Kategorie

Zasady stosowania wypowiedzenia zmieniającego

Dariusz Strzelec
Marta Kosakowska
Adwokat w Kancelarii Raczkowski Paruch.. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ukończyła również studia podyplomowe z zakresu bezpieczeństwa wewnętrznego na Uniwersytecie Warszawskim. Posiada kilkuletnie doświadczenie w obsłudze przedsiębiorców m.in. z branży farmaceutycznej, doradztwa personalnego oraz osób fizycznych w zakresie indywidualnego i zbiorowego prawa pracy, w szczególności w sprawach związanych z zatrudnianiem i zwalnianiem pracowników, prowadzeniem postępowań związanych z mobbingiem i dyskryminacją w zatrudnieniu. Autorka kilkudziesięciu artykułów z zakresu prawa pracy. W latach 2012-2016 pracowała w departamencie prawa pracy jednej w warszawskich kancelarii prawnych, gdzie zajmowała się prawem pracy oraz sprawami związanymi z ochroną danych osobowych pracowników.
Zasady stosowania wypowiedzenia zmieniającego. /Fot. Fotolia
Fotolia
W trakcie zmian organizacyjnych w spółce często zachodzi potrzeba nie tylko redukcji części personelu czy stanowisk pracy, lecz także konieczność zmiany warunków zatrudnienia bądź wynagrodzenia pozostałych pracowników. Na co należy zwrócić uwagę, aby wymuszona przez pracodawcę zmiana ustaleń zawartych w umowie nie skutkowała sporem w sądzie pracy?

 Wypowiedzenie zmieniające należy zastosować w przypadku konieczności zmiany istotnych warunków zatrudnienia pracownika. Wątpliwości pracodawcy może budzić kwestia, czy dana modyfikacja warunków ustalonych w umowie o pracę bądź w innym obowiązującym pracownika dokumencie, np. regulaminie wynagradzania, jest na tyle znacząca, że wymaga zastosowania formalnej procedury przewidzianej w art. 42 Kodeksu pracy, czy też można jej dokonać w drodze aneksu do umowy.

Aneks czy wypowiedzenie zmieniające?

Reklama

Oczywiście każdej zmiany warunków umowy o pracę można dokonać aneksem, jednak za kryterium graniczne zastosowania wypowiedzenia zmieniającego przyjmuje się pogorszenie warunków zatrudnienia pracownika (nawet nieznaczne), gdyż wtedy możemy zakładać możliwość braku jego zgody na nowe ustalenia.

Nie wszystkie okoliczności dotyczące stosunku pracy można przeformułować na drodze wypowiedzenia zmieniającego. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów SN z 28 kwietnia 1994 r., I PZP 52/93, „nie jest dopuszczalna przez dokonanie wypowiedzenia zmieniającego – zmiana rodzaju umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na umowę na czas określony”.

Kiedy pracodawca może zwolnić chorego pracownika?

Potwierdzenie zmiany warunków zatrudnienia na piśmie (w formie aneksu bądź wypowiedzenia zmieniającego) nie jest natomiast konieczne, jeśli, zgodnie z uzasadnionymi potrzebami przedsiębiorstwa, na okres nieprzekraczający trzech miesięcy w roku kalendarzowym powierzamy pracownikowi inny rodzaj pracy niż określony w jego umowie. Warunkiem jest jednak to, by jego wynagrodzenie nie uległo obniżeniu, a praca odpowiadała kwalifikacjom pracownika.

Wyrok SN z 4 października 2000 r. (I PKN 61/00)

Reklama

Przez pojęcie „kwalifikacje”, o jakich mowa w art. 42 § 4 k.p., należy rozumieć nie tylko przygotowanie zawodowe pracownika – jego formalne wykształcenie, zdobyte doświadczenia zawodowe i potrzebne umiejętności, lecz także właściwości psychofizyczne, predyspozycje psychiczne oraz zdolności do wykonywania określonych czynności z punktu widzenia zdrowia fizycznego.

Należy pamiętać, że do procedury wypowiedzenia zmieniającego w trybie art. 42 k.p. mają zastosowanie przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, czyli m.in. zachowanie odpowiedniego okresu wypowiedzenia przy dokonywaniu zmian, obowiązek konsultacji ze związkami zawodowymi oraz ochrona stosunku pracy niektórych grup pracowników.

Pracodawca zatrudnia dwie osoby na stanowisku asystenta zarządu. Zarząd liczy cztery osoby, asystentki są przydzielone do współpracy z konkretnymi członkami zarządu. W okresie letnim, kiedy większość pracowników wykorzystuje urlopy wypoczynkowe, jedna z asystentek (zamiennie) jest oddelegowana na dwa, trzy tygodnie do zastępowania recepcjonistki w trakcie jej urlopu. Praca ta jest zgodna z kwalifikacjami asystentki zarządu i nie wymaga potwierdzenia oddelegowania na piśmie, nie może ona jednak powodować obniżenia wynagrodzenia pracownicy.

Forum Kadry

Kiedy formalna procedura?

Wypowiedzenie zmieniające jest konieczne w przypadku dokonywania następujących zmian warunków zatrudnienia:

  • obniżenie wynagrodzenia zasadniczego (np. w przypadku problemów ekonomicznych pracodawcy),
  • pozbawienie pracownika lub zmiana dodatkowych elementów wynagrodzenia (np. zmiana systemu premiowego, likwidacja dodatku funkcyjnego),
  • zmiany w zakresie czasu pracy (np. nowe godziny rozpoczynania i zakończenia pracy, wprowadzenie dodatkowej przerwy na lunch, zmniejszenie wymiaru etatu),
  • zmiana miejsca wykonywania pracy (szczególnie w przypadku przeniesienia pracownika do oddziału firmy odległego od jego miejsca zamieszkania lub do innej miejscowości),
  • istotna zmiana nazwy stanowiska pracy lub zakresu obowiązków (np. w konsekwencji zmian organizacyjnych w strukturze firmy).

Wypowiedzenie warunków zatrudnienia jest możliwe nie tylko w przypadku umów na czas nieokreślony, lecz także umów terminowych, jeśli zostały zawarte na okres przekraczający sześć miesięcy i strony przewidziały możliwość ich wcześniejszego wypowiedzenia.

Pani Anna od pięciu lat jest kierownikiem sklepu sieci Modne Ubrania zlokalizowanym w galerii handlowej X w centrum Warszawy. Pani Anna mieszka niedaleko centrum. Pracodawca postanowił powierzyć pracownicy kierowanie nowo otwartym sklepem w Piasecznie, co będzie wiązało się z dłuższym dojazdem do pracy.

W analizowanym przykładzie można zastosować wypowiedzenie zmieniające z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, nawet jeśli pracodawca zamierza zrekompensować pani Annie niedogodności dłuższych dojazdów podwyżką wynagrodzenia. Jednak w sytuacji zgody pracownicy na taką zmianę (nowe wyzwania) strony mogą zdecydować o zmianie miejsca wykonywania pracy w formie aneksu, bez konieczności przestrzegania okresu wypowiedzenia warunków zatrudnienia.

Zwolnienie pracownika z powodu choroby

Najważniejsze zasady

Aby wypowiedzenie zmieniające było ważne, powinno zawierać następujące elementy:

  • wskazanie aktualnych warunków zatrudnienia ulegających wypowiedzeniu,
  • podanie nowych warunków zatrudnienia po zmianie,
  • wskazanie powodów dokonania wypowiedzenia dotychczasowych warunków przez pracodawcę,
  • wskazanie okresu wypowiedzenia (od kiedy nowe warunki zaczną obowiązywać),
  • pouczenie pracownika o możliwości i terminie wniesienia sprzeciwu oraz konsekwencjach braku wniesienia sprzeciwu,
  • pouczenie o prawie odwołania się do sądu pracy.

Należy również pamiętać o obowiązku konsultacji związkowej, poprzedzającej planowane wobec niektórych pracowników wypowiedzenie zmieniające.

Wyrok SN z 7 stycznia 1997 r. (I PKN 51/96)

Pisemne oświadczenie woli pracodawcy określające nowe zasady wynagradzania pracownika nie jest wypowiedzeniem zmieniającym, jeżeli nie zawiera oświadczenia o wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę.

Wykonywanie pracy w dwóch lub w kilku państwach członkowskich Unii Europejskiej

Opisanie podstaw decyzji pracodawcy w sposób jasny i zrozumiały dla pracownika jest niezwykle istotne w przypadku ewentualnego sporu w sądzie pracy. Powody zmian nie mogą być więc określone lakonicznie jako „reorganizacja firmy” czy „zmiany organizacyjne”. W piśmie wypowiadającym powinien zostać wskazany związek przyczynowy między zmianami w spółce a koniecznością modyfikacji warunków pracy lub płacy danego pracownika. Tak wskazana przyczyna będzie podlegała ewentualnej ocenie sądu pracy – tzn. już na etapie postępowania sądowego pracodawca nie ma prawa uzupełnić jej o nowe okoliczności.

Wyrok SN z 15 kwietnia 2004 r. (I PK 445/03)

Przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie umowy o pracę powinna być sformułowana z uwzględnieniem stopnia konkretności adekwatnej do rodzaju wykonywanej przez pracownika pracy i stanowiska zajmowanego w hierarchii zakładu pracy.

W zależności od tego, czy pracownik zaakceptuje propozycję pracodawcy lub ją odrzuci, wręczenie pisma wypowiadającego dotychczasowe warunki zatrudnienia może rodzić różne skutki prawne. Brak reakcji pracownika (domniemana akceptacja) lub wyrażenie pisemnej zgody na zmianę ustaleń (przed upływem połowy okresu wypowiedzenia) oznacza obowiązywanie nowych warunków zatrudnienia po upływie okresu wypowiedzenia.

Pracownik, który nie zgadza się na zaproponowane warunki, może natomiast przed upływem połowy okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie ich przyjęcia (dopuszczalna jest dowolna forma, lecz dla celów dowodowych wskazane jest zachowanie formy pisemnej). W takim przypadku wypowiedzenie zmieniające przekształca się w wypowiedzenie definitywne, tzn. stosunek pracy zatrudnionego zakończy się wraz ze wskazaną datą obowiązywania dotychczasowych warunków. Dlatego ważne jest, aby pismo pracodawcy zawierało stosowne pouczenie o terminie podjęcia decyzji przez pracownika oraz jej konsekwencjach.

Pracownik, który odrzuca nowe warunki zatrudnienia, może oczywiście jeszcze przed definitywnym rozwiązaniem stosunku pracy złożyć odwołanie do sądu pracy. Należy jednak pamiętać, że działanie takie, aż do ostatecznej decyzji sądu, nie ma wpływu na bieg wypowiedzenia zmieniającego. Oznacza to, że pracownik ten ma obowiązek złożyć pracodawcy odrębne oświadczenie o niewyrażeniu zgody na zmianę warunków, a w przypadku braku jakiejkolwiek odpowiedzi musi liczyć się z tym, że z upływem okresu wypowiedzenia zaczną obowiązywać nowe warunki (sam pozew sądowy nie wstrzymuje decyzji pracodawcy).

Długość okresu wypowiedzenia

Najlepsze porozumienie

W sytuacji gdy wprowadzenia zmian w zakresie warunków pracy bądź też płacy danego pracownika nie da się uniknąć, najlepszym i najmniej ryzykownym dla pracodawcy rozwiązaniem jest zastosowanie porozumienia zmieniającego warunki pracy i płacy. Mimo że Kodeks pracy nie reguluje zasad takiego porozumienia, jest ono często stosowane w stosunkach pomiędzy pracodawcami a pracownikami. By się nim posłużyć, niezbędne jest zgodne oświadczenie woli obu stron.

Porozumienie powinno zawierać:

  • klauzulę, że obie strony stosunku pracy wyrażają zgodę na zmiany w zakresie warunków zatrudnienia,
  • określenie, które warunki pracy bądź płacy ulegają zmianie i jaki jest zakres dokonanych zmian,
  • datę wejścia w życie nowych warunków (w przypadku jej braku – nowe warunki wchodzą w życie z dniem podpisania porozumienia).

Zalety zastosowania porozumienia zmieniającego:

  • tą drogą można zmienić również rodzaj umowy o pracę (wyrok SN z 5 sierpnia 1981 r., I PR 52/80),
  • można nie uwzględniać okresu wypowiedzenia – nowe warunki mogą wejść w życie natychmiast,
  • zasadniczo jest nie do podważenia – można je kwestionować, jedynie powołując się na wady oświadczenia woli z art. 82–88 Kodeksu cywilnego,
  • można stosować również w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy czy też objęcia pracownika szczególną ochroną (np. w czasie zwolnienia lekarskiego, w stosunku do pracownika będącego w wieku przedemerytalnym).

Porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę

Zmiana warunków jako forma szykany?

