Czas pracy personelu medycznego - lekarz pracował 73 godziny!

Okres odpoczynku i maksymalny czas dyżuru - tylko dla etatowców 

Prawny problem polega na tym, że przepisy związane z zatrudnieniem personelu medycznego w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 991, dalej: ustawa) odnoszą się do wymaganych okresów odpoczynku oraz zasad pełnienia dyżurów jedynie w zakresie osób będących pracownikami.

Zgodnie z art. 2 Kodeksu Pracy, pracownikiem jest osoba: zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Zarówno Rzecznik Praw Obywatelskich jak i Najwyższa Izba Kontroli uważają, że normy czasu pracy pracowników podmiotów leczniczych - powinny być zmienione. De lege ferenda, konieczne jest uregulowanie w ustawie maksymalnego dopuszczalnego czasu pracy całego personelu medycznego.

Jaki jest czas pracy pracowników zatrudnionych w podmiocie leczniczym?

Co do zasady,  czas pracy pracowników zatrudnionych w podmiocie leczniczym nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Oczywiście czas ten, może i często jest wydłużany ze względu na szczególne okoliczności, organizację i charakter pracy, m.in. lekarzy, pielęgniarek i położnych. W takich sytuacjach, w zależności od charakteru pracy, dopuszczalne jest przedłużenie wymiaru czasu pracy do 12 godzin na dobę.

Inaczej wygląda czas pracy pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych. Jest on standardowy, tak jak w Kodeksie Pracy, zatem w przyjętym okresie rozliczeniowym czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Interwencja RPO do Ministra Zdrowia

Rzecznik Praw Obywatelskich mając na uwadze wyniki kontroli przeprowadzonej przez NIK zwrócił się do Ministra Zdrowia Adama Niedzielskiego.

Sprawa jest istotna, ponieważ ustalono nieprawidłowości w szpitalach powiatowych, które polegały na nadmiernie długim czasie udzielania świadczeń zdrowotnych przez lekarzy zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Umowy cywilnoprawne i kontrakty dają zbyt dużą swobodę co do pracy lekarzy, co daje pole do nadużyć, a tym samym staje się zagrażające dla życia i zdrowia pacjentów!

Konieczne jest podjęcie stosownych działań legislacyjnych, aby nie było "za późno" - jak to często ostatnio bywa. Trzeba przeciwdziałać i zapobiegać, ponieważ czas ma niebagatelne znaczenie przy ratowaniu życia człowieka. Lekarze powinni o tym doskonale wiedzieć, dziwi więc, że niejednokrotnie świadomie dopuszczają się do naruszeń.

Lista szpitali, w których wykryto nieprawidłowości

Jak podaje Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim piśmie do Ministra Zdrowia, nieprawidłowości miały miejsce w:

• Nowodworskim Centrum Medycznym w Nowym Dworze Mazowieckim;
• Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Wieluniu;
• Szpitalu Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Wołominie.

Aż 73 godziny pracy lekarza bez przerwy na odpoczynek!

Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że w szpitalach nie zapewniono właściwego bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów, jak i lekarzy, ze względu na dopuszczenie do pełnienia nieprzerwanie dyżurów lekarzy, którzy byli zatrudnieni w formach cywilnoprawnych. Chodzi w szczególności o czas pracy i obsady dyżurów przez personel lekarski.

Nie ulega wątpliwości, że tak długi czas pracy może być szkodliwy dla pacjentów, ale i dla zdrowia i życia samych lekarzy, którzy są często przepracowani i przemęczeni. Chociaż ustawa nie reguluje maksymalnych norm czasu pracy jak i tygodniowego oraz dobowego odpoczynku w stosunku do lekarzy na kontraktach cywilnoprawnych - zasady współżycia społecznego, doświadczenia i logiki życiowej - powinny podpowiadać kiedy powiedzieć: STOP - CZAS NA ODPOCZYNEK. 

W ocenie NIK: "To, że lekarzy udzielających świadczeń na podstawie umów cywilnoprawnych nie dotyczą gwarantowane w Kodeksie pracy i w ustawie o działalności leczniczej minimalne normy odpoczynku nie oznacza, że ich możliwości psychofizyczne są większe niż lekarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Przepisy o czasie pracy powinny mieć zastosowanie do wszystkich form zatrudnienia. Nadzorem nad ich przestrzeganiem powinni być objęci nie tylko sami pracodawcy, lecz także osoby wykonujące pracę na podstawie umów. Przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy rodzi bowiem ryzyko dla życia i zdrowia.".

Konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia

Rzecznik Praw Obywatelskich, który stoi na straży praw człowieka i przestrzegania Konstytucji RP uważa, że należy bezwzględnie uregulować czas pracy wszystkich lekarzy  - niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia. Przeciwnicy mogą podkreślać, że naruszy to jedną z podstawowych zasad prawa cywilnego - czyli swobodę umów, która to właśnie odróżnia np. umowy zlecenia czy dzieło od umowy o pracę. Niemniej jednak, należy mieć na uwadze konstytucyjne prawo obywateli do ochrony zdrowia, jak i prawo do ochrony zdrowia samych lekarzy.

Powyższe jest wskazane w konstytucyjnej zasadzie sprawowania przez państwo nadzoru nad warunkami wykonywania pracy, a ponadto z prawa każdego obywatela do ochrony zdrowia (art. 24 i 68 ust. 1 Konstytucji RP). 

Ponadto RPO podkreśla, że określenie minimalnego nieprzerwanego odpoczynku i wyjątków od tej zasady - ograniczone wyłącznie do pracowników - budzi również wątpliwości pod względem przestrzegania prawa do dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów (art. 66 ust. 2 Konstytucji RP).

Co można zrobić na chwilę obecną?

Na ten moment, można niestety nauczyć się na przykładach i nie popełniać podobnych błędów. Kierownicy, odpowiedzialni za organizację pracy w szpitalach powinni odpowiednio planować pełnienie dyżurów personelu w sposób zapewniający odpowiedni czas odpoczynku, niezależnie od formy zatrudnienia.