Edukacja a praca ludzi młodych: ile osób w wieku 15-34 lat pracuje, uczy się, jest w grupie NEET [Badanie GUS]

• Młodzi na rynku pracy
• Mężczyźni częściej przerywają edukację
• Przyczyny przerywania edukacji
• NEET
• Umiejętności wymagane na stanowisku pracy
• Aktywni zawodowo z wyższym wykształceniem

Młodzi na rynku pracy

Z badania modułowego GUS „Osoby młode na rynku pracy” wynika, że osoby aktywne zawodowo (pracujące i bezrobotne) stanowiły 63,0% ogółu osób w analizowanej grupie wieku 15-34 lata (dla porównania analogicznie wyznaczany wskaźnik dla populacji osób 15-89 lat to 58,5%). Odsetek pracujących w populacji osób w wieku 15-34 lata wyniósł 59,8% (56,8% w całej populacji 15-89 lat). Stopa bezrobocia osób młodych wyniosła 5,1% (czyli była wyższa niż stopa bezrobocia dla ogółu badanych osób w wieku 15-89 lat, która w 2024 r. wynosiła 2,9%).

Należy jednak podkreślić, że aktywność ekonomiczna badanej grupy osób młodych była bardzo zróżnicowana w zależności od szczegółowych grup wieku, co wynika przede wszystkim z kontynuowania nauki oraz procesu przejścia z systemu edukacji na rynek pracy, w tym pierwszych doświadczeń w poszukiwaniu i podejmowaniu pracy zawodowej. Im starsza grupa wieku analizowanej populacji osób młodych, tym wyższy współczynnik aktywności zawodowej, wyższy wskaźnik zatrudnienia i jednocześnie niższa stopa bezrobocia.

Struktura populacji młodych osób biernych zawodowo (2 927 tys.) według wieku układała się następująco: 58,5% to osoby w wieku 15-19 lat, 23,9% – w wieku 20-24 lata, 9,0% – w wieku 25-29 lat, 8,6% - w wieku 30-34 lata. Ogólnie dla 77,4% osób biernych zawodowo w wieku 15-34 lata przyczyną bierności była podjęta nauka, uzupełnianie kwalifikacji, dla 10,0% – obowiązki rodzinne i związane z prowadzeniem domu (dla kobiet 17,8%), a dla 5,5% – choroba lub niepełnosprawność.

Mężczyźni częściej przerywają edukację

Przerwanie edukacji formalnej definiowano w badaniu jako opuszczenie edukacji formalnej bez uzyskania certyfikatu/świadectwa/dyplomu ukończenia danego typu szkoły/kierunku kształcenia. Formalny program edukacji przerwało przynajmniej raz w życiu 586 tys. osób, tj. 7,4% z analizowanej tu populacji 7 902 tys. osób młodych. Częściej zdarzało się to mężczyznom, dla nich odsetek ten wyniósł 8,6%, podczas gdy dla kobiet wyniósł 6,2%. Biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania, program edukacji przerywało 9,1% mieszkańców miast i 5,1% mieszkańców wsi.

Zdecydowana większość, bo 87,2% z 586 tys. osób przerwało program edukacji jeden raz, natomiast 12,8% przerywało go kilka razy. Częstość kilkukrotnych przerwań programu edukacji była dwukrotnie większa wśród mężczyzn niż wśród kobiet.

Najwięcej osób (348 tys., tj. 59,4%) przerwało formalną edukację na poziomie szkoły wyższej, przy czym aż 275 tys. osób (tj. 79,0%) na poziomie studiów pierwszego stopnia (tj. licencjackich lub inżynierskich), a 71 tys. osób (tj. 20,4%) – studiów magisterskich. Pozostałe osoby przerwały edukację na poziomie studiów doktoranckich (przy czym uzyskane w badanu wartości z uwagi na niską skalę zjawiska zostały wyłączone z dalszej analizy).

Należy zaznaczyć, że spośród 275 tys. osób, które zadeklarowały, że przerwały naukę na etapie studiów licencjackich lub inżynierskich, 33,5% miało już (w momencie badania w 2024 r.) wykształcenie wyższe. Można zatem przyjąć, że osoby te ukończyły inny kierunek studiów. Pozostałe osoby miały (w momencie badania) wykształcenie średnie ogólnokształcące – (40,7%) albo wykształcenie policealne lub średnie zawodowe/branżowe – 25,8%.

Spośród 71 tys. osób, które przerwały naukę na etapie studiów magisterskich (jednolitych lub II stopnia), 42,3% (30 tys.) ukończyło studia magisterskie (na innym kierunku), a 28,2% (20 tys.) ukończyło lub pozostało przy ukończonych studiach licencjackich lub inżynierskich (I stopnia). Pozostali mieli w momencie badania wykształcenie średnie (ogólnokształcące, policealne lub średnie zawodowe).

Dość duża liczba osób (94 tys., tj. 16,0%) przerwała naukę w szkole zasadniczej zawodowej lub szkole branżowej I stopnia, natomiast edukację na poziomie liceum zawodowego, technikum lub szkoły branżowej II stopnia porzuciło 70 tys. osób (tj. 11,9%). Inne poziomy edukacji były porzucane rzadziej.

W przypadku osób, które porzuciły szkołę zasadniczą zawodową lub szkołę branżową I stopnia (94 tys.), 87,2% w momencie badania miało wykształcenie podstawowe lub gimnazjalne, pozostali ukończyli szkołę zasadniczą/branżową I stopnia (o innym profilu) lub zdobyli wykształcenie średnie.

W przypadku 70 tys. osób, które porzuciły liceum zawodowe, technikum lub szkołę branżową II stopnia, 77,1% miało w momencie badania wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe/branżowe I stopnia – zatem nie kontynuowały nauki lub do momentu badania jej nie ukończyły, reszta natomiast osiągnęła średnie lub wyższe wykształcenie.

