Kategorie

Choroby zawodowe nauczycieli

Halina Ćwirko
DGP
Choroby zawodowe są zawsze konsekwencją niewłaściwych warunków pracy oraz nieprzestrzegania przez pracowników lub pracodawców podstawowych zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Taka sytuacja może się zdarzyć w każdym zakładzie pracy. Wśród pracowników edukacji stanowią one aż 97,7% ogółu.

Informacje o chorobach zawodowych można znaleźć w rozporządzeniu z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Określono w nim:

  • wykaz chorób zawodowych,
  • okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej,
  • sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych,
  • podmioty właściwe do rozpoznania chorób zawodowych.

Według danych amerykańskich zaburzenia głosu podczas swojego życia zgłaszało 43% badanych czynnych zawodowo Amerykanów. Odsetek ten wśród nauczycieli wynosił 57,7%, a 39% z nich musiało z tego powodu przerwać pracę w zawodzie nauczyciela. Podobnie w badaniach przeprowadzonych wśród nauczycieli holenderskich zaobserwowano zaburzenia głosu u 58,6%.

Warto pamiętać, że wykaz chorób zawodowych zawiera (tak jak i poprzedni – z 2002 r.) 26 grup chorób zawodowych. Pozycja 15 dotyczy chorób narządu głosu.

Reklama

Liczba chorób zawodowych wynosiła 3546 przypadków. Wskaźnik na 100 000 zatrudnionych wyniósł 34,7. W strukturze dominowały w kolejności: choroby zakaźne i pasożytnicze, przewlekłe choroby narządu głosu, pylice płuc, obustronny trwały ubytek słuchu. Stanowiły one 76,2% ogółu stwierdzonych przypadków.

Większość z nich – 92,3% powstała po minimum 10-letnim okresie pracy w narażeniu na czynniki szkodliwe. Podkreślić należy, że zawodowe choroby narządu głosu stanowiły ok. 25% tych chorób.

Według badań M. Śliwińskiej-Kowalskiej z Instytutu Medycyny Pracy im. J. Nofera w Łodzi w Polsce 68,7% wybranych losowo nauczycieli czynnych zawodowo zgłaszało dolegliwości głosu. U 40% nauczycieli poddawanych specjalistycznym badaniom laryngologicznym (foniatrycznym z laryngowideostroboskopią) stwierdzono obecność zmian patologicznych.

Główne jednostki chorobowe rozpoznawane w trakcie szczegółowych badań laryngologicznych w krtani to w kolejności: ● dysfonie hyperfunkcjonalne – 41% ● guzki głosowe – 29,6% ● inne zmiany przerostowe – 9,5% ● polipy i torbiele – 8,6% ● porażenia fałdów głosowych – 5,7%.


WAŻNE!

Liczba chorób zawodowych stwierdzonych w 2008 r. w placówkach zajmujących się szkolnictwem wynosiła 798 przypadków, co daje wskaźnik zapadalności 79,0, czyli ponad dwukrotnie wyższy niż średni krajowy.

Wśród stwierdzonych schorzeń dominowały przewlekłe choroby narządu głosu wywołane nadmiernym wysiłkiem głosowym, stanowiąc prawie 98% przypadków w tej grupie zawodowej.

Analiza wyników samooceny głosu dokonana za pomocą kwestionariusza niepełnosprawności głosowej wykonana w Instytucie Medycyny Pracy im. J. Nofera w Łodzi wykazała, że 67% nauczycieli odczuwa średniego stopnia niesprawność wynikającą z dysfunkcji głosu, a aż 20% – dużą niesprawność tego narządu.

Poza problemem chorób zawodowych narządu głosu coraz częściej wśród analiz stanu zdrowia nauczycieli stwierdza się narastający problem chorób tzw. cywilizacyjnych.

Prawdopodobieństwo rozwoju dysfonii wśród nauczycieli jest trzykrotnie większe niż w grupach kontrolnych.

Z analizy stanu zdrowia nauczycieli warszawskich przeprowadzonej na podstawie badań profilaktycznych wynika, że coraz większy problem zdrowotny i organizacyjny co do możliwości pracy w zawodzie nauczyciela stanowią schorzenia:

  • układu sercowo-naczyniowego rozpoznawane u 56,8% nauczycieli,
  • układu kostno-stawowego – 38%,
  • dróg oddechowych – 30%,
  • nerwice i psychonerwice – 20%.

Tak duży odsetek chorób zawodowych wśród nauczycieli w narządzie głosu świadczy między innymi o tym, że w Polsce nie ma wstępnej kwalifikacji laryngologicznej i foniatrycznej do podjęcia pracy w zawodzie nauczyciela.

Nie prowadzi się też nauki prawidłowej emisji głosu i odpowiedniej higieny głosowej ani wśród studentów kierunków pedagogicznych, ani wśród nauczycieli. Jedną z przyczyn tego stanu jest niestety brak foniatrów oraz fachowców zajmujących się rehabilitacją głosu.

W środowisku nauczycieli występują inne zagrożenia wpływające na rozwój chorób narządu głosu. Są to między innymi:

  • nadmierny hałas (powodujący osłabienie słyszenia i w efekcie większy wysiłek głosowy),
  • kurz (z kredy i ubrań), często zawierający mikroorganizmy (bakterie, wirusy, grzyby chorobotwórcze), powodujący obciążenie dróg oddechowych

WSKAZÓWKA!

