Kategorie

Czym objawia się pracoholizm i jak się przed nim bronić?

Maria Wawrzyniak
Powszechnie uważa się, że uzależnienie od pracy jest efektem zewnętrznych uwarunkowań spowodowanych trudną, stresującą sytuacją życiową i zawodową, a także uwarunkowaniami społeczno-kulturowymi, które wymuszają taki styl pracy. Nałogiem stają się zachowania ludzi oraz poczynania uznawane i akceptowane społecznie. Jak zatem bronić się przed pracoholizmem?

Pracoholizm to najprościej stan uzależnienia od swojej pracy, mający charakter obsesji połączonej z przymusem. Powoduje zaburzenie równowagi między najważniejszymi elementami życia, jakimi są: życie rodzinne i towarzyskie, praca czy potrzeby osobiste.

Jednak pracoholizm ma głębsze uwarunkowania, a to, co można zaobserwować, to tylko pewien syndrom procesów i zaburzeń wewnętrznych jednostki, gdyż granica między pracoholizmem a normą jest bardzo cienka i łatwo ją przekroczyć, nie zdając sobie z tego sprawy. A przecież nie każda osoba długo pracująca jest zaraz pracoholikiem. Nie jest pracoholikiem ktoś, kto musi ciężko pracować, aby zapewnić byt sobie i rodzinie, gdyż jego stosunek do pracy nie wynika ani z obsesji, ani z uzależnienia neurotycznego.

Pracoholikiem można być w każdym wieku i w każdym zawodzie. Jednak najbardziej narażeni na pracoholizm są ludzie na kierowniczych stanowiskach, zajmujący eksponowane stanowiska w różnych dziedzinach życia, właściciele firm, ale także ci, którzy nie potrafią oddzielić własnej pracy od reszty życia.

Uzależnienie to może odnosić się zarówno do pracy najemnej, jak i tej wykonywanej na użytek własny, a grozi w równej mierze mężczyznom, jak i kobietom. Wyraża się w szczególnej postawie wobec pracy, przez nadawanie jej zbyt dużego znaczenia w życiu. Pracoholizm często jest wiązany z dążeniem do sukcesów i kariery zawodowej, silną ambicją oraz wysokim poziomem motywacji osiągnięć i nierzadko jest pewną normą zachowań związanych z pracą. Praca wykonywana przez osobę uzależnioną traktowana jest jako dobro najwyższe z pominięciem innych istotnych wartości (np. rodziny), jednak prowadzi w końcu do utraty zdrowa, szczęścia, zakłócenia relacji interpersonalnych i życia społecznego.

Pracoholizm, podobnie jak inne uzależnienia, nie pojawia się nagle, to długofalowy proces, w którym można zauważyć przemianę w myśleniu, postępowaniu oraz funkcjonowaniu uzależnionego (zobacz schemat).

Jak rozpoznać uzależnionych?

Pracoholizm to uzależnienie od pracy o charakterze obsesji połączonej z przymusem. Osoby nim dotknięte:

  • nie mają zdolności kontroli własnej pracy,
  • sami stawiają sobie bardzo wysokie wymagania,
  • praca wypełnia ich życie, staje się ich jedyną aktywnością życiową.

Obsesyjne zaangażowanie w pracę zwane jest zwykle szałem pracy, a wynika z pracoholicznego perfekcjonizmu, ale także z potrzeby rywalizacji. Perfekcjonizm ten przyczynia się do bezustannego podnoszenia poprzeczki wymagań, narzucania sobie kolejnych wyzwań, celów, obowiązków. Pracoholik ma także krytyczny stosunek wobec innych. Dlatego też nie ma stałego kryterium oceny osiągnięć, co prowadzi do ustawicznego niezadowolenia i coraz większego, niekontrolowanego obciążania się pracą. W końcu osoba dotknięta pracoholizmem nie może kontrolować zachowania związanego z pracą, przerwać jej czy przestać o niej myśleć z własnej woli, co nazywane jest wyłączeniem się. Ten swoisty przymus pracy występuje na poziomie umysłowym, ma wewnętrzny, poznawczy charakter oraz istnieje mimo skutków negatywnych dla zdrowia psychicznego oraz zaburzeń w funkcjonowaniu społecznym jednostki, powodując brak zadowolenia z pracy i życia.


