskowa sposobem na unikanie zwolnień z pracy
    Część zatrudnionych wykorzystuje nowe przepisy o służbie wojskowej, by zyskać ochronę przed rozwiązaniem umowy o pracę. Ułatwiają to nieprecyzyjne regulacje.
    Pracownicy skarżą się na upały
    Mnożą się skargi na pracę w upale. Niektórzy piszą, że pracują w „nagrzanych, blaszanych puszkach”
    Polacy popierają strajkujące grupy zawodowe. Aż 61% wierzy w skuteczność protestu. Wyniki badania
    Badanie przeprowadzone przez serwis InterviewMe wykazało, że 78% Polaków popiera strajki jako formę protestu w pracy. Jednocześnie 61% badanych wierzy w to, że strajki mogą być skuteczne.
    Obowiązki pracodawców w czasie upałów
    Skrócenie czasu pracy pracowników, wprowadzenie dodatkowych przerw w pracy, zapewnienie klimatyzacji w pomieszczeniach - to niektóre z działań, jakie powinien podjąć pracodawca w celu poprawienia warunków pracy w czasie upałów.
    Minister Maląg o kontroli trzeźwości pracowników
    Minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg zapowiedziała: W Kodeksie pracy wprowadzamy rozwiązanie, które umożliwi pracodawcy zbadanie, czy pracownik jest trzeźwy, czy po spożyciu alkoholu lub innych środków.
    10 kroków do sukcesu w procesie rekrutacyjnym
    Czy wiesz, że proces rekrutacji zaczyna się na długo przed bezpośrednimi spotkaniami z kandydatami? Zanim do nich dojdzie menedżer podejmuje szereg działań we współpracy z rekruterem, których celem jest osiągnięcie pożądanego efektu: zatrudnienie osoby, która najlepiej odnajdzie się w zespole i poradzi sobie z zadaniami. Czy są wśród nich tak zwane „must have”? Odpowiedź jest prosta: oczywiście!
    Czy pracownikowi odchodzącemu na emeryturę przysługuje dofinansowanie do wypoczynku, tzw. wczasów pod gruszą
    Nasz pracownik przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym do 23 maja 2022 r. Następnie od 24 maja do 31 maja 2022 r. będzie korzystał z urlopu wypoczynkowego. Jego umowa o pracę zostanie rozwiązana z 31 maja 2022 r. w związku z przejściem pracownika na emeryturę. Za niewykorzystany urlop firma wypłaci pracownikowi ekwiwalent. W firmie istnieje zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, z którego wypłacane są tzw. wczasy pod gruszą. Czy pracownik nie otrzyma tego świadczenia z uwagi na niewykorzystanie urlopu w wymiarze 14 kolejnych dni? - pyta Czytelnik z Radomia.
    Czy można powierzyć obowiązki nieobecnego pracownika osobie zatrudnionej na innym stanowisku
    Jesteśmy małą firmą zatrudniającą osoby na pojedynczych stanowiskach (jedna księgowa, jedna kadrowa, jeden magazynier itp.). Czy w przypadku urlopu magazyniera jego obowiązki można powierzyć osobie zatrudnionej na stanowisku kadrowej? Osoba ta kilka lat temu prowadziła magazyn w ramach dodatkowych obowiązków, za które otrzymywała dodatek specjalny. W tej chwili w jej zakresie obowiązków nie ma informacji o prowadzeniu magazynu.
    Najważniejsi są właściwi ludzie. Podejście systemowe w doborze kluczowych pracowników
    Dobór personelu to jeden z kluczowych procesów nie tylko w obszarze HR, ale przede wszystkim w budowaniu efektywności organizacji. Nie jest bowiem prawdą, że ludzie są najważniejsi w organizacji, prawdą jest, że najważniejsi są właściwi ludzie. W procesie rekrutacji zwraca się szczególną uwagę na kompetencje kandydatów, zakładając, że wysokie kompetencje oznaczają wysoką energię działania, a co za tym idzie – wysoką efektywność i skuteczność zawodową. Doświadczenia ostatnich lat funkcjonowania w środowiskach VUCA i BANI pokazują, że proces doboru oparty na kompetencjach staje się niewystarczający i często mało skuteczny w odnajdowaniu właściwych osób pasujących do roli w organizacji i kultury organizacyjnej.
