| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Wynagrodzenie > Odprawy > Jak rozliczyć odprawę emerytalną

Jak rozliczyć odprawę emerytalną

Odprawę emerytalną oblicza się, stosując zasady ustalania podstawy jej wymiaru właściwe dla ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Jak wygląda kwestia rozliczeń podatkowo-składkowych?

Odprawa emerytalna - jak ustalić do niej prawo i ją rozliczyć

Odprawa emerytalna jest świadczeniem związanym ze stosunkiem pracy. Przysługuje na podstawie przepisów Kodeksu pracy lub innych ustaw, tzw. pragmatyk służbowych regulujących prawa i obowiązki pracowników należących do określonych grup zawodowych, np. pracowników samorządowych czy nauczycieli. Warunkiem nabycia prawa do odprawy może być (ale nie musi) przyznanie emerytury w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Odprawę emerytalną należy wypłacić w dniu ustania zatrudnienia z powodu przejścia na świadczenie. Ustala się ją według zasad właściwych dla ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.

Kiedy powstaje prawo do odprawy

Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia. Łączne wystąpienie wskazanych przesłanek uprawnia pracownika do otrzymania odprawy emerytalnej. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa (art. 921 Kodeksu pracy).

Z ugruntowanego orzecznictwa sądowego wynika, że "przejście na emeryturę" należy rozumieć jako zamianę statusu pracownika lub pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta. Odprawa emerytalna przysługuje więc pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy w związku z tak rozumianym przejściem na emeryturę, choćby pracownik ją wcześniej pobierał, chyba że już wcześniej skorzystał z uprawnienia do tej odprawy (wyrok SN z 11 października 2007 r., III PK 40/07).

Spółka zatrudnia pracownika, który przeszedł na emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego. Pracownik ten twierdzi, że nie otrzymał wcześniej odprawy z tego tytułu. W momencie rozwiązania z nim stosunku pracy może mu przysługiwać odprawa od obecnego pracodawcy (spółki). Pracownik jednak ma przy tym obowiązek udowodnić pracodawcy, że taka odprawa nie została wypłacona z tytułu innego zatrudnienia pracowniczego. Jeżeli pracownik przed zatrudnieniem w spółce pozostawał w stosunku pracy z innym pracodawcą, powinien to udokumentować przedstawiając spółce świadectwo pracy od tego pracodawcy. W razie nieprzedłożenia świadectwa pracy spółce może złożyć oświadczenie o niepobraniu odprawy pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Do celów ustalenia istnienia prawa do odprawy emerytalnej istotny jest także związek między przejściem na emeryturę a rozwiązaniem stosunku pracy. Związek ten może mieć charakter:

  • przyczynowy - rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego, że pracownik przechodzi na emeryturę i w związku z tym przysługuje mu prawo do odprawy,
  • czasowy - rozwiązanie stosunku pracy zbiega się w czasie z nabyciem prawa do odprawy niezależnie od przyczyny rozwiązania stosunku pracy,
  • czasowo-przyczynowy - przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do emerytury i rozwiązanie stosunku następuje w chwili przyznania emerytury,
  • funkcjonalny - rozwiązanie stosunku pracy następuje przed spełnieniem warunków uprawniających do emerytury, ale nabycie do niej prawa i przyznanie świadczenia po ustaniu zatrudnienia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej rozwiązanie stosunku pracy.

Zatem w chwili ustania stosunku pracy pracownik powinien spełniać warunki do nabycia prawa do emerytury. Jeśli bowiem w dacie rozwiązania stosunku pracy pracownik nie osiągnął wieku emerytalnego albo nie spełniał innych przesłanek nabycia prawa do emerytury, późniejsze spełnienie tych warunków i wystąpienie o przyznanie emerytury nie pozostaje w związku z wcześniej dokonanym rozwiązaniem stosunku pracy. Dotyczy to sytuacji, gdy (były) pracownik między ustaniem stosunku pracy a nabyciem uprawnień́ emerytalnych był bezrobotny, pobierał świadczenie przedemerytalne albo zasiłek chorobowy (wyrok SN z 6 października 2004 r., I PK 694/03, OSNP 2005/11/155).