Pracoholicy utrzymują stałą strategię działania – „ciągłe zaangażowanie w pracę”, mimo że przynosi ona często porażki i powoduje duże przeciążenie psychofizyczne. Niska samoocena i brak poczucia własnej wartości przyczyniają się do rekompensowania jej przez nieskuteczne i usilne dążenie do sukcesów i uzyskanie aprobaty innych. Pracoholicy cechują się wysokim poziomem narcyzmu, przez co mają wyidealizowany obraz siebie, uważając się za wyjątkowych i lepszych od innych, jednak nieustannie niepokoją się o swoją pomyślność, zamykają się na innych. Kochają prestiż, pieniądze i sławę. Osoby skłonne do pracoholizmu cenią sobie własną pracę i karierę zawodową, dbają też o własny rozwój. Są skłonni do rywalizacji i ponoszenia ryzyka. Pracoholicy to pilni perfekcjoniści, jednocześnie nieśmiali i niepewni siebie, bardzo często ratujący się środkami antydepresyjnymi, lekami pobudzającymi, często też alkoholem i narkotykami.

Rodzaje pracoholizmu

Istnieją różne odmiany pracoholizmu.

  • Pracoholizm pozorowany – osoby nim dotknięte są dyspozycyjne, oddane firmie bezgranicznie, pracują po godzinach, bo szef jeszcze jest w firmie, zajmują się równocześnie wieloma sprawami, jest ich wszędzie pełno, często przeszkadzają pozostałym, są mało efektywne i mało kreatywne.
  • Pracoholizm niewolniczy (mobbingowy) – to zbytnie obciążanie pracą jednej osoby, która pracuje za kilka osób (wcześniej zwolnionych pracowników), osoba ta nie ma czasu na odpoczynek, urlop, żyje w ciągłym i permanentnym stresie.
  • Pracoholizm obsesyjny – dotyka osób, które objęły stanowisko zgodnie ze swoim wykształceniem i umiejętnościami, mają wysokie aspiracje, pragną udowodnić, co potrafią, utożsamiają się bezgranicznie z firmą, zostają po godzinach, zabierają pracę do domu. Są niezwykle wymagający w stosunku do innych, każdego podwładnego sprawdzają osobiście, nie wierzą ludziom. Po pewnym czasie pracownika takiego dotyka wypalenie zawodowe (zobacz – „Jak rozpoznać wypalenie zawodowe u pracownika i jak sobie z nim poradzić?”, „Personel i Zarządzanie” Nr 6/255, 2011 r.).
  • Pracoholizm ucieczkowy – występuje u osób żyjących pod wpływem permanentnych stresogenów (toksyczni rodzice, życiowi partnerzy o cechach biorców, chorzy psychicznie, alkoholicy), wówczas ucieczka w pracę znajduje częściowe uzasadnienie, ale nie daje rozwiązania.
  • Pracoholizm twórczy – to pracoholizm artystów, pisarzy, dziennikarzy, naukowców, który objawia się brakiem umiejętności oddzielenia pracy od życia prywatnego.
  • Pracoholizm nominowany – uzależniony jest od typu temperamentu i intelektu; melancholicy są bardziej skłonni do pracoholizmu, a cholerycy są pracoholikami od urodzenia, natomiast flegmatycy są na niego odporni, podobnie jak sangwinicy, dla których dobre relacje z ludźmi i życie towarzyskie liczą się najbardziej.
  • Pracoholizm z wyboru – odnosi się do osób ciężko, długo i chętnie pracujących, zafascynowanych pracą i własnym rozwojem, zadowolonych i kochających życie, dla których praca jest wartością samą w sobie, jest ich stylem życia. Mimo swych walorów często są emocjonalnie izolowani i odtrącani przez bliskich, mimo iż sami tego nie czynią.