Aby ograniczyć kurz występujący w szkole, bardzo ważne jest:

● właściwe dbanie o czystość w pomieszczeniach – wszystkie elementy wyposażenia (podłoga, parapety, kwiaty) powinny być wycierane wilgotnymi materiałami zbierającymi kurz, a nie wzbijającymi go,

● wycieranie tablicy wyłącznie mokrą gąbką, w miarę możliwości zastępowanie tablic tradycyjnych nowoczesnymi, na których można pisać markerami,

● eliminowanie z klas zasłon i firan zbierających kurz,

● spryskiwanie kwiatów.


Pomieszczenia w szkole nie powinny być przegrzewane i powinny być nawilżane (optymalnie temperatura 18–21° i wilgotność powietrza 60–70%), sprzątanie powinno odbywać się jak najczęściej (korytarze i parapety powinny być myte także w czasie lekcji), korytarze powinny być wietrzone w czasie lekcji, a klasy – w czasie przerw.

  • stres,
  • praca w zwiększonym wymiarze godzin w stosunku do przewidzianego prawem pensum.

Wymienione czynniki w istotny sposób wpływają niekorzystnie na stan zdrowia nauczycieli. Najbardziej zagrożone jest zdrowie nauczycieli nauczania początkowego oraz wychowania fizycznego, bo młodsze dzieci trudniej opanować, a na lekcjach wychowania fizycznego jest bardzo duży hałas.

Obecna niepokojąca sytuacja wymaga podjęcia rozwiązań organizacyjnych ukierunkowanych na zmniejszenie zagrożeń i uciążliwości związanych z procesem nauczania, w tym:

  • szkolenie nauczycieli w zakresie umiejętności modulowania głosu bez jego nadmiernego natężenia w czasie pobierania nauki zawodu,
  • szkolenie nauczycieli, organizowanie i informowanie o szkoleniach dotyczących metod pracy głosem,
  • w trakcie szkoleń okresowych bhp zwracanie większej uwagi na higienę pracy głosem. W tym celu warto organizować zajęcia ze specjalistami – foniatrami lub laryngologami, którzy mogą zaproponować nowe ćwiczenia i nauczyć zasad pracy, jak choćby tej, że bardzo ważna jest codzienna rozgrzewka narządu głosu (np. przez delikatne mruczenie, ćwiczenia narządów artykulacyjnych i łamańce językowe) oraz rozluźnianie całego ciała przed rozpoczęciem pracy;

WSKAZÓWKA!

Osoby pracujące głosem powinny:

● wypijać około 1,5 litra niegazowanej wody dziennie,

● ograniczyć spożycie kawy, mocnej herbaty na rzecz herbat owocowych i ziołowych, wody, niezbyt gęstych soków,

● unikać alkoholu,

● unikać ostro przyprawionych potraw oraz dań i napojów bardzo gorących i bardzo zimnych – ograniczyć spożycie lodów i zrezygnować z mrożonych napojów, zwłaszcza bezpośrednio przed intensywnym mówieniem (gorące posiłki i ostre potrawy zjedzone bezpośrednio przed wysiłkiem głosowym zwiększają ryzyko powstania stanów zapalnych błony śluzowej gardła i migdałka podjęzykowego, powodują suchość, pieczenie w gardle, odchrząkiwanie, suchy kaszel),

● dbać o higienę jamy ustnej (leczyć na bieżąco stany zapalne, nie pracować w czasie infekcji dróg oddechowych).


  • przestrzeganie wykonywania badań wstępnych i okresowych z zapewnieniem badań laryngologicznych w celu wczesnego wykrycia istniejących schorzeń narządu głosu, zwłaszcza w obrębie strun głosowych i podjęcia skutecznego leczenia;
  • rezygnacja z zajęć wychowania fizycznego, muzycznych i plastycznych na korytarzach ze względu na akustykę i kurz;
  • ograniczenie liczby uczniów w klasach do dwudziestu ze względu na hałas przekraczający normy dopuszczalne w środowisku pracy (hałas zmusza nauczycieli do większego wysiłku głosowego);

WSKAZÓWKA!

W licznych klasach należy przede wszystkim pamiętać, by:

● dzieci słabiej słyszące siedziały w pierwszych ławkach (jeśli nie będą słyszały, co mówi nauczyciel, będą zdekoncentrowane i bardziej skłonne do hałasowania w trakcie lekcji),

● stymulować dzieci, aby mówiły wyraźniej, a nie głośniej,

● używać innych metod niż podnoszenie głosu w celu uciszenia uczniów (np. klaśnięcie, przerwanie mówienia, użycie gwizdka),

● więcej uwagi przywiązywać do przygotowywania zajęć, tak by można np. część lekcji poprowadzić w grupach (nauczyciel rozmawia wtedy z kilkoma uczniami, a nie przekrzykuje całą klasę), aktywizować uczniów, by to oni mówili więcej na zajęciach, czy przygotowywać ćwiczenia indywidualne.

  • wyposażanie szkół w sprzęt elektroakustyczny, nagłaśniający, ułatwiający nauczycielom prace i ograniczający nadmierny wysiłek głosowy;
  • realizowanie w szkołach programów edukacyjnych dla nauczycieli, uczniów i rodziców mających na celu zwiększenie świadomości o skutkach zagrożeń i możliwości ich likwidacji lub ograniczenia.

Można też wykorzystać plakaty – całą serię „Bezpieczna szkoła” oraz narzędzia, tj. czujniki hałasu alarmujące czerwoną lampką przekroczenie hałasu o 85 dB, filmy edukacyjne czy multimedialne programy edukacyjne dla szkół opracowane przez CIOP-PIB. Tym bardziej że warunki pracy nauczycieli są jednocześnie warunkami nauki dla dzieci, które również narażone są na nadmierny hałas czy kurz.

PODSTAWA PRAWNA

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (DzU nr 105, poz. 869).
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?