REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Weksel w prawie pracy

Anna Puszkarska
Ekspert PFR Portal PPK
Weksel w prawie pracy
Weksel w prawie pracy

REKLAMA

REKLAMA

Przepisy prawa pracy nie zawierają wyraźnego zakazu wystawiania weksli w stosunkach pracy. Pracodawcy często korzystają z takiego zabezpieczenia, w szczególności przy powierzeniu pracownikowi mienia z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Jednak zdaniem Sądu Najwyższego posługiwanie się wekslem do zabezpieczenia roszczeń pracodawcy wobec pracowników jest niezgodne z prawem. Stanowisko to podzielają także resort pracy i PIP.

Przepisy ustawy – Kodeks pracy (dalej: k.p.) nie zawierają wyraźnego zakazu wystawiania przez podwładnych weksli w celu zabezpieczenia roszczeń pracodawcy ze stosunku pracy. Pracodawcy często rozważają zatem korzystanie z takiego zabezpieczenia, zwłaszcza w razie powierzenia zatrudnionemu mienia z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. W takich sytuacjach nie wiadomo z góry, jaka będzie kwota roszczenia pracodawcy i termin zapłaty, dlatego w grę wchodzą weksle in blanco, czyli weksle niezupełne w chwili wystawienia. Do weksla in blanco sporządza się z reguły porozumienie wekslowe (deklarację wekslową), określające, kiedy i jak można uzupełnić taki weksel.

REKLAMA

Autopromocja

Zobacz: Odpowiedzialność pracownicza za szkody w mieniu powierzonym

Pracownik zatrudniony na stanowisku kierownika magazynu – w celu zabezpieczenia roszczeń odszkodowawczych pracodawcy z tytułu ewentualnego niedoboru – wystawił i wręczył pracodawcy weksel własny in blanco z deklaracją wekslową. W razie stwierdzenia niedoboru, zakładając ważność zobowiązania wekslowego, pracodawcy przysługiwałyby wobec podwładnego dwa roszczenia – ze stosunku pracy oraz z weksla. Wybór między nimi należałby do pracodawcy, przy czym mógłby on tylko raz uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności. Suma wekslowa, na jaką pracodawca miałby prawo wypełnić weksel, nie mogłaby przekraczać wysokości niedoboru obciążającego pracownika.

Posiadanie weksla ułatwia wierzycielowi dochodzenie roszczeń. Na podstawie art. 485 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) sąd w postępowaniu nakazowym wydaje nakaz zapłaty przeciwko osobie zobowiązanej z należycie wypełnionego weksla, którego prawdziwość i treść nie budzą wątpliwości. Wydając nakaz zapłaty, sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu 2 tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić w całości roszczenie wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty. Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. W razie wniesienia zarzutów sąd może jednak na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie tego nakazu (art. 492 § 3 k.p.c.).

Rekomendowany produkt: Komplet Zmiany w prawie pracy + kodeks pracy gratis

Dalszy ciąg materiału pod wideo

W przypadku sporu z pracownikiem i dochodzenia roszczeń z weksla przed sądem może się jednak okazać, że sąd uzna zobowiązanie wekslowe podwładnego za nieważne. Podnosi się bowiem, że nie można obciążać pracownika odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną pracodawcy bez udowodnienia przesłanek tej odpowiedzialności określonych w Kodeksie pracy. Takie stanowisko prezentuje obecnie zarówno Sąd Najwyższy, jak i resort pracy oraz PIP.

Zakres odpowiedzialności

Przepisy Kodeksu pracy regulujące zasady odpowiedzialności materialnej pracowników wyodrębniają 2 typy tej odpowiedzialności:

1) na zasadach ogólnych – za szkodę spowodowaną niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków pracowniczych (art. 114–122 k.p.) oraz

2) za szkodę w powierzonym mieniu (art. 124–127 k.p.).

W razie dochodzenia od pracownika odszkodowania na zasadach ogólnych na pracodawcy ciąży obowiązek udowodnienia szkody, winy podwładnego oraz normalnego związku przyczynowego między powstaniem szkody a zachowaniem pracownika. Niewykazanie choćby jednej z tych przesłanek spowoduje oddalenie powództwa. W razie wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej pracownik ponosi odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty pracodawcy (bez uwzględnienia utraconych korzyści), a odszkodowanie nie może przewyższać kwoty 3-miesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Tylko w sytuacji, gdy pracownik wyrządził szkodę umyślnie, jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

Zobacz: Dbałość o mienie zakładu pracy a zakres obowiązków pracownika

Pracownik, który umyślnie wyrządził szkodę pracodawcy, jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

REKLAMA

W przypadku dochodzenia przez pracodawcę roszczeń na podstawie przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności pracownika za powierzone mienie, obowiązuje nieco inny rozkład ciężaru dowodu. Pracodawca musi wykazać wyłącznie powierzenie mienia i wyrządzoną szkodę. Pracownik odpowiada za nią w pełnej wysokości. Może uwolnić się od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z niezależnych od niego przyczyn, a w szczególności na skutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Istnienie zobowiązania wekslowego pogorszyłoby sytuację zatrudnionego. Miałoby to znaczenie zwłaszcza w razie przeniesienia przez pracodawcę weksla na inną osobę (indos).

