Kategorie

Emerytura osób pełniących czynną służbę wojskową przed 1 stycznia 1999 r. - wyrok TK

Emerytura osób pełniących czynną służbę wojskową. /Fot. Fotolia
Emerytura osób pełniących czynną służbę wojskową. /Fot. Fotolia
24 lipca 2014 r. TK uznał za zgodne z konstytucją przepisy stawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewidujące dla okresu odbywania przez ubezpieczonego obowiązkowej służby wojskowej przed 1 stycznia 1999 r. przyjmowania za podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne kwoty obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników lub obowiązującej w tym okresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 174 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dla okresu odbywania przez ubezpieczonego obowiązkowej służby wojskowej, przypadającej przed 1 stycznia 1999 r., nie przewiduje przyjmowania za podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne kwoty obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników lub obowiązującej w tym okresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne osób pełniących czynną służbę wojskową w Wojsku Polskim, jest zgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 konstytucji.

Sprawdź, co Ci się bardziej opłaca ZUS czy OFE? Kup poradnik z opiniami ekspertów

W pozostałym zakresie TK umorzył postępowanie.

Przedmiotem kontroli w tej sprawie był art. 174 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) w zakresie, w jakim dla okresu odbywania przez ubezpieczonego obowiązkowej służby wojskowej, przypadającej przed 1 stycznia 1999 r., nie przewidywał przyjmowania za podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne kwoty obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników lub obowiązującej w tym okresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne osób pełniących czynną służbę w Wojsku Polskim. Przepis ten został poddany kontroli z punktu widzenia prawa do równego traktowania w zakresie zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 konstytucji). Postępowanie co do badania konstytucyjności pozostałych przepisów z punktu widzenia innych wzorców kontroli wskazanych w skardze zostało umorzone ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Wypłata emerytur zawieszonych od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r.

Reklama

Rozstrzygając zarzut naruszenia zasady równości w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego, Trybunał musiał w pierwszej kolejności ustalić to, w jakim stopniu okres zasadniczej służby wojskowej odbytej przed 1999 r. wpływa na wysokość emerytury należnej osobom urodzonym po 1948 r. Z art. 25 ustawy emerytalnej wynika, że podstawę obliczenia emerytury dla osób odbywających zasadniczą służbę wojskową przed 1999 r. wyznaczają trzy kwoty. Są to kwota zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sprawa skarżącego dotyczyła drugiego elementu, czyli kapitału początkowego. Kapitał początkowy oblicza się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy emerytalnej opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie reformy emerytalnej. Jest to swego rodzaju hipotetyczna emerytura, jaką otrzymałby ubezpieczony w 1999 r. Celem instytucji kapitału początkowego jest umożliwienie ubezpieczonym łagodnego przejścia ze starego do nowego systemu emerytalnego, z zachowaniem wypracowanego dotychczas stażu pracy. Ponieważ przed 1999 r. składki na ubezpieczenie emerytalne nie były zapisywane na koncie indywidualnym ubezpieczonego, nie ma możliwości wyliczenia sumy składek za okres trwania ubezpieczenia przed tą datą. Odwzorowanie tego wkładu następuje w postaci wyliczenia emerytury, którą (hipotetycznie) otrzymałby dany ubezpieczony na ostatni dzień starego systemu. Owa hipotetyczna emerytura jest właśnie nazywana przez ustawodawcę kapitałem początkowym.

Forum Kadry

Reklama

Na wysokość kapitału początkowego wpływa kwota stała (socjalna) oraz kwota indywidualna. Kwota stała stanowi element mechanizmu wyliczania emerytury w systemie zdefiniowanego świadczenia. Przysługuje każdemu ubezpieczonemu, który spełnia warunki otrzymania świadczenia. Nie jest ona bowiem powiązana z indywidualnym „wkładem” ubezpieczonego w tworzenie funduszu. Natomiast kwota indywidualna odzwierciedla indywidualny wkład ubezpieczonego w funkcjonowanie systemu emerytalnego, mierzony stażem pracy i wysokością zarobków, od których była pobierana składka.