Polecamy książkę: Kodeks pracy 2018. Praktyczny komentarz z przykładami

W orzecznictwie znany jest jednak pogląd, że związek czasowy lub funkcjonalny między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę zostaje zachowany w pewnych wypadkach także wtedy, gdy spełnienie warunków uzyskania emerytury nastąpiło po rozwiązaniu stosunku pracy, w niedalekiej przyszłości po tej dacie, i związek ten nie jest przypadkowy (wyrok SN z 4 lutego 2011 r., II PK 224/10). Przykładowo odprawa przysługuje pracownikowi samorządowemu, który został bezprawnie zwolniony tuż przed nabyciem prawa do emerytury, a następnie zasadzono mu odszkodowanie zamiast przywrócenia do pracy. Nie utracił odprawy, mimo że osiągnął wiek emerytalny dopiero w okresie zasiłkowym.

Do innych niż wcześniej wymienione okoliczności, kiedy odprawa przysługuje mimo niespełnienia przez pracownika wszystkich warunków nabycia prawa do emerytury w dacie rozwiązania stosunku pracy, można przykładowo zaliczyć następujące sytuacje:

  • pracownik osiągnął wiek emerytalny przed rozwiązaniem stosunku pracy, ale wniosek o wcześniejszą emeryturę złożył w okresie korzystania z zasiłku chorobowego rozpoczętym bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy,
  • pracownik złożył wniosek o przejście na emeryturę w czasie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy, a prawo do emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego.

Prawa do odprawy nie wyklucza nawet rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika, na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy (uchwała SN z 28 czerwca 2017 r., III PZP 1/17).

Pracownik, który spełnił warunki do nabycia emerytury przed ustaniem zatrudnienia, zakończył stosunek pracy, ale na dzień ustania zatrudnienia nie ma jeszcze decyzji ZUS przyznającej świadczenie, również ma prawo do odprawy. Prawo to nie jest bowiem uzależnione od wydania takiej decyzji.

Odprawa, po spełnieniu opisanych wyżej przesłanek, przysługuje z mocy prawa. Pracownik nie musi składać żadnego wniosku o jej wypłatę.

Zasady obliczania odprawy

Odprawę emerytalną oblicza się, stosując zasady ustalania podstawy jej wymiaru właściwe dla ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Oznacza to, że do podstawy obliczenia odprawy przyjmuje się tylko te wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy, które są uwzględniane przy kalkulowaniu ekwiwalentu oraz wynagrodzenia za urlop. Jednocześnie należy pominąć wyłączenia wymienione w § 6 rozporządzenia urlopowego (np. nagrody uznaniowe, jednorazowe, nieperiodyczne wypłaty, nagrody jubileuszowe, wynagrodzenie chorobowe, urlopowe, za czas przestoju, trzynastki).

Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się przy ustalaniu odprawy w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do tego świadczenia. Natomiast zmienne składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy:

  • nie dłuższe niż 1 miesiąc, wypłacone w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy - uwzględnia się w średniej wysokości z tego okresu;
  • dłuższe niż 1 miesiąc, wypłacone w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy - uwzględnia się w średniej wysokości z tego okresu.

Zastosowanie mają tu również pozostałe reguły, według których ustala się ekwiwalent urlopowy, m.in.:

  • dopełnianie zmiennych składników w razie nieprzepracowania pełnego 3- lub maksymalnie 12-miesięcznego okresu,
  • odpowiednie przeliczenie składników w razie zmian w zasadach wynagradzania,
  • konieczność cofnięcia się w czasie do najbliższych miesięcy, za które przysługiwało zmienne wynagrodzenie, jeżeli w przyjętym okresie rozliczeniowym przynajmniej w jednym pełnym miesiącu takie wynagrodzenie nie zostało wypłacone.

Przykład

Umowa o pracę została rozwiązana z pracownikiem 30 listopada 2017 r. w związku z jego przejściem na emeryturę. Osoba ta ma prawo do 1-miesięcznej odprawy emerytalnej. Pracownik miał prawo do wynagrodzenia w stałej miesięcznej stawce wynoszącej 3850 zł, dodatku funkcyjnego w wysokości 500 zł oraz zmiennej premii miesięcznej. Zasadniczo w podstawie wymiaru odprawy należy uwzględnić składniki wynagrodzenia wypłacone w okresie od sierpnia do października 2017 r. Jednak przez cały wrzesień pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym, a w sierpniu chorował. Premia za sierpień i październik wyniosła odpowiednio 250 zł i 578 zł. W obliczeniach należy pominąć wrzesień ze względu na urlop bezpłatny pracownika przez cały ten miesiąc, ale przyjąć lipiec, w którym premia wyniosła 770 zł. W ostatecznie przyjętym okresie obejmującym miesiące: lipiec, sierpień i październik, pracownik przepracował 55 dni, a powinien przepracować 65 dni. Zatem zmienny składnik wynagrodzenia wypłacony w tych miesiącach należy uzupełnić, dzieląc wynagrodzenie faktycznie wypłacone w tym okresie przez liczbę dni pracy, za które ono przysługiwało. Otrzymany wynik należy pomnożyć przez liczbę dni, które pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy:

  • 1598 zł (250 zł + 578 zł + 770 zł) : 55 dni = 29,05 zł,

  • 29,05 zł x 65 dni = 1888,25 zł.

