Kategorie

Uzależnienie prawa do renty rodzinnej od terminu śmierci ubezpieczonego

Michał Culepa
Michał Culepa
Michał Culepa Culepa
Michał Culepa Culepa
Artykuł 57 ust. 1 w zw. z art. 65 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 marca 2008 r., sygn. SK 58/06).
Reklama

W listopadzie 2003 r. Eugenia M. złożyła w oddziale ZUS w O. wniosek o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym mężu Czesławie M. - dla niej oraz dwóch córek. Czesław M. w chwili śmierci miał 48 lat i zaliczony staż pracy ogólny 21 lat 10 miesięcy i 23 dni, przy czym śmierć nastąpiła w okresie 18 miesięcy od ostatniego okresu ubezpieczenia. Niestety, w chwili śmierci nie mogła mu przysługiwać emerytura, gdyż nie miał wymaganego wieku. Nie był też uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy. W efekcie ZUS odmówił Eugenii M. i jej córkom prawa do renty rodzinnej.

Wdowa odwołała się od tej decyzji do sądu. Rozpatrujący sprawę w I instancji Sąd Okręgowy w O. oddalił odwołanie. Wyrok ten podtrzymał także w II instancji Sąd Apelacyjny w B. Obydwa sądy stwierdziły, że Eugenia M. nie może otrzymać renty rodzinnej, gdyż przepisy nakazują przyznanie tego świadczenia wyłącznie członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł mając prawo do któregoś ze świadczeń emerytalnych lub rentowych. Wskazuje na to wyraźnie art. 65 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.). Ponieważ zmarły Czesław M. nie mógł mieć prawa do emerytury, nawet wcześniejszej, pozostało ustalenie ewentualnego prawa do renty. Tu również nie udało się wykazać, że zmarły posiadał takie prawo. Artykuł 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi bowiem, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

• jest niezdolny do pracy,

• ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

• niezdolność do pracy powstała w okresach wskazanych w ustawie (np. w okresie ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Reklama

Czesław M. spełniał pierwsze dwa warunki - art. 65 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nakazuje traktować zmarłego tak, jakby w chwili śmierci był całkowicie niezdolny do pracy. Nie spełnił jednak trzeciego warunku - śmierć nastąpiła po upływie wskazanych 18 miesięcy po ustaniu wyżej wymienionych okresów. Sądy wskazały również, że nie da się tu zastosować art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brak warunku powstania niezdolności do pracy przed upływem 18 miesięcy od dnia ustania ubezpieczenia dotyczy bowiem wyłącznie mężczyzn, którzy wykazali co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy. Ten ogólny okres w przypadku Czesława M. wynosił niecałe 22 lata. Dlatego sądy oddaliły odwołanie i apelację Eugenii M.

Skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego także nie przyniosła efektu. Sąd odmówił przyjęcia jej do rozpoznania. Tym samym, po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Najwyższego, zamknęła się droga sądowa. Eugenia M. ostatecznie skierowała skargę do Trybunału Konstytucyjnego, żądając uznania za niezgodny z konstytucją art. 57 ust. 1 w zw. z art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Argumentowała, że taka konstrukcja prawa do renty rodzinnej, uzależniająca ją od określonego terminu wystąpienia prawa do renty, godzi w zasadę równości wobec prawa oraz narusza przepisy dotyczące ochrony rodziny. Przez to skarżąca została pozbawiona zabezpieczenia społecznego.

Trybunał Konstytucyjny nie podzielił jednak poglądu skarżącej i uznał zaskarżone przepisy za zgodne z ustawą zasadniczą. Uzasadniając orzeczenie TK wskazał, że art. 67 konstytucji (na tę normę powoływała się skarżąca) ustanawia prawo obywateli do zabezpieczenia społecznego. Ale zabezpieczenie społeczne obejmuje zarówno ubezpieczenia społeczne (oraz wszystkie świadczenia z tego tytułu), jak i pomoc społeczną. Konstytucja nie przesądza o formach zabezpieczenia społecznego. Tą sprawą zajmuje się wyłącznie ustawodawca zwykły.

Nie jest możliwe ustalenie jednego modelu systemu zabezpieczeń społecznych „raz na zawsze”. Przyczyną tego są chociażby stale zachodzące zmiany w społeczeństwie i gospodarce.

System zabezpieczeń społecznych jest tak skonstruowany, że brak prawa do jednego ze świadczeń nie powoduje braku możliwości uzyskania innego świadczenia. Niemożność uzyskania renty nie powoduje więc zamknięcia drogi do ubiegania się o inne świadczenia (np. zasiłki z pomocy społecznej, rodzinne itp.).

Prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym - wskazał Trybunał. Trzeba więc najpierw ustalić, czy zmarły miał lub nabyłby prawo do określonych świadczeń emerytalnych lub rentowych. Nie ma tu zróżnicowania podmiotowego, każdego obowiązują te same przepisy. Jeżeli więc śmierć ubezpieczonego nastąpiła po okresie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia, to tak samo członkom rodziny osoby, która przepracowała 5 lat, jak i osoby, która przepracowała 25 lat, nie mogłaby być przyznana renta rodzinna. Nie można też mówić o możliwości skorzystania z „odłożonych składek” - jak próbowała argumentować skarżąca. Trybunał podkreślił, że w przypadku osób, które nie weszły do zreformowanego systemu emerytalnego (II filar), ich składki trafiały do budżetu państwa. Te z kolei były przeznaczone na finansowanie bieżących świadczeń emerytalnych i rentowych.

W konkluzji wyroku Trybunał wskazał, że system ubezpieczeń społecznych stanowi pewną całość. Jego właściwe funkcjonowanie jest także wartością konstytucyjną - ze względu na obowiązek zabezpieczenia społecznego. Nie można więc likwidować pojedynczych norm prawnych bez oceny konsekwencji, jakie może spowodować taka ingerencja sądu konstytucyjnego - stwierdził Trybunał zamykając rozprawę.

Michał Culepa

specjalista w zakresie prawa pracy

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - projekt ustawy

    Kasy zapomogowo-pożyczkowe u pracodawców - komisje sejmowe pozytywnie zaopiniowały projekt ustawy. Projekt reguluje zasady tworzenia, organizowania i działania kas w zakładach pracy.

    Pracownicy PIP z dodatkowym urlopem wypoczynkowym

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy zostanie przyznany niektórym pracownikom PIP. Ile dni?

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. - ponowne przeliczenie

    Emerytury czerwcowe od 2009 do 2019 r. będą ponownie przeliczone. Takie rozwiązanie przewiduje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. - projekt

    Państwowy egzamin na maszynistę od 2023 r. przewiduje projekt nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym. Co się zmieni?

    Szczepienia pracowników przeciwko COVID-19 - stanowisko PIP

    Szczepienia pracowników przeciwko COVID-19 są celowe i zasadne, lecz mają charakter dobrowolny. To oficjalne stanowisko PIP na temat szczepień pracowników.

    Pracownik niepełnosprawny - zwolnienie lekarskie, czas pracy

    Pracownik niepełnosprawny - jakie ma uprawnienia? Jakie są zasady przebywania na zwolnieniu lekarskim? Jaki jest wymiar czasu pracy pracownika niepełnosprawnego? Co z urlopem wypoczynkowym?

    5 korzyści z audytu wynagrodzeń

    Audyt wynagrodzeń przynosi liczne korzyści. Poniższy artykuł omawia 5 najważniejszych z nich.

    Badania do celów sanitarno-epidemiologicznych

    Badania sanitarno-epidemiologiczne to dodatkowa weryfikacja zdrowotna wymagana do pracy, przy wykonywaniu której istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.

    Reforma rynku pracy w Polsce

    Reforma rynku pracy w Polsce jest częścią Krajowego Planu Odbudowy. Jakie zmiany zakłada nowy model polityki zatrudnienia?

    Zakaz noszenia hidżabu w miejscu pracy - wyrok TSUE

    Hidżab w miejscu pracy - pod pewnymi warunkami można wprowadzić zakaz noszenia hidżabu w pracy. Tak zdecydował TSUE w swoim wyroku. Krytykuje go Prezydent Turcji.

    Ile osób odbiera telefony służbowe na urlopie?

    Telefon służbowy na urlopie? Ile osób odbiera je podczas urlopowego wypoczynku?

    Przeciętne wynagrodzenie i zatrudnienie - czerwiec i II kwartał 2021

    Przeciętne wynagrodzenie i zatrudnienie - ile wyniosło w czerwcu i II kwartale 2021 r.? GUS podaje kwoty.

    Niedziela handlowa - sierpień 2021

    Niedziela handlowa - sierpień 2021 ma aż 5 niedziel. Czy 1 sierpnia, 8 sierpnia, 15 sierpnia, 22 sierpnia lub 29 sierpnia to niedziela handlowa? Kiedy jest najbliższa niedziela handlowa?

    Nowy pracownik zdalny - jak mu pomóc?

    Nowy pracownik zdalny może mieć wiele trudności z wdrożeniem się do pracy w nowej firmie. Jak mu pomóc?

    Zapisanie nowego pracownika do PPK - 90 dni zatrudnienia

    Zapisanie nowego pracownika do PPK wymaga 90 dni zatrudnienia. Co wlicza się do tego okresu według ustawy o PPK?

    Praca podczas upałów – zalecenia PIP

    Praca podczas upałów - jakie są zalecenie PIP? Po pierwsze, pracodawca zapewnia zimne napoje. Po drugie, wentylację i klimatyzację w pomieszczeniach pracy. PIP zaleca także skracanie czasu pracy.

    Wyższe zarobki i 4 dni pracy w tygodniu w gastronomii - Niemcy

    Wyższe zarobki i 4 dni pracy w tygodniu to rozwiązanie dla sektora gastronomii w Niemczech. Czy to pomoże na niedobory kadrowe?