Kategorie

Czy pracodawca może odpowiadać za mobbing na zasadach prawa cywilnego

Anna Czajkowska
Pracodawca powinien pamiętać, że pracownik, który stał się ofiarą mobbingu, może dochodzić roszczeń majątkowych nie tylko na podstawie art. 943  k.p.

Jeśli przewidziane w tym przepisie zadośćuczynienie za rozstrój zdrowia oraz odszkodowanie za skutki rozwiązania przez pracownika umowy o pracę z powodu mobbingu nie pozwala na pełne zrekompensowanie szkód, może on dochodzić naprawienia szkód nieobjętych art. 943 k.p. na zasadach prawa cywilnego.

Mobbing uznawany jest za czyn niedozwolony przez prawo pracy i dlatego w pierwszej kolejności powinien być osądzany przez pryzmat tego prawa. Zakres roszczeń dochodzonych na podstawie art. 943 k.p. jest dość ograniczony i gdyby przyjąć, że są to jedyne formy ochrony pracownika – ochrona ta byłaby w gruncie rzeczy iluzoryczna.

Metody przeciwdziałania mobbingowi >>

Reklama

Analiza art. 943 § 3 k.p. pozwala na sformułowanie wniosku, że przepis ten ogranicza uprawnienia pracownika w związku z mobbingiem do żądania wypłaty zadośćuczynienia za wywołanie rozstroju zdrowia. Zdrowie jest tymczasem tylko jednym z dóbr osobistych, które mogą zostać naruszone w wyniku mobbingu. Poza regulacją pozostają takie dobra osobiste jak: godność, cześć czy prawo do prywatności. Naruszenia tych dóbr mogą wystąpić obok rozstroju zdrowia albo pojawić się samodzielnie. W tych sytuacjach należy skorzystać z ochrony przewidzianej w art. 23–24 oraz art. 415 i nast. k.c.

Zastrzeżone na rzecz pracownika zadośćuczynienie jest formą kompensaty szkody niemajątkowej (krzywdy). Należy jednak zauważyć, że rozstrój zdrowia mobbingowanego pracownika bardzo często ma także wymiar finansowy (koszty leczenia, wizyt lekarskich itp.). Tych szkód art. 943 § 3 k.p. nie obejmuje. Odszkodowanie może zostać przyznane dopiero po rozwiązaniu umowy o pracę przez pracownika z zachowaniem formy pisemnej i po przedstawieniu uzasadnienia (art. 943 § 4 i 5 k.p.). Takie rozwiązanie niejako wymusza na pracowniku rozwiązanie stosunku pracy, jeśli chce on uzyskać odszkodowanie. Jeśli mobbingowany pracownik porzuci pracę, podpisze porozumienie w sprawie rozwiązania stosunku pracy albo nie podejmie żadnych kroków, może uzyskać pełne odszkodowanie obejmujące zarówno szkody majątkowe, jak i niemajątkowe – bez konieczności rozwiązywania umowy o pracę – na podstawie Kodeksu cywilnego. Z takiego rozwiązania mogą także skorzystać osoby świadczące pracę na innej podstawie niż umowa o pracę.


O prawie wystąpienia przeciwko pracodawcy z roszczeniami opartymi bezpośrednio na przepisach prawa cywilnego pozytywnie wypowiedział się Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu wyroku z 2 października 2009 r. (II PK 105/09, niepubl.) podkreślił on, że pracownik może skorzystać z następujących roszczeń:

  • o ustalenie, że ma (lub miał) miejsce mobbing jako zdarzenie prawotwórcze, powodujące odpowiedzialność odszkodowawczą po stronie prześladowcy (art. 189 k.p.c.);
  • o zaniechanie naruszania dóbr osobistych pracownika w związku z mobbingiem (art. 24 § 1 zd. 1 k.c.);
  • o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, w szczególności przez złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (art. 24 § 1 zd. 2 k.c.);
  • o zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę doznaną wskutek naruszenia dóbr osobistych lub o zapłatę odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 i art. 448 k.c.); pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 943 § 3 k.p. (przepis ten stanowi odpowiednik art. 445 k.c.);
  • o naprawienie szkody wyrządzonej naruszeniem dóbr osobistych (art. 24 § 2 k.c. oraz art. 415 i nast. k.c.);
  • o naprawienie szkody wyrządzonej rozstrojem zdrowia spowodowanego mobbingiem (art. 444 k.c.).

Z powyższymi roszczeniami wiąże się kilka zagadnień praktycznych. Pracownik, żądając zaniechania naruszeń oraz dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, może korzystać przed sądem z domniemania bezprawności działań pracodawcy. To pozwany o ochronę dóbr osobistych pracodawca ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności wyłączających bezprawność.

Co można uznać za mobbing >>

Jeśli poza żądaniami o charakterze niemajątkowym pracownik występuje ponadto o naprawienie szkody majątkowej, zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę lub o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny, musi on dowieść istnienia przesłanek odpowiedzialności deliktowej. Składają się na nie zawinione działania lub zaniechania pracodawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowo-skutkowy między postępowaniem pracodawcy a zaistniałą szkodą. Przedmiotowe okoliczności powinny być wykazane za pomocą odpowiednich środków dowodowych.


Dowodzenia wymaga także wysokość poniesionej szkody. Odszkodowanie za szkodę w sferze dóbr majątkowych poszkodowanego można stosunkowo łatwo wyliczyć. Gdyby jednak okazało się, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania nie jest w danym przypadku możliwe lub nader utrudnione, to sąd może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według własnej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy (art. 322 k.p.c.). Z kolei dochodzone zadośćuczynienie za krzywdę podlega uznaniu i ocenie sądu, który każdorazowo decyduje o tym, czy zostanie ono zasądzone, a jeżeli tak – to w jakiej kwocie. Sądy powinny kierować się rodzajem naruszonego dobra, intensywnością naruszenia oraz jego skutkami dla poszkodowanego, a także zachowaniem się naruszającego dobro osobiste.

Mobbing ze strony współpracowników >>

Reklama

Na szczególną uwagę zasługują mieszczące się w dyspozycji art. 444 k.c. roszczenia związane z rozstrojem zdrowia poszerzające zakres ochrony ofiar mobbingu o naprawienie szkód majątkowych. Szkodami majątkowymi są konieczne i celowe wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją, a więc m.in. zakup leków, koszty zabiegów i wizyt lekarskich, a także koszty przygotowania do innego zawodu, jeśli poszkodowany stał się inwalidą. Ich naprawienie polega na wypłacie jednorazowego odszkodowania na pokrycie wszelkich powstałych kosztów.

Wyrównaniu szkód służy także renta, która jest przyznawana m.in. w razie całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej. Renta jest zasądzana w celu naprawienia szkody przyszłej. Szkoda ta spowodowana jest wydatkami na zwiększone potrzeby oraz brakiem zarobków, których poszkodowany nie będzie w stanie osiągnąć z powodu rozstroju zdrowia. Z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe.

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?