Pracownicy często podejrzewają, że zastosowanie procedury wypowiedzenia zmieniającego jest łagodniejszą formą zwolnienia ich bez konieczności wypłacania odprawy pieniężnej (np. w przypadku zwolnień grupowych w spółce z powodu problemów ekonomicznych pracodawcy). W takim przypadku tylko do sądu pracy należy ocena, czy przyczyna zmiany warunków zatrudnienia była prawdziwa oraz czy w danym stanie faktycznym wypowiedzenie zmieniające zmierzało do kontynuacji stosunku pracy, czy też pracodawca z góry zakładał, że nowe warunki będą odrzucone przez podwładnego. Na szykanę pracownika może wskazywać taka zmiana warunków zatrudnienia, która w sposób drastyczny pogarsza jego sytuację finansową (np. zmniejszenie wynagrodzenia o więcej niż połowę), podważa jego prestiż zawodowy lub narusza dobra osobiste (np. zaproponowanie pracownikowi zajmującemu wysokie stanowisko kierownicze szeregowego stanowiska znacznie poniżej jego kwalifikacji). Dopiero analiza materiału dowodowego pozwoli sądowi na ocenę, jakie były prawdziwe intencje pracodawcy i czy doszło do naruszenia przepisów prawa.

Wyrok SN z 2 czerwca 2000 r. (I PKN 689/99)

Sąd pracy nie może decydować za pracodawcę o wyborze do przeniesienia do pracy w pobliskiej miejscowości innego pracownika, którego przydatność zawodową pracodawca ocenił wyżej, jeżeli dokonanie wypowiedzenia zmieniającego było usprawiedliwione obiektywną potrzebą racjonalizacji zatrudnienia, a pracodawca zaproponował pracownikowi nowe warunki zatrudnienia, które mogły być zaakceptowane.

Sąd pracy ocenia tylko zgodność decyzji personalnych pracodawcy z prawem (tj. Kodeksem pracy, ustawą z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników czy innymi właściwymi przepisami dotyczącymi danej sytuacji). Sądy nie będą więc rozpatrywać zasadności decyzji pracodawcy co do zmiany struktury organizacyjnej firmy, likwidacji konkretnych stanowisk czy skorzystania z outsourcingu, jak również poprawności przyjętej kalkulacji ekonomicznej czy faktycznie osiągniętych oszczędności po dokonaniu zmian. Nawet jeśli po fakcie okaże się, że jakieś decyzje ekonomiczne zarządu były błędne lub nie przyniosły oczekiwanych efektów, mogą one podlegać jedynie ocenie udziałowców czy organu założycielskiego firmy, a nie sądów.

Więcej przeczytasz w czasopiśmie Personel i Zarządzanie >>>

Źródło: Personel i Zarządzanie
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online na praca.gov.pl

    Umowy o pracę i zlecenia zawierane online. Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowuje projekt ustawy o zawieraniu i rozliczaniu umów w sposób elektroniczny przez niektórych pracodawców. Ustawa ta ma pozwolić mikroprzedsiębiorcom, rolnikom, a także osobom fizycznym, zatrudniającym pracowników, czy zleceniobiorców, na zawieranie umów o pracę i umów zlecenia według gotowych szablonów na portalu praca.gov.pl. Ten nowy sposób zawierania ww. umów ma być dodatkową opcją dla wspomnianych pracodawców i zleceniodawców. Zawsze będzie można zatrudnić pracownika czy zleceniobiorcę w tradycyjny sposób. Projekt ten ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w III kwartale 2021 r.

    Wypadki przy pracy - I kwartał 2021 [GUS]

    Wypadki przy pracy - GUS podał dane za I kwartał 2021 r. Czy liczba wypadków spadła w porównaniu do roku 2020?

    HR-owca portret własny 2021 [RAPORT]

    HR-owca portret własny 2021 - raport przedstawia jak HRowcy radzili sobie w pandemii, jakie mają zadania, wyzwania i motywacje. Jak oceniają swoją pracę?

    Płaca minimalna w Niemczech w 2021 i 2022 r.

    Płaca minimalna w Niemczech w 2021 i 2022 r. - ile wynosi Mindestlohn? Ile wynosi netto?

    Urlop rodzinny na opiekę nad rodzicami lub wnukami

    Urlop rodzinny - 12 miesięczny urlop na opiekę nad chorymi rodzicami bądź wnukami dla babci lub dziadka to nowa propozycja urlopu. Czy będzie wprowadzony do Kodeksu pracy?

    Składka zdrowotna - Nowy Ład

    Składka zdrowotna a Nowy Ład - jaka zmiana w naliczaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne została przewidziana od 2022 r.?