Centralny rejestr umów od 1 stycznia 2026 a nie jak zapowiadano od 1 stycznia 2024

• Zmiany w ustawach - zmieniający termin wejścia w życie CRU
• Gdzie jest uregulowany Centralny Rejestr Umów?
• Kto prowadzi Centralny Rejestr Umów?
• Co to jest Centralny Rejestr Umów?
• Jednostki sektora finansów publicznych
• Co obejmuje Centralny Rejestr Umów?
• Kiedy umieszcza się informacje w Centralnym Rejestrze Umów?
• Kara za nie przestrzeganie przepisów dot. CRU
• Ochrona informacji niejawnych i danych osobowych a dostęp do informacji publicznej
•  Ograniczenia prawa do informacji publicznej

Zmiany w ustawach - zmieniający termin wejścia w życie CRU

Ustawa z dnia 16 sierpnia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem rozwoju rynku finansowego oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz.U. 2023 poz. 1723), wskazuje w art. 36, że w ustawie z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2054 oraz z 2022 r. poz. 1265) w art. 15 pkt 2 otrzymuje brzmienie: „2) art. 6 i art. 14a, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.”. Co to oznacza? Chodzi o zmianę daty wejścia w życie przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Umów (CRU). Nowe regulacje będą obowiązywały dopiero od 1 stycznia 2026 r., a nie 1 stycznia 2024 r. tak, jak pierwotnie zapowiadano. Co ciekawe, pierwotnie Centralny Rejestr Umów miał być wprowadzony już 1 lipca 2022 r.

Gdzie jest uregulowany Centralny Rejestr Umów?

Centralny Rejestr Umów jest uregulowany przez ustawę z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1270).

Kto prowadzi Centralny Rejestr Umów?

Minister Finansów prowadzi rejestr umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych. Generalnie dane w rejestrze umów są powszechnie dostępne.

Co to jest Centralny Rejestr Umów?

Rejestr umów jest systemem teleinformatycznym w rozumieniu przepisów o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. W Centralnym Rejestrze umów zamieszczone są informacje dot. umów, które mogą podlegać udostępnieniu na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902). 5. W rejestrze umów zamieszcza się informacje o umowach zawartych w formie:

• pisemnej
• dokumentowej
• elektronicznej
• innej formie szczególnej

których wartość przedmiotu przekracza 500 zł.

Generalnie, umowy pracowników zatrudnionych w wyżej wymienionych podmiotach będą ulegały upublicznieniu. Prace są jednak w toku i wiele może się zmienić.

Co obejmuje Centralny Rejestr Umów?

Rejestr umów obejmuje:
1) numer umowy - o ile taki nadano;
2) datę i miejsce zawarcia umowy;
3) okres obowiązywania umowy;
4) oznaczenie stron umowy, w tym przedstawicieli stron;
5) określenie przedmiotu umowy;
6) wartość przedmiotu umowy;
7) informacje o źródłach i wysokości współfinansowania przedmiotu umowy.

W rejestrze umów zamieszcza się informacje o:

• uzupełnieniu lub zmianie umowy;
• rozwiązaniu za zgodą stron umowy;
• informacje o odstąpieniu od umowy, jej wypowiedzeniu lub wygaśnięciu.

Kiedy umieszcza się informacje w Centralnym Rejestrze Umów?

Informacje w rejestrze umów zamieszcza się bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy lub zaistnienia okoliczności o wyłączeniu.

Kara za nie przestrzeganie przepisów dot. CRU

Kto nie wykonuje lub nie dopuszcza do wykonania obowiązku prowadzenia, aktualizacji, udostępnienia lub wprowadzania danych do rejestru umów albo podaje w nim nieprawdziwe dane, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ochrona informacji niejawnych i danych osobowych a dostęp do informacji publicznej

Prawo do informacji publicznej, które przysługuje obywatelom, powinno być realizowane z poszanowaniem prawa do ochrony prywatności oraz danych osobowych  pracowników jednostki sektora finansów publicznych. W konsekwencji wielu zastanawia się czy takie rozwiązanie jest zgodne z prawem, w szczególności z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Ponadto wątpliwie jest czy taka jawność indywidualnych warunków zatrudnienia, nie narusza podstawowych praw pracowniczych, w tym prawa do prywatności i poszanowania godności pracowników. 

Sprawą zajął się sam Rzecznik Praw Obywatelskich, podniósł, że:

1. Konstytucyjnie chronionych wartości człowieka, w tym pracownika - tj. prawa do prywatności wskazanego w art. 47 Konstytucji RP, zgodnie z którym: Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Umieszczanie umowy w rejestrze, w tym umowy o pracę wraz ze wskazaniem jej obligatoryjnych elementów czyli np. wynagrodzenia za pracę - niewątpliwie mogłoby naruszać podstawowe prawa pracownicze.

2. Z drugiej strony istnieje również konstytucyjnie zagwarantowane prawo dostępu do informacji publicznej. Zgodnie z art. 67 Konstytucji RP: Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.

 Ograniczenia prawa do informacji publicznej

Pomimo wejścia w życie przepisów o Centralnym Rejestrze Umów w 2026 r. trzeba mieć na uwadze bardzo ważną instytucję chroniącą m.in. pracowników sektora jednostek publicznych, o co postulował RPO. Istnieją przepisy, które wskazują, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Można by więc zadać pytanie to w takim razie jaki sens ma CRU? Jednak ma, bo od powyższego istniej wyjątek, ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

Powyższe dane wprowadzają do rejestru umów kierownicy jednostek sektora finansów publicznych.