Uzupełnione wynagrodzenie zmienne należy podzielić przez 3 miesiące, aby uzyskać jego średnią wysokość:

1888,25 zł : 3 = 629,42 zł.

Średnie wynagrodzenie zmienne trzeba dodać do stałych składników, tj.:

629,42 zł + 3850 zł + 500 zł = 4979,42 zł.

Odprawa emerytalna wynosi 4979,42 zł.

Ochrona przed potrąceniami

Wynagrodzenie pracownika podlega ochronie przed potrąceniami. Zatem z wynagrodzenia, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy, potrąceniu podlegają tylko niżej wymienione należności:

  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
  • zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,
  • kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy.

Na potrzeby stosowania przepisów o potrąceniach wynagrodzenie jest traktowane bardzo szeroko. Oznacza to, że ochrona przed potrąceniami dotyczy również innych świadczeń płacowych o podobnych do wynagrodzenia funkcjach i charakterze. Zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i odprawa emerytalna są świadczeniami pieniężnymi ze stosunku pracy. Wynagrodzenie za pracę zapewnia pracownikowi środki na utrzymanie i zaspokajanie innych potrzeb życiowych. Podobne znaczenie dla pracownika ma odprawa, która w przypadku ustania stosunku pracy i przejścia na emeryturę stanowi pewien zasób środków łagodzący utratę zatrudnienia na rzecz świadczenia emerytalnego, które na ogół jest niższe od wynagrodzenia za pracę. Odprawa emerytalna wykazuje również inne związki z wynagrodzeniem za pracę, gdyż jest obliczana w odniesieniu do jego wysokości, a w przypadku pracowników budżetowych jej wymiar jest uzależniony od stażu pracy (wyrok SN z 17 lutego 2004 r., I PK 217/03, OSNP 2004/24/419).

Reasumując, odprawa emerytalna tak jak wynagrodzenie za pracę podlega ochronie przed potrąceniami wynikającej z Kodeksu pracy. W przypadku wypłaty wynagrodzenia i odprawy zastosowanie ma jedna kwota wolna, a od sumy należności ustala się granicę potrącenia.

Rozliczenie podatkowo-składkowe

Od odprawy emerytalnej nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Jest ona wyłączona z podstawy wymiaru tych składek zarówno w wysokości wynikającej z przepisów Kodeksu pracy lub pragmatyk służbowych, jak i wyższej, jeżeli dany pracodawca wypłaca odprawę w korzystniejszej wysokości. Rozporządzenie składkowe nie ogranicza zwolnienia tylko do ustawowych wartości. Odprawa podlega natomiast opodatkowaniu podatkiem dochodowym jako przychód ze stosunku pracy (nawet jeśli do wypłaty dochodzi już po rozwiązaniu umowy o pracę).

Dokonując rozliczenia składki zdrowotnej w przypadku zbiegu wypłaty odprawy i wynagrodzenia za pracę, należy mieć na uwadze uchwałę Sądu Najwyższego z 2 lutego 2016 r. (III UZP 18/15, OSNP 2016/8/105). Sąd stwierdził w niej, że składka na ubezpieczenie zdrowotne podlega obniżeniu do wysokości zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych w tej części, którą oblicza się od przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki (art. 83 ust. 1 w związku z art. 82 ust. 2 ustawy zdrowotnej).

Czytaj także

Data publikacji:

Autor:

ekonomistka, od wielu lat zajmuje się tematyką wynagrodzeń i rozliczaniem płac, autorka licznych publikacji z dziedziny prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Źródło:

Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń

Zdjęcia

Jak rozliczyć odprawę emerytalną/fot.Shutterstock
Jak rozliczyć odprawę emerytalną/fot.Shutterstock

Potrącenia z wynagrodzeń i zasiłków Praktyczne wskazówki59.00 zł

Narzędzia kadrowego

POLECANE

KODEKS PRACY 2019

reklama

Ostatnio na forum

RODO 2018

Eksperci portalu infor.pl

Stowarzyszenie na Rzecz Systemów Ociepleń

Stowarzyszenie polskich producentów materiałów do wykonywania systemów ociepleń ścian zewnętrznych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »