Woda, inne napoje i posiłki profilaktyczne dla pracowników – obowiązki pracodawcy

Obowiązek zapewniania wody pitnej

Na podstawie § 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca został zobowiązany do zapewniania wszystkim pracownikom wody zdatnej do picia lub innych napojów. Należy więc podkreślić, że zaopatrzenie w wodę pitną dotyczy wszystkich pracowników niezależnie od panujących warunków atmosferycznych i funkcjonowania klimatyzacji. Ilość, rodzaj i temperaturę napojów dostosowuje się do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników.

Miejsce czerpania wody zdatnej do picia

Rozporządzenie określa miejsce czerpania wody zdatnej do picia. Powinno znajdować się nie dalej niż 75 m od stanowisk pracy. Co więcej, zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody powinny być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem lub zakażeniem. Czerpanie wody ze zbiorników ma odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych. Natomiast miejsca czerpania wody nienadającej się do picia powinny być oznakowane zgodnie z Polską Normą.

Zobacz również serwis: Ochrona indywidualna

Obowiązki pracodawcy zatrudniającego pracowników w warunkach szczególnie uciążliwych

Zgodnie z art. 232 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, rodzaje tych posiłków i napojów oraz wymagania, jakie powinny spełniać, a także przypadki i warunki ich wydawania.

W § 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy został nałożony na pracodawcę dodatkowy obowiązek związany z zatrudnieniem pracownika na stałe lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych. W takim przypadku zatrudniający powinien, oprócz wody, zapewnić także inne napoje.

Co więcej, w związku z odesłaniem zawartym w art. 232 Kodeksu pracy w rozporządzeniu w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów pracodawca został zobowiązany do zapewnienia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych nieodpłatnie:

1. posiłków wydawanych ze względów profilaktycznych w formie jednego dania gorącego,
2. napojów, których rodzaj i temperatura powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy. 

Zobacz także: Czy od posiłków dla pracowników na koszt pracodawcy trzeba opłacać składki

WAŻNE!

Warto zaznaczyć, że pracownikom nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za posiłki i napoje.

Wymogi dotyczące posiłków

Zapewnione posiłki powinny posiadać wartość kaloryczną około 1000 kcal i zawierać około:

1. 50-55% węglowodanów,
2. 30-35% tłuszczów,
3. 15% białek.

Kolejny obowiązek pracodawcy związany z wydawaniem posiłków polega na zapewnieniu zachowania odpowiednich warunków higieniczno-sanitarnych przygotowywania oraz spożywania posiłków i napojów.

Zdarza się, że w przypadku określonego rodzaju wykonywanej pracy bądź ze względów organizacyjnych nie ma możliwości wydawania pracownikom posiłków. Wówczas pracodawca może w czasie pracy zapewnić:

1. korzystanie z takich posiłków w punktach gastronomicznych,
2. przyrządzanie posiłków przez pracownika we własnym zakresie z otrzymanych produktów.

Zobacz również: Forum Kadry - BHP

Obowiązek wydawania posiłków – rodzaj prac

Pracodawca zatrudniający pracowników przy pracach wymienionych w § 3 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów ma obowiązek wydawania im posiłków. Dotyczy to pracowników wykonujących prace:

1. związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 2000 kcal (8374 kJ) u mężczyzn i powyżej 1100 kcal (4605 kJ) u kobiet,
2. związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10 st C lub wskaźnik obciążenia termicznego (WBGT) wynosi powyżej 25 st C,
3. związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet, wykonywane na otwartej przestrzeni w okresie zimowym; za okres zimowy uważa się okres od dnia 1 listopada do dnia 31 marca,
4. pod ziemią.

Co więcej, pracodawca zapewnia posiłki pracownikom zatrudnionym przy usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i innych zdarzeń losowych. 

Zobacz również: Jakie obowiązki wobec pracowników ma pracodawca w czasie zimy

Obowiązek poczynienia ustaleń

Zgodnie z § 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów do zadań pracodawcy należy również ustalenie:

• stanowisk pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje,
• szczegółowych zasad ich wydawania, a także
• warunków uzasadniających zapewnienie posiłków w sposób.

Pracodawca nie dokonuje jednak tego samodzielnie. Ma obowiązek ustalenia ich w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi. Gdyby jednak u danego pracodawcy nie działała zakładowa organizacja związkowa, pracodawca ustala wymienione kwestie po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników.

Obowiązek zapewnienia pracownikom posiłków i napojów profilaktycznych dotyczy tylko tych pracowników wykonujących pracę związaną z wysiłkiem fizycznym, którzy są zatrudnieni na stanowiskach określonych w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów jako dające prawo do takich świadczeń (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt SA/Bk 178/01).

Wydawanie posiłków

Posiłki i napoje wydawane są pracownikom w dniach wykonywania prac uzasadniających ich wydawanie. Powinny być wydawane w czasie regulaminowych przerw w pracy, w zasadzie po 3-4 godzinach pracy. Natomiast napoje udostępnia się pracownikom w ciągu całej zmiany roboczej.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 Nr 21, poz. 94 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. z 1996 Nr 60, poz. 279)