Okres zasadniczej służby wojskowej odbytej przed 1999 r. – w świetle ustawy emerytalnej – jest okresem składkowym, choć składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za osoby odbywające tę służbę nie były odprowadzane. Okres ten jako okres składkowy wpływa na wysokość kapitału początkowego oraz na wysokość kwoty bazowej. Przy obliczaniu obu tych wartości bierze się bowiem pod uwagę okresy składkowe i nieskładkowe, przy czym okresy składkowe wpływają korzystniej na ich wysokość niż okresy nieskładkowe. Okres zasadniczej służby wojskowej nie wpływa natomiast na wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego. To właśnie zostało zakwestionowane przez skarżącego. Podstawę wymiaru kapitału początkowego stanowi – co do zasady – przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Skoro składka taka w okresie zasadniczej służby wojskowej odbywanej przed 1999 r. nie była odprowadzana, to podstawa wymiaru składki wynosiła 0 zł i z tego powodu nie jest uwzględniana przy ustalaniu podstawy wymiaru kapitału początkowego.

W tej sprawie skarżący nie kwestionował, że przed 1999 r. państwo nie odprowadzało składek na ubezpieczenie emerytalne osób odbywających zasadniczą służbę wojskową. Należy bowiem przypomnieć, że dopiero od 1999 r., czyli momentu wejścia w życie reformy emerytalnej, rozpoczęto odprowadzanie takich składek. Były one finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest Minister Obrony Narodowej. Skarżący  kwestionował to, że żołnierze niezawodowi są z punktu widzenia przepisów emerytalnych traktowani gorzej aniżeli osoby, za które składki takie odprowadzano. W wypadku tych pierwszych okres zasadniczej służby wojskowej nie wpływa bowiem na wysokość podstawy wymiaru kapitału początkowego.

Komu przysługuje zasiłek przedemerytalny

Trybunał musiał zatem ustalić granice swobody ustawodawcy w zakresie stanowienia takich regulacji prawnych jak ta zaskarżona w niniejszej sprawie. Uznał, że ustawodawca może uzależnić prawo do świadczenia emerytalnego od spełnienia warunku współtworzenia funduszu, z którego takie świadczenie jest wypłacane. Swoboda ustawodawcy obejmuje również uprawnienie do wprowadzenia mechanizmów uzależniających wysokość świadczenia emerytalnego od wielkości środków wniesionych przez ubezpieczonego do funduszu. System ubezpieczenia społecznego w obecnym kształcie oparty jest bowiem na zasadzie zdefiniowanej składki. To znaczy, że okresy, w których ubezpieczony nie partycypował w tworzeniu funduszu nie muszą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych oraz ich wysokości. Art. 67 ust. 1 konstytucji nie nakazuje bowiem jednakowego traktowania osób, które nie partycypowały w tworzeniu funduszu ubezpieczeniowego oraz takich, które koszty na rzecz tworzenia tego funduszu w czasie swojej aktywności zawodowej ponosiły.

W ramach swobody przysługującej ustawodawcy mieści się również wprowadzenie wyjątków od powyższych zasad i przyznanie świadczeń emerytalnych osobom, które albo w ogóle nie współtworzyły funduszu, albo z różnych powodów nie opłacały w pewnych okresach swojego życia składek na ubezpieczenie społeczne. Do tej ostatniej grupy ustawodawca zaliczył osoby odbywające przed 1999 r. zasadniczą służbę wojskową, w wypadku których nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne. Jest to uzasadnione tym, że osoby te we wspomnianym okresie realizowały obowiązek obrony Ojczyzny w formie przewidzianej w ustawie o powszechnym obowiązku obrony.

W ramach swobody ustawodawcy mieści się również wybór mechanizmu pozwalającego na płynne przejście osób ubezpieczonych ze starego do nowego systemu emerytalnego. Wybór instytucji kapitału początkowego, która z istoty swej ma charakter przejściowy, gdyż odnosi się tylko do ściśle określonej grupy osób ubezpieczonych, nie wymaga oparcia tej instytucji na rozwiązaniach właściwych nowemu systemowi emerytalnemu. Istotne jest natomiast odzwierciedlenie w niej pewnych dotychczasowych rozwiązań. To ostatnie ma zaś miejsce w świetle zaskarżonych przepisów. Okres zasadniczej służby wojskowej odbytej przed 1999 r. – podobnie jak w tzw. starym systemie – potraktowany został jako okres składkowy bez dochodu.