Pracownik, któremu powierzono służbowy laptop z obowiązkiem zwrotu, wręczył pracodawcy jako zabezpieczenie weksel własny in blanco. Do tego weksla sporządzono deklarację wekslową. Pracodawca uzupełnił jednak weksel niezgodnie z tą deklaracją i przeniósł go przez indos na inną osobę. W takim przypadku pracownik nie mógłby w procesie wekslowym bronić się zarzutami, że uzupełnienie weksla, stanowiącego podstawę powództwa, nastąpiło niezgodnie z deklaracją. Podnoszenie takich zarzutów byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby posiadacz weksla, niebędący jego bezpośrednim odbiorcą, nabył weksel w złej wierze albo przy jego nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa.

Nieważność zobowiązania

We wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego przyjmowano dopuszczalność stosowania zabezpieczeń wekslowych w stosunkach pracy. Jednym z takich orzeczeń jest wyrok SN z 3 czerwca 1969 r. (sygn. akt III PRN 35/69, OSNC 1970/3/47). Sąd uznał, że deklaracja wekslowa stwierdzająca wyrażenie zgody na uzupełnienie weksla in blanco do oznaczonej w niej wysokości w związku z niewyliczeniem się kierownika sklepu (będącego wystawcą weksla in blanco) z towarów przyjętych przez niego do sklepu, dotyczy tylko tego sklepu, którego kierownictwo powierzono wystawcy weksla na podstawie umowy obowiązującej w chwili udzielenia zabezpieczenia wekslowego. Nie dotyczy to sytuacji, gdy w treści tej deklaracji wyraźnie objęto odpowiedzialnością wekslową także wyrównanie niedoboru, jaki wynikł w innej placówce po przeniesieniu do niej wystawcy weksla za jego zgodą. Natomiast w wyroku SN z 18 marca 1998 r. (sygn. akt I PKN 436/97, OSNP 1999/4/126) podkreślono, że abstrakcyjny charakter zobowiązania z weksla in blanco nie zwalnia sądu z obowiązku ustalenia, czy i w jakim zakresie pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu, a w konsekwencji – czy wypełnienie weksla jest zgodne z deklaracją wekslową.

Zobacz również: Weksel - zabezpieczenie roszczeń pracodawcy w stosunku pracy?

Później nastąpiła jednak zmiana linii orzeczniczej. W wyroku z 26 stycznia 2011 r. (sygn. akt II PK 159/10, patrz: www.ekspert3.inforlex.pl) SN przyjął, że ani przepisy, ani zasady prawa pracy nie przewidują stosowania przepisów prawa wekslowego do stosunku pracy. Przepisy i zasady prawa pracy, w szczególności zawarte w dziale V Kodeksu pracy, określającym zasady odpowiedzialności materialnej pracowników, wykluczają wystawienie weksla gwarancyjnego jako środka zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu pracodawcy, co oznacza, że taki weksel jest nieważny z mocy prawa. Sąd Najwyższy podkreślił, że dochodzenie przez pracodawców roszczeń z tytułu każdego rodzaju odpowiedzialności materialnej pracowników wymaga zawsze ustalenia podstaw, przesłanek i zasad jej ponoszenia przez pracownika według przepisów Kodeksu pracy.

Stanowisko to podziela resort pracy. W piśmie MPiPS z 3 kwietnia 2013 r. wyjaśniono, że posługiwanie się wekslem do zabezpieczenia roszczeń pracodawcy wobec pracownika powstałych ze stosunku pracy jest działaniem niezgodnym z prawem. Podstawą takiego działania pracodawcy nie może być art. 300 k.p. Artykuł ten nie przewiduje bowiem możliwości stosowania w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy innych przepisów prawa cywilnego niż Kodeks cywilny, a zatem także prawa wekslowego. Również zgodnie z wyjaśnieniami PIP (www.pip.gov.pl) zasady odpowiedzialności materialnej pracowników reguluje Kodeks pracy i w tym zakresie należałoby uznać za niedopuszczalne stosowanie weksli jako zabezpieczenia roszczeń pracodawcy z tytułu szkody wyrządzonej przez pracownika. PIP podkreśliła jednak, że z uwagi na brak jednoznacznych zapisów ustawowych, które wprost wyłączałyby stosowanie weksli w stosunkach pracy, pojawiające się w tej kwestii wątpliwości mogłyby zostać rozstrzygnięte wyłącznie na drodze legislacyjnej. Prace legislacyjne podjęte w tym zakresie po wskazanym wyżej wyroku SN nie zostały jednak zakończone (por.: www.sejm.gov.pl, nr druku 1752).

