Przerwy na karmienie dziecka – ile przysługuje i czy są płatne?

• Karmienie piersią a praca i prawo pracy: podstawa prawna
• Czy pracodawca wymaga zaświadczenia o karmieniu piersią?
• Ile krócej pracuje matka karmiąca?
• Czy pracodawca może odmówić połączenia przerw na karmienie?
• Komu nie przysługuje przerwa na karmienie piersią?
• Czy przerwy na karmienie piersią są płatne?
• Jak długo można korzystać z przerw na karmienie piersią?
• Czy przy pracy zdalnej przysługują przerwy na karmienie piersią?
• Wniosek o udzielenie przerw na karmienie
• Nieudzielenie przerwy na karmienie piersią - WYKROCZENIE przeciwko prawom pracownia
• Czy pracodawca może zwolnić matkę karmiąca?
• Jakie prace mogą wykonywać kobiety karmiące dziecko piersią?
• Zmiana warunków pracy kobiecie karmiącej piersią
• Dodatek wyrównawczy dla kobiety karmiącej piersią
• Zatrudnienie kobiety karmiącej piersią
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie sposobu i trybu wydawania zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią

Pracownice w ciąży, pracownice, które niedawno rodziły i karmiące piersią muszą być uznane za grupę szczególnego ryzyka pod wieloma względami. Stąd też muszą być przyjęte w danym zakładzie pracy odpowiednie środki w odniesieniu do bezpieczeństwa i ochrony zdrowia wyżej wymienionych. Co oczywiste ta ochrona nie powinna prowadzić do dyskryminacji kobiet na rynku pracy, ani też naruszać zasad dotyczących równego traktowania kobiet. Niektóre rodzaje działalności mogą stanowić szczególne ryzyko dla pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły i karmiących piersią poprzez narażenie na niebezpieczne czynniki, procesy lub warunki pracy; takie zagrożenia powinny zostać poddane ocenie, a o wynikach oceny winny być powiadomione pracownice i/lub ich przedstawiciele (to reguluje rozporządzenie, o którym mowa niżej).

Najczęściej matki, będące pracownicami w zakresie swojego uprawnienia do karmienia piersią pytają: ile krócej pracuje matka karmiąca? Czy pracodawca może odmówić połączenia przerw na karmienie? Czy pracodawca może zwolnić matkę karmiąca? Czy pracodawca wymaga zaświadczenia o karmieniu piersią? Przerwy na karmienie dziecka – ile przysługuje i czy są płatne? Poniżej rozwiewamy wszelkie wątpliwości z przytoczeniem podstaw prawnych.

Karmienie piersią a praca i prawo pracy: podstawa prawna

Zacznijmy od podstaw prawnych regulujących uprawnienia matek karmiących dziecko/dzieci piersią. Wielu może nie mieć świadomości, ale istnieje dyrektywa, która reguluje w pewnym zakresie to zagadnienie oraz przepisy krajowe: ustawa oraz rozporządzenie.

• DYREKTYWA RADY 92/85/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły i pracownic karmiących piersią (dziesiąta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG, Dz.U.UE.L.1992.348.1).
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 277, dalej jako: KP).
• Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (Dz.U. z 2017 r. poz. 796).

Na gruncie ww. dyrektywy warto mieć świadomość pewnych definicji:

1. "pracownica w ciąży" oznacza pracownicę w ciąży, która poinformuje o swym stanie swego pracodawcę, zgodnie z prawem krajowym i/lub praktyką krajową;
2. "pracownica, która niedawno rodziła" oznacza pracownicę, która niedawno rodziła w rozumieniu ustawodawstwa krajowego i/lub praktyki krajowej oraz poinformuje o swym stanie pracodawcę, zgodnie z tymże prawem i/lub praktyką;
3. "pracownica karmiąca piersią" oznacza pracownicę karmiącą piersią w rozumieniu prawa krajowego i/lub praktyki krajowej, która poinformuje o swym stanie pracodawcę, zgodnie z tymże prawem i/lub praktyką.

Zatem na co wskazuje nasze krajowe, polskie prawo w zakresie uprawnień kobiety karmiącej piersią?

