Młodociany pracownik - jak go zatrudnić

Aby być pracownikiem, trzeba ukończyć 18 lat. Zatrudnianie osoby, która ma mniej niż 16 lat, jest zabronione, chyba że w celu przygotowania zawodowego. Możliwe jest jednak zatrudnienie młodocianego, który ukończył 16 lat i nie przekroczył jeszcze 18. roku życia.

O uzyskaniu statusu pracownika decyduje, oprócz wieku, zdolność do czynności prawnych. Pracownikiem może być osoba z pełną lub ograniczoną zdolnością do czynności prawnych (osoba, która ukończyła 13 at, ale nie przekroczyła 18. roku życia, oraz osoba częściowo ubezwłasnowolniona). Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy oraz dokonywać czynności prawnych, które tego stosunku dotyczą. Jednak gdy stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może rozwiązać stosunek pracy.

W żadnym razie pracownikiem nie może być osoba, która nie ma zdolności do czynności prawnych, czyli osoba poniżej 13. roku życia, oraz osoba całkowicie ubezwłasnowolniona.

Przykład

Osoba prowadząca antykwariat zamierza zatrudnić jedną osobę do obsługi klientów. Jednak kandydat do pracy ma tylko 17 lat. Czy można podpisać z tą osobą umowę o pracę bez zgody jej rodziców lub opiekuna?

Prowadzący antykwariat może zatrudnić osobę, która ukończyła 17 lat. Osoba ta może samodzielnie podpisać umowę o pracę. Kiedy jednak stosunek pracy będzie się sprzeciwiać dobru tej osoby – np. wykonywana praca będzie się wiązać ze zbytnim przeciążeniem fizycznym pracownika młodocianego, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może rozwiązać taki stosunek pracy.

Należy zaznaczyć, że umowa o pracę z osobą niemającą określonego wieku jest wprawdzie nieważna, ale osoba ta zachowuje wszelkie uprawnienia pracownicze wynikające z faktu świadczenia pracy. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest postanowienie, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że nieważna jest umowa o pracę zawarta z młodocianym do lat 15. Jednak w zakresie uprawnień pracowniczych powinien on być traktowany tak jak pracownik skutecznie zatrudniony. Dotyczy to m.in. uprawnień przysługujących w razie wypadków przy pracy (wyrok SN z 15 maja 1972 r.).

Zawarcie umowy o pracę z młodocianym

Pracownikiem może być osoba, która ukończyła 18 lat. Jednak w pewnych warunkach pracownikiem może być również osoba, która nie ukończyła 18 lat. Przepisy prawa pracy przewidują także możliwość nawiązania stosunku pracy przez osoby młodociane, tj. przez osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły jeszcze 18 lat.

Z młodocianym, który nie ma jeszcze 16 lat, ale ukończył gimnazjum, można zawrzeć umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.

Należy zaznaczyć, że do zawarcia umowy z młodocianym potrzebna jest zgoda jego rodziców lub opiekunów ustawowych.

Przykład

Dwie osoby starają się o pracę w firmie: Magda ma 17 lat i nie posiada kwalifikacji zawodowych, Darek jest pełnoletni, ale ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych (częściowo ubezwłasnowolniony). Gdyby firma zdecydowała się zatrudnić tych młodocianych na podstawie umowy o pracę, to: Magda stałaby się pracownikiem z chwilą podpisania umowy o pracę, Darek zostałby pracownikiem, gdyby jego przedstawiciel ustawowy wyraził zgodę na zawarcie umowy o pracę.

Z chwilą zakończenia nauki zawodu młodociany uzyskuje status zwykłego pracownika. Przestają go obowiązywać szczególne przywileje. Pracodawca powinien wręczyć mu wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy.

Więcej na ten temat znajdziesz w płatnej części serwisu w artykule: Wiek pracownika a zdolność do zawarcia umowy o pracę