Młodociani pracownicy nie mogą pracować w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej

Młodocianym jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie osiągnęła jeszcze pełnoletności, tj. nie przekroczyła 18 roku życia. Zatrudnianie w ramach stosunku pracy osoby, która nie ukończyła 16 lat, jest zabronione. Młodociani, jako osoby nieposiadające jeszcze kwalifikacji zawodowych, powinni być zatrudniani tylko w celu przygotowania zawodowego. Wyjątkowo jednak przepisy kodeksu pracy zezwalają na zatrudnianie młodocianych także w celach zarobkowych. W związku z tym przepisy o czasie pracy i urlopach wypoczynkowych pracowników młodocianych są dostosowane do tych dwóch, całkowicie odmiennych form ich zatrudnienia.

Czas pracy

Czas pracy pracownika młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego (nauka zawodu, przyuczenia do wykonywania określonej pracy) - nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę. Do czasu pracy takiego pracownika wlicza się cały czas nauki, w wymiarze wynikającym z obowiązującego programu zajęć szkolnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy nauka odbywała się w godzinach pracy czy też po godzinach pracy.

Pracownik młodociany ma prawo do 30-minutowej przerwy w pracy wliczanej do czasu pracy, jeżeli jego dobowy wymiar czasu pracy jest dłuższy niż 4,5 godziny.

Obowiązuje bezwzględny zakaz zatrudniania pracowników młodocianych w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej. Natomiast wykonywanie przez nich prac, które są wzbronione pracownikom młodocianym, jest dopuszczalne tylko wyjątkowo, jeżeli jest to potrzebne do odbycia przygotowania zawodowego. W takich przypadkach pracodawca powinien tak organizować pracę, aby pracownik młodociany mógł korzystać z przerw w pracy wliczanych do czasu pracy i odpoczywać w pomieszczeniach odizolowanych od czynników szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych.

Przykładowo pracownik młodociany uczący się zawodu posadzkarza wykonuje czynności polegające na układaniu podłóg przez czas nie przekraczający 3 godzin na dobę. Pracodawca powinien organizować młodocianemu pracę w sposób umożliwiający korzystanie z przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracodawca, prowadząc kartę ewidencji czasu pracy pracownika młodocianego, powinien uwzględniać także czas, przez który wykonywał on pracę, co do zasady wzbronioną młodocianemu, a dozwoloną jedynie w celu odbycia przez niego przygotowania zawodowego. Taki obowiązek wynika z przepisów dotyczących prowadzenia dokumentacji pracowniczej.

Pracownik młodociany powinien korzystać z dłuższych niż pozostali pracownicy okresów odpoczynku. Dobowy okres odpoczynku powinien obejmować porę nocną (która w przypadku młodocianego przypada pomiędzy godzinami 22.00 a 6.00) i powinien trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin. Natomiast tygodniowy okres odpoczynku powinien trwać nieprzerwanie przez co najmniej 48 godzin i obejmować niedzielę.

Wymiar urlopu

Prawo do urlopu wypoczynkowego pracownik młodociany uzyskuje z upływem sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy. Jego wymiar wynosi 12 dni. Z upływem roku pracy pracownik młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni. Jeżeli jednak roczny okres zatrudnienia upłynie przed osiągnięciem przez niego 18 roku życia, wówczas w takim roku kalendarzowym pracownik ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni.

Młodocianemu, który uczęszcza do szkoły, urlopu udziela się w okresie ferii szkolnych. Jeżeli ich termin przypada przed nabyciem prawa do urlopu (co często zdarza się w związku z terminem ferii zimowych), pracodawca może, na wniosek pracownika młodocianego, udzielić mu zaliczkowo urlopu wypoczynkowego w okresie ferii szkolnych.

Pracodawca ma natomiast obowiązek udzielić pracownikowi młodocianemu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym dwóch miesięcy. Umożliwia to pracownikowi młodocianemu jednocześnie pracującemu i uczącemu się wykorzystanie ferii szkolnych na wypoczynek niezakłócony wypełnianiem obowiązków pracowniczych. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

---

PRZYKŁAD

URLOP NA NIEPEŁNYM ETACIE

Pracownik młodociany w wieku 16 lat i trzech miesięcy podejmuje pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 1/4 etatu (dwie godziny dziennie), w godzinach 16.00-18.00, tj. po zajęciach szkolnych. Praca polega na sortowaniu korespondencji wpływającej do dużej firmy ubezpieczeniowej (zgodnie z nazwami komórek organizacyjnych). W roku kalendarzowym, w którym pracownik podjął pracę nabywa on prawo do urlopu wypoczynkowego z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze trzech godzin i 20 minut (1/4 z 20 dni to 5 dni; 1/12 z 5 dni to 3 godziny i 20 minut). W kolejnym roku kalendarzowym wymiar urlopu wyniesie pięć dni.

Praca zarobkowa

Pracownik młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celach zarobkowych, ale wyłącznie przy wykonywaniu lekkich prac. Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie może utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego. Podstawowym obowiązkiem osoby, która nie ukończyła 18 lat, jest bowiem nauka i podejmowanie pracy zarobkowej nie może uniemożliwiać lub utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego.

Pracodawca, ustalając wymiar i rozkład czasu pracy pracownika młodocianego zatrudnionego przy lekkiej pracy, jest obowiązany uwzględniać tygodniową liczbę godzin nauki wynikającą z programu nauczania, a także konkretny rozkład jego zajęć szkolnych.

Tygodniowy wymiar czasu pracy pracownika młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin, zaś w dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych czas pracy młodocianego nie może przekraczać dwóch godzin.

W okresie ferii szkolnych młodociany może pracować w wyższym wymiarze czasu pracy, bowiem nie koliduje to z wypełnianiem przez niego obowiązku szkolnego. Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może jednak przekroczyć siedmiu godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.

Wymiary czasu pracy obowiązujące w okresie odbywania zajęć szkolnych, a także w czasie ferii szkolnych, obowiązują także w przypadku, gdy młodociany jest jednocześnie zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy. W celu przestrzegania tej zasady pracodawca, zatrudniając pracownika młodocianego w celach zarobkowych, jest obowiązany uzyskać od niego oświadczenie o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy.

Pracownik młodociany podejmujący pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego na takich samych zasadach, jak każdy inny pracownik. Oznacza to, że w roku kalendarzowym, w którym podejmuje on pierwszą pracę, ma prawo do urlopu wypoczynkowego z upływem każdego miesiąca zatrudnienia w wymiarze 1/12 z wymiaru urlopu należnego mu po roku pracy. Natomiast prawo do kolejnego urlopu taki pracownik nabędzie w kolejnym roku kalendarzowym.

JADWIGA SOWIŃSKA

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 190-205 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

• Rozporządzenie Rady Ministrów z 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. nr 200, poz. 2047 ze zm.).