Odpowiedzialność pracowników reguluje Kodeks pracy, jednak nie zakazuje wprost stosowania weksli w stosunkach pracy.

Po zakupieniu nowych maszyn produkcyjnych spółka uzyskała od obsługujących je pracowników weksle własne in blanco, które zgodnie ze sporządzonymi deklaracjami wekslowymi miały zabezpieczać roszczenia spółki o odszkodowanie w razie uszkodzenia tych maszyn przez zatrudnionych. Wkrótce potem jedna z maszyn została nieumyślnie uszkodzona przez pracownika. Spółka chce uzupełnić otrzymany weksel i dochodzić na jego podstawie zapłaty w postępowaniu nakazowym. W takim przypadku powinna pamiętać, że dochodzone przez nią odszkodowanie nie może przekraczać kosztu naprawy uszkodzonej maszyny i nie może obejmować korzyści utraconych przez spółkę z powodu przerwy w produkcji spowodowanej awarią tego urządzenia. Odszkodowanie nie może także przewyższać kwoty 3-miesięcznego wynagrodzenia przysługującego podwładnemu, który uszkodził maszynę, w dniu wyrządzenia szkody. Spółka musi także liczyć się z tym, że sąd rozpoznający tę sprawę uwzględni wykładnię przepisów dokonaną przez Sąd Najwyższy i uzna zobowiązanie wekslowe pracownika za nieważne.

Inne sposoby zabezpieczenia

Nie tylko weksel jest kwestionowany jako sposób zabezpieczenia roszczeń pracodawcy względem pracownika. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2008 r. (sygn. akt II PK 120/07, OSNP 2009/3–4/40) wyjaśnił, że na wypadek wyrządzenia pracodawcy przez podwładnego szkody wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych (art. 114 i następne k.p.) nie można zastrzec kary umownej. Wątpliwości budzi także dopuszczalność poddania się egzekucji w akcie notarialnym, który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości określonej w tym akcie, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności (art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.).

Polecamy produkt: Serwis Prawno-Pracowniczy

W opinii Sądu Najwyższego z 23 września 2013 r. dotyczącej projektu nowelizacji Kodeksu pracy (www.sejm.gov.pl, druk nr 1752) stwierdzono, że wyłączenie przez ustawodawcę możliwości poddania się przez pracownika egzekucji w akcie notarialnym w celu zabezpieczenia przyszłych wierzytelności pracodawcy nie miałoby dostatecznego uzasadnienia potrzebą ochrony pracownika jako słabszej strony stosunku pracy. W opinii tej podkreślono jednak, że poddanie się przez pracownika egzekucji w akcie notarialnym nie zmienia zasad odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika określonych w Kodeksie pracy, lecz stwarza tylko tytuł egzekucyjny, który – po nadaniu klauzuli wykonalności – umożliwi prowadzenie egzekucji wobec dłużnika bez konieczności postępowania przed sądem. W razie egzekwowania niezasadnych roszczeń pracownikowi przysługiwałoby powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Porozmawiaj o tym na FORUM

Podstawa prawna:

- art. 114–127, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502; ost. zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1662),

- art. 1, art. 10, art. 11, art. 101 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282; ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 1529),

- art. 485 § 2, art. 492 § 3, art. 777 § 1 pkt 5, art. 840 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 101; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 539),

- art. 483 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 539).

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Serwis Prawno-Pracowniczy

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code
Uprawnienia rodzicielskie
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
nie ma takiej możliwości
3
6
9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
Następne
Kadry
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Krótszy tydzień pracy w Polsce do 2027 roku? Za granicą już testowali i efekty są pozytywne

W oczekiwaniu na zapowiadane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej  skrócenie tygodniowego czasu pracy w Polsce, warto przyjrzeć się przykładom z innych państw. Dotąd w programach pilotażowych 4-dniowego tygodnia pracy zaobserwowano np. spadek rotacji zatrudnienia o 40 proc., polepszenie dobrostanu pracowników w 82 proc. firm oraz oszczędności dla pracodawców na poziomie niemal 2 mln zł w skali roku. Krótszy tydzień pracy najlepiej przyjął się na Islandii, gdzie 86 proc. pracowników korzysta z niego lub ma taką możliwość. Ale polscy pracodawcy nie są entuzjastami tego rozwiązania. Aż 51 proc. firm uważa, że w ich branży jest ono niemożliwe. Jeżeli nie uda się skrócić tygodnia pracy, to dobrą alternatywą dla 54 proc. Polaków mogłaby być częstsza praca zdalna lub hybrydowa. 