Czy pracodawca wymaga zaświadczenia o karmieniu piersią?

Nie, z przepisów KP nie wynika obowiązek dostarczania pracodawcy jakichkolwiek dokumentów, aby skorzystać z przerwy na karmienie piersią. Jeżeli pojawi się ewidentna wątpliwość ze strony pracodawcy czy też poweźmie on uzasadnione przypuszczenie lub wiedzę, że pracownika nie karmi dziecka piersią, trzeba mieć na uwadze generalną zasadę z art. 6 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 300 KP zatem, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Niemniej jednak:

Państwowa Inspekcja Pracy wyraźnie wskazuje: Przerwy na karmienie udzielane są na wniosek pracownicy, na podstawie jej oświadczenia, że karmi dziecko piersią. Obowiązujące przepisy nie upoważniają pracodawcy do żądania od pracownicy przedłożenia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego fakt karmienia piersią.

Warto zauważyć, że polskie przepisy nie określają, którzy lekarze mają prawo lub obowiązek wystawiania zaświadczeń o karmieniu piersią, ani nie narzucają konkretnego wzoru takiego dokumentu. Oznacza to, że zaświadczenie może wydać zarówno ginekolog opiekujący się matką, jak i pediatra prowadzący dziecko, bez konieczności stosowania ustalonej formy.

Ile krócej pracuje matka karmiąca?

Matka karmiąca pracuje zwykle krócej godzinę (2x po 30 min.) - co bardzo istotne dotyczy to kobiet, które są zatrudnione co najmniej 6 godzin dziennie. Jeżeli jednak matka karmi więcej niż jedno dziecko pracuje krócej nawet godzinę i 30 min (2x po 45 min). Powyższe wynika z przepisu art. 187 KP, który wprost reguluje zagadnienie przerw na karmienie. I tak: § 1. Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda. Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie.

Czy pracodawca może odmówić połączenia przerw na karmienie?

Pracodawca generalnie nie może odmówić połączenia przerw na karmienie piersią. Matka karmiąca dziecko (dzieci) piersią znajduje się pod szczególną ochroną prawną. Miejmy jednak na uwadze, że ustawodawca użył sformułowania: "mogą". Mogą być udzielane łącznie - oznacza to, że pracodawca jest decydentem a pracownik jest mu podporządkowany. Jednak w tak szczególnej sytuacji ważne jest dobro kobiety i dziecka i wydaje się, że względy ochrony zdrowia wiodą tutaj prym nad np. względami organizacyjnymi ze strony pracodawcy. Zresztą nawet Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje na taką interpretację, że:

W praktyce najczęściej pracownice wykorzystują przerwy na karmienie łącznie, co prowadzi do skrócenia dobowego wymiaru czasu pracy, dzięki czemu pracownica może zakończyć pracę o godzinę wcześniej (lub półtorej godziny, gdy karmi dwoje dzieci) albo rozpocząć ją odpowiednio później (zob. PIP, Katarzyna Pietruszyńska, Prawo pracy, Informator dla kobiet w ciąży).

Komu nie przysługuje przerwa na karmienie piersią?

Okazuje się, że przerwa na karmienie piersią nie przysługuje każdej pracownicy. Jest na to jasna podstawa prawna, która jest określona w art. 187 § 2 KP: Pracownicy zatrudnionej przez czas krótszy niż 4 godziny dziennie przerwy na karmienie nie przysługują. Jeżeli czas pracy pracownicy nie przekracza 6 godzin dziennie, przysługuje jej jedna przerwa na karmienie.

Czy przerwy na karmienie piersią są płatne?

Tak, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do przerw w pracy wliczanych do czasu pracy, co oznacza, że za czas tych przerw zachowuje ona prawo do wynagrodzenia (art. 187 KP).

Jak długo można korzystać z przerw na karmienie piersią?

Nie ma żadnych ograniczeń czasowych co do tego, jak długo kobieta może korzystać z tego przywileju - przepisy prawa pracy nie uzależniają uprawnienia do przerwy od wieku dziecka.

Czy przy pracy zdalnej przysługują przerwy na karmienie piersią?

Tak, przerwy na karmienie piersią przysługują pracownicy również przy wykonywaniu pracy zdalnej.

Wniosek o udzielenie przerw na karmienie

Nie ma w przepisach wzoru wniosku o udzielenie przerwy na karmienie piersią. Przepisy Kodeksu pracy nie przewidują formy składania wniosku o udzielenie przerw na karmienie dziecka piersią, jednak dla celów dowodowych i bezpieczeństwa pracownicy jak i pracodawcy zleca się, aby była to forma pisemna. Co wskazać we wniosku o udzielenie przerw na karmienie piersią? We wniosku pracownica powinna wskazać swoje dane, dane pracodawcy, w jaki sposób i w jakich godzinach chce wykorzystywać przerwę, podać przedział godzinowy czy też określić, że chce wcześniej zaczynać czy kończyć pracę - według wyboru.

Nieudzielenie przerwy na karmienie piersią - WYKROCZENIE przeciwko prawom pracownia

Przepis art. 281. § 1 KP wyraźnie wskazuje: Kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych – podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł. Przykładowo nieudzielenie przerwy na karmienie piersią, zaniżenie wymiaru tej przerwy czy też inne nielegalne praktyki z tym związane (np. utrudnianie skorzystania z takiej przerwy) mogą skończyć się dla pracodawcy nawet karą grzywny.

Czy pracodawca może zwolnić matkę karmiąca?

Pracodawca powinien zwolnić matkę karmiącą dziecko piersią czy też doprowadzić do zmiany warunków pracy - w pewnych sytuacjach. Przepis art. 179 § 1 KP wskazuje, że pracodawca zatrudniający pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią przy pracy wymienionej w przepisach wydanych na podstawie art. 176 § 2, wzbronionej takiej pracownicy bez względu na stopień narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia lub niebezpieczne, jest obowiązany przenieść pracownicę do innej pracy, a jeżeli jest to niemożliwe, zwolnić ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.

Jakie prace mogą wykonywać kobiety karmiące dziecko piersią?

Przepis art. 176 § 1 KP określa, że kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. § 2. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wykaz prac, o których mowa w § 1, obejmujący prace:

• 1) związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym, w tym ręcznym transportem ciężarów,
• 2) mogące mieć niekorzystny wpływ ze względu na sposób i warunki ich wykonywania, z uwzględnieniem rodzajów czynników występujących w środowisku pracy i poziomu ich występowania

- kierując się aktualną wiedzą na temat wpływu warunków wykonywania pracy i czynników występujących w środowisku pracy na zdrowie kobiet, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. Tutaj znajduje się Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią, określające wyżej wskazane zagadnienie.

Zmiana warunków pracy kobiecie karmiącej piersią

Jeżeli chodzi o zmianę warunków pracy to przepis art. 179 § 1 KP określa, że pracodawca zatrudniający pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią przy pracy wymienionej w przepisach wydanych na podstawie art. 176 § 2, wzbronionej takiej pracownicy bez względu na stopień narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia lub niebezpieczne, jest obowiązany przenieść pracownicę do innej pracy, a jeżeli jest to niemożliwe, zwolnić ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.

Dodatek wyrównawczy dla kobiety karmiącej piersią

W razie gdy zmiana warunków pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku pracy, skrócenie czasu pracy lub przeniesienie pracownicy do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy. Co ważne, pracownica w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia.

Zatrudnienie kobiety karmiącej piersią

Po ustaniu przyczyn uzasadniających przeniesienie pracownicy do innej pracy, skrócenie jej czasu pracy lub zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy, pracodawca jest obowiązany zatrudnić pracownicę przy pracy i w wymiarze czasu pracy określonych w umowie o pracę.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie sposobu i trybu wydawania zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią

Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb wydawania zaświadczeń lekarskich stwierdzających przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią, uwzględniając zagrożenia dla jej zdrowia lub bezpieczeństwa występujące w środowisku pracy. Chodzi o ten akt prawny: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 marca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu wydawania zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy przez pracownicę w ciąży lub karmiącą dziecko piersią (Dz.U. Nr 42, poz. 292). Tutaj dostęp.