Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego

W praktyce pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody.

Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym w planie urlopów na dany rok należy pracownikowi udzielić najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego (art. 167 k.p.). Przepis ten skonstruowany jest w taki sposób, że skorzystanie z urlopu do końca pierwszego kwartału nie jest obowiązkiem pracownika. Raczej jest to wymóg pracodawcy, aby mu w takim terminie udzielić wypoczynku.

Zgoda pracownika nie jest potrzebna na skorzystanie z urlopu udzielanego do końca marca. W wyroku z 2 września 2003 r. (I PK 403/02, OSNP 2004/18/310) Sąd Najwyższy uznał, że w takim przypadku pracodawca nie ma obowiązku uzgadniania z pracownikiem terminu wykorzystania urlopu, lecz musi udzielić mu urlopu w terminie w przywołanym przepisie.

Udzielenie na podstawie art. 168 k.p. urlopu wypoczynkowego za poprzednie lata w pierwszym kwartale następnego roku nie wymaga zgody pracownika także wówczas, gdy w tym czasie biegnie okres wypowiedzenia mu umowy o pracę.

Pojawiają się jednak opinie, że w przypadku, gdy pracownik nie wykorzystał urlopu do końca roku kalendarzowego, bo np. został on przesunięty (niezależnie od tego, po czyjej stronie leżała przyczyna powstania zaległości urlopowych), to pracodawca nie może jednostronnie narzucić terminu jego wykorzystania w tym okresie. Nadal musi to uzgadniać z pracownikiem.

Jeśli pracodawca nie udzieli urlopu do końca marca następnego roku, może to stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika (art. 282 § 2 k.p.). Dlatego zaległy urlop należy uwzględnić w aktualnym planie urlopów lub w zawartym z pracownikiem porozumieniu określającym termin jego wykorzystania. Co więcej, jeżeli pracownik nie wyraża zgody na wykorzystanie zaległego urlopu w terminie wskazanym w art. 168 k.p., to pracodawca może udzielić urlopu także bez zgody pracownika – czyli w praktyce nakazać wykorzystanie urlopu w określonym terminie na zasadzie polecenia służbowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 24 stycznia 2006 r. (I PK 124/05, M.P.Pr. 2006/3/119) stwierdził m.in., że pracodawca jest zobowiązany do udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego w rozmiarze i terminie określonym według ustalonych zasad, a z drugiej strony pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu (art. 152 § 2 k.p.) i nie może odmówić wykorzystania urlopu udzielonego zgodnie z przepisami prawa pracy.