W grupie osób w wieku 25-34 lata częściej odnotowywano przerwania formalnego programu edukacji niż w grupie 15-24 lata. Ścieżka edukacji tych osób była dłuższa niż np. osób w wieku 15-19 lat, stąd częściej mogły zdarzyć się decyzje o zmianie rodzaju szkoły lub kierunków studiów, a także porzucenie ich z różnych powodów. Wzrost zmian takich decyzji zaobserwowano już w grupie osób 20-24 lata.

Przyczyny przerywania edukacji

Najczęstszą przyczyną przerywania/porzucania programu edukacyjnego był sam program edukacyjny, który z różnych względów nie odpowiadał respondentowi. Mogło się zdarzyć, że studia nie odpowiadały zainteresowaniom respondenta lub respondent uznał, że jakość kształcenia była zbyt niska lub że studia nie przynosiły oczekiwanych rezultatów (pod względem treści edukacyjnych lub oczekiwań dotyczących perspektyw na rynku pracy). Tę przyczynę wskazywały również osoby, które uważały studia za zbyt trudne. Wliczały się tu także niezaliczone egzaminy. Do tej kategorii klasyfikowały się także osoby, które zdecydowały, że inny kierunek będzie dla nich bardziej odpowiedni i w kolejnym roku go zmieniły. Taką przyczynę (sam program edukacyjny) wskazało 161 tys. osób, tj. 27,5% wszystkich osób (586 tys.) porzucających dany program.

Kolejną stosunkowo często wskazywaną przyczyną były szeroko rozumiane powody osobiste. Wskazało ją 125 tys. osób, tj. 21,3% porzucających naukę. Zaliczono tu sytuacje, w których respondent zrezygnował np. z danego programu edukacyjnego z powodu konfliktu z nauczycielami lub z innymi uczniami/studentami. Do tej kategorii włączono także odpowiedzi takie jak „nie podobało mi się to” czy „brak motywacji”. Kwalifikowano tu również przypadki porzucenia nauki związane ze zmianą miejsca zamieszkania, które nie zostało spowodowane względami rodzinnymi (np. chęć podróżowania, zwiedzania świata, itp.).

Część osób (96 tys., tj. 16,4%) przerwała kształcenie, ponieważ preferowała pracę. Osoby te znalazły/rozpoczęły pracę lub chciały pracować i szukały pracy.

Dla 36 tys., tj. 6,2% osób przeszkodą w kontynuowaniu nauki i ukończeniu danego programu okazały się szeroko rozumiane względy finansowe, tj. opłaty, materiały do nauki i koszty utrzymania. Uwzględniano tu również także ogólny brak środków finansowych.

Czasem o przerwaniu edukacji decydował stan zdrowia (fizycznego lub psychicznego) lub konieczność opiekowania się dziećmi lub innymi członkami rodziny potrzebującymi opieki. Stan zdrowia wskazało 32 tys., tj. 5,5% osób porzucających dany program edukacyjny, a konieczność sprawowania opieki – 26 tys., tj. 4,4%.

NEET

W tym miejscu warto również wspomnieć o szczególnej grupie osób, tzw. NEET, którą stanowią młode osoby niepracujące, nieuczące się i niedokształcające się (NEET – z ang. Not in Employment, Education or Training). Długotrwała przynależność do tej grupy może prowadzić do niepożądanych skutków społecznych i ekonomicznych i w negatywny sposób wpływać na karierę zawodową, a w konsekwencji prowadzić do bierności zawodowej. W 2024 r. osoby takie stanowiły 10,3% ogółu ludności w wieku 15-34 lata.

Umiejętności wymagane na stanowisku pracy

Osoby biorące udział w badaniu zostały zapytane o to czy umiejętności zdobyte w czasie edukacji odpowiadały tym wymaganym w pracy. Najważniejsze informacje, jakie wynikają z badania to:

• Biorąc pod uwagę sekcje PKD widoczne jest, że największy odsetek osób z umiejętnościami odpowiadającymi wymaganiom potrzebnym do wykonywania pracy wystąpił w sekcji opieka zdrowotna i pomoc społeczna (85,0%), a następnie w sekcji działalność finansowa i ubezpieczenia (83,5%) oraz edukacja (83,3%).
• Najmniejszy odsetek osób z umiejętnościami odpowiadającymi wymaganiom w pracy wystąpił w sekcji działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją (56,5%), ale w tej sekcji 19,4% osób miało umiejętności wyższe niż wymagane, natomiast niższe od wymaganych były wskazywane bardzo rzadko.
• Taki sam odsetek osób mających umiejętności wyższe niż wymagane (19,4%) odnotowano w sekcji rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo, natomiast najwyższy taki odsetek wystąpił w sekcji transport, gospodarka magazynowa – 19,7%.

Aktywni zawodowo z wyższym wykształceniem

Spośród osób z wykształceniem wyższym 91,8% było w czasie badania aktywnymi zawodowo. Odsetek ten różnił się w zależności od płci (95,1% mężczyzn i 89,6% kobiet). Kobiety stanowiły przewagę zarówno wśród aktywnych zawodowo (58,2%), jak i biernych zawodowo (75,7%). Odsetek mężczyzn wśród biernych zawodowo (24,3%) był zatem znacznie niższy niż odsetek mężczyzn w ogólnej liczbie osób z wykształceniem wyższym (40,4%), natomiast dla kobiet analogiczny odsetek był znacznie wyższy. Było to spowodowane m.in. tym, że dla 47,8% kobiet biernych zawodowo z wykształceniem wyższym przyczyną bierności były obowiązki rodzinne i związane z prowadzeniem domu.

Pobierz pełne badanie GUS »