    KRUS: 40. Międzynarodowe Kolokwium Międzynarodowej Sekcji ISSA ds. Prewencji w Rolnictwie
    Przewodnicząca Międzynarodowej Sekcji ISSA ds. Prewencji w Rolnictwie zaprasza do udziału w Kolokwium Sekcji w dniach 22-23 września 2022 r. w Rzymie.
    Praca zdalna – przepisy i technologia
    Jeszcze w te wakacje mogą wejść w życie przepisy dotyczące pracy zdalnej, na które pracodawcy czekają od początku pandemii. Jakie najważniejsze kwestie zostaną uregulowane i czy w dużym stopniu wpłyną na dotychczasowe zasady pracy zdalnej – opowiada Maciej Kabaciński, Szef Pionu HR firmy Quercus, specjalizującej się we wdrożeniach SAP w obszarze HR.
    Migracja danych kadrowo-płacowych ze starego systemu do nowego
    Wraz z rozwojem firmy może pojawić się potrzeba przeniesienie się z dotychczas używanego oprogramowania kadrowo-płacowego na system bardziej zaawansowany i dający więcej możliwości automatyzacji procesów w obszarze kadr i płac. Co w takim przypadku z bazą pracowników i pozostałymi danymi zgromadzonymi w systemie często na przestrzeni wielu lat? Czy przeniesienie danych ze starego systemu do nowego jest możliwe?
    90 mln zł od ZUS na poprawę bezpieczeństwa pracy
    Trwa nabór wniosków w konkursie ZUS dla firm na dofinansowanie projektów poprawiających bezpieczeństwo pracy. Budżet konkursu wynosi 90 mln zł. Wnioski o dofinansowania można składać do 8 lipca – przypomina rzecznik ZUS Paweł Żebrowski.
    Zmiany w Kodeksie pracy: kontrola trzeźwości pracownika
    Jedną z planowanych zmian w Kodeksie pracy jest umożliwienie pracodawcom prewencyjnej kontroli trzeźwości pracowników. Jakie rozwiązania zaproponował Rząd w projekcie ustawy?
    Osadzeni pracują
    "Prawie każdy osadzony, który może wykonywać pracę, na którego nie są nałożone kary i obostrzenia, pracuje" - poinformował wiceminister sprawiedliwości Michał Woś. Poziom zatrudnienia osadzonych osiągnął w ubiegłym tygodniu rekordowy poziom 88 proc.
    Dekada z PUE
    Platforma Usług Elektronicznych ZUS (PUE) to pierwszy w Polsce e-urząd. Umożliwia dostęp online do wielu usług ZUS, jest źródłem informacji i daje możliwość samodzielnego tworzenia dokumentów.
    Analiza potrzeb pracowników jako baza pod wdrożenie nowego modelu pracy w firmie
    Komentarz Doroty Osieckiej, Partner w Colliers i Dyrektor platformy Colliers Define.
    Plan urlopów - czy gwarantuje dotrzymanie terminu?
    Czy zatwierdzony przez pracodawcę plan urlopów jest dla pracownika gwarancją jego otrzymania? Co z przesunięciem terminu urlopu?
    Webinarium „Nowe prawo pracy 2022 – przygotuj się do zmian”
    Zapraszamy na praktyczne webinarium „Nowe prawo pracy 2022 – przygotuj się do zmian” z gwarantowanym imiennym certyfikatem, które odbędzie się 4 lipca 2022 roku. Polecamy!
    Ponad ćwierć miliona obywateli Ukrainy zatrudnionych w ramach uproszczonej procedury
    Ponad ćwierć miliona obywateli Ukrainy zatrudniono w ramach uproszczonej procedury. Usprawniło to proces zatrudniania.
    Zasady pracy zdalnej - Sejm nad nimi debatuje
    Sejm debatuje nad zasadami pracy zdalnej. Co nowego w Kodeksie pracy?