Czy na zwolnieniu lekarskim można wyjechać?

Czy na zwolnieniu lekarskim można wyjechać na urlop? Jakie wskazania może zawierać L4? Czy wyjazd na wakacje do rodziny do innego miasta lub wyjazd za granicę jest dopuszczalny w czasie zwolnienia lekarskiego?

Lewiatan: Minimalne wynagrodzenie powiązane z sytuacją gospodarczą? Przedsiębiorcy postulują wyższy wzrost wynagrodzeń w budżetówce

W 2025 r. wzrośnie wynagrodzenie minimalne, a płace w budżetówce mogą być podwyższone więcej niż wynika to ze wstępnego stanowiska rządu – komentuje rezultaty ostatniego posiedzenia Rady Dialogu Społecznego prof. Jacek Męcina, doradca zarządu Konfederacji Lewiatan.

Nazwa "urlop macierzyński" jest nieadekwatna? Kojarzy się z wypoczynkiem

44 proc. badanych jest zdania, że należy zmienić nazwę "urlop macierzyński". Obowiązująca nazwa sugeruje, że opieka nad dzieckiem jest czasem odpoczynku. Ruszyła kampania edukacyjna #ToNieUrlop, zmieniająca krzywdzące przekonania społeczne na temat opieki nad małym dzieckiem i urlopów macierzyńskich. 

REKLAMA

Wkrótce będą wyższe świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wzrost o 100 proc. – od kiedy?

Wraz ze wzrostem kosztów utrzymania rosną też potrzeby osób uprawnionych do alimentów. Nowelizacja przepisów o ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zwiększy wysokość wsparcia materialnego z funduszu alimentacyjnego.

4650 zł brutto płacy minimalnej w 2025 roku: postulat wszystkich związków zawodowych. Czy rząd się zgodzi? Finanse publiczne z reguły zyskują na podwyżce najniższej krajowej

Na posiedzeniu w dniu 15 lipca 2024 r. Radzie Dialogu Społecznego nie udało się wypracować wspólnego stanowiska w sprawie propozycji wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2025 r. To oznacza, że rząd do 15 września ma czas na podjęcie ostatecznej decyzji w tej sprawie.

Zmiany w raportach ZUS RPA i ZUS RIA. Będą nowe kody tytułu ubezpieczenia

Zmienią się wzory imiennego raportu miesięcznego o przychodach ubezpieczonego/okresach pracy nauczycielskiej – o symbolu ZUS RPA oraz wzoru raportu informacyjnego – o symbolu ZUS RIA. Pojawią się też nowe kody tytułu ubezpieczenia. Trwają prace nad nowelizacją przepisów.

Będzie zmiana wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ile wyniosą świadczenia zależne od płacy minimalnej?

Minimalne wynagrodzenie za pracę zmieni się od 1 stycznia 2025 r. Wraz z minimalną płacą zmieni się także wysokość świadczeń powiązanych z minimalnym wynagrodzeniem. Jakie to świadczenia? Ile wyniosą?

REKLAMA

Odpowiedzialność pracodawcy za pogorszenie stanu zdrowia pracowników w czasie upału. Jaka jest, czy polisa ochroni

Jeżeli pracownik zasłabnie lub dozna udaru słonecznego lub cieplnego w czasie pracy, pracodawca naraża się na ewentualne roszczenie z żądaniem wypłaty odszkodowania. Przed tego rodzaju finansowymi konsekwencjami upałów firmy mogą się ubezpieczyć. Słuzy do tego polisa OC pracodawcy.

Zmiana pracy nie zawsze jest możliwa. Co robić?

Dlaczego pracownicy niezadowoleni z pracy wciąż w niej tkwią? Zmiana pracy nie zawsze jest możliwa. Co można zrobić, aby podnieść swoją atrakcyjność na rynku pracy? Jak rozwijać kompetencje i szkolić się u dotychczasowego pracodawcy? Dlaczego tak mało pracowników decyduje się na rozmowę o podwyżce wynagrodzenia? Oto wskazówki eksperta rynku pracy, Mateusza Żydka.

REKLAMA