Pracoholizm – następstwa

Zmiany psychiki pracoholika następują powoli, przez wiele lat i właściwie są niezauważalne. Przeciętnie przez okres od 5 do 20 lat zmiany dotykają już wtedy pracoholika i powodują przeciążenie psychofizyczne oraz niską jakość i wydajność wykonywanej pracy z powodu ciągłego zaangażowania w pracę. Następuje okresowe załamanie formy i ataki zmęczenia, prowadzące do fizycznego i emocjonalnego wyczerpania. Występuje także chroniczne przemęczenie przeplatające się z nadaktywnością, zaburzenie osobowości i całkowity rozpad życia emocjonalnego, rodzinnego i związków z otoczeniem. Osoby dotknięte pracoholizmem są w domu „wiecznie nieobecni”, brakuje im empatii, występują u nich zachowania agresywne i nieodpowiedzialne, a także wypalają się zawodowo. Ostatecznie popadają w samotność, depresję, choroby i śmierć.


Jak z nim walczyć?

Aby nie stać się ofiarą pracoholizmu, należy umieć oddzielić pracę od życia rodzinnego i osobistego, potocznie często mówi się „wyłączyć się” czy „zamknąć za sobą drzwi”. Należy sobie zdawać z tego sprawę, że poza pracą jest cała reszta otaczającego nas świata, wbrew pozorom bardzo wartościowa i ciekawa.

Ważne jest by:

  • być człowiekiem wielowymiarowym,
  • widzieć innych z ich potrzebami, zaletami i wadami,
  • znać swoje słabości i pracować nad nimi,
  • pracować nad związkami z innymi ludźmi, pielęgnować je i cenić,
  • być obecnym w życiu rodziny, jako jej członek, a nie bierny obserwator,
  • czerpać przyjemność nawet z prostych codziennych czynności,
  • znaleźć czas na ruch, zabawę i odpoczynek,
  • zaprzestać przenoszenia pracy do domu,
  • przestać się spieszyć, umieć zarządzać sobą w czasie,
  • zrezygnować z chorobliwego współzawodnictwa,
  • udzielać pochwał podwładnym za dobrze wykonane zadania,
  • szukać wsparcia, dzięki któremu poprawi się sposób oceniania i umiejętność podejmowania mądrych decyzji.

 

Schemat

Fazy rozwoju pracoholizmu

@RY1@i13/2012/001/i13.2012.001.000.0045.101.jpg@RY2@

Źródło: C. Guerreschi, M. Marazziti, Nowe uzależnienia, Wyd. Salwator, Kraków 2005

Profil pracoholika

Cechy osobowości osób uzależnionych od pracy:

  • silne pragnienie pracy i wewnętrzny jej przymus,
  • brak przyjemności z wykonywanej pracy,
  • nieustające poczucie braku istnienia bez pracy,
  • możliwość spełniania siebie tylko w pracy,
  • rosnąca potrzeba ciągłej aprobaty i uznania ze strony innych w pracy,
  • wyrzuty sumienia, gdy nie pracują,
  • coraz większe ilości czasu poświęcane na pracę,
  • odtrącanie rodziny, bliskich i przyjaciół,
  • brak czasu na dbanie o siebie i rodzinę,
  • obawa przed uczuciem bliskości i troski ze strony najbliższych,
  • brak umiejętności relaksacji i odpoczynku,
  • niskie poczucie własnej wartości,
  • niska samoocena, prowadząca do braku samoakceptacji,
  • uzależnienie od alkoholu, środków pobudzających i narkotyków.
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?