Emerytura mundurowa 2014

TK stwierdził, że kwestionowana regulacja prawna nie narusza prawa do równego dostępu do zabezpieczenia społecznego. Odmienne traktowanie osób odbywających zasadniczą służbę wojskową przed 1999 r. oraz innych grup ubezpieczonych wynika z tego, że podmioty te nie charakteryzują się w równym stopniu tą samą cechą istotną (relewantną), co uzasadniałoby ich równe traktowanie. Osób, za które nie były odprowadzane składki nie można bowiem traktować identycznie jak osób, za które składki takie odprowadzano. Przy kształtowaniu zakresu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca musi uwzględnić wynikający z zasady sprawiedliwości społecznej postulat zachowania słusznych, sprawiedliwych proporcji pomiędzy wielkością emerytury, będącej z samej nazwy świadczeniem „zasłużonym”, a rozmiarami „zasługi”, wyznaczonymi przede wszystkim przez długość okresu aktywności zawodowej prowadzącej do nabycia prawa do emerytury oraz dochody osiągane w ramach tej aktywności. Skoro skarżący nie kwestionował zasady nieodprowadzania składek emerytalnych za żołnierzy zasadniczej służby wojskowej przed 1999 r., zaś jednym z czynników wpływających na wysokość emerytury jest wysokość odprowadzanych składek emerytalnych, to nie było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia prawa do równego traktowania w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z ustawą emerytalną podstawę wymiaru kapitału początkowego stanowi podstawa wymiaru składek emerytalno-rentowych w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z okresu 20 lat kalendarzowych, przy czym owe 10 lat musi przypadać przed 1 stycznia 1999 r. Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru kapitału początkowego może stanowić też podstawa wymiaru tych składek w okresie 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Do ubezpieczonego należy zatem decyzja o tym, czy okres zasadniczej służby wojskowej w ogóle znajdzie się w owym wybranym przez niego okresie uwzględnianym przy ustalaniu podstawy wymiaru kapitału początkowego. Można jedynie przypuszczać, że skoro okres zasadniczej służby wojskowej występował w początkowym okresie aktywności zawodowej ubezpieczonego, to w wypadku dłuższego okresu aktywności zawodowej rzadko jest on wskazywany do okresu owych 10 lat dla potrzeb obliczania podstawy wymiaru kapitału początkowego. Najkorzystniejszym z punktu widzenia osiąganego dochodu jest bowiem z reguły późny, a nie wczesny okres aktywności zawodowej ubezpieczonego.

Forum Kadry

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Wojciech Hermeliński, sprawozdawcą był sędzia TK Marek Kotlinowski.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Trybunał Konstytucyjny
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Czy pracodawca widzi kod choroby na L4?

    Kod choroby na L4 - czy pracodawca widzi numer statystyczny choroby wpisany na zwolnieniu lekarskim?

    Praca w Niemczech bez znajomości języka

    Praca w Niemczech bez znajomości języka jest możliwa. Pracodawcy w dużych niemieckich miastach zatrudniają wykwalifikowanych pracowników z zagranicy.

    Elektroniczny wniosek urlopowy a przepisy prawne

    Elektroniczny wniosek urlopowy - czy jest zgodny z przepisami prawnymi? Czy wniosek o urlop musi być składany w formie papierowej? Co na to Kodeks pracy?

    Wyłączenie winy pracownika w naruszeniu obowiązków

    Wyłączenie winy pracownika. Zgodnie z wykładnią dominującą w nauce oraz orzecznictwie prawa pracy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, o którym mowa w art. 52 §1 pkt 1) kp jest zasadne, jeżeli pracownik naruszy swoje podstawowe obowiązki pracownicze i można mu przypisać winę „ciężką" w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa oraz gdy jednocześnie to naruszenie stanowi jednocześnie poważnie zagrożenie lub naruszenie interesów pracodawcy. Ponieważ Kodeks pracy nie zawiera przepisów precyzujących rozumienie winy pracownika, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie jakie przesłanki i w jakich okolicznościach mogą wyłączyć winę pracowniczą, zwrócić należy się do nauki prawa pracy i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Warto zatem przybliżyć niektóre z przesłanek mogących uzasadnić wyłączenie winy pracownika, co w rezultacie oznaczać może bezzasadność dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę.

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przy dwóch umowach o pracę?

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na dwóch umowach o pracę? Jak wyliczyć liczbę dni wolnych?

    Ubiór do pracy - opinia Polaków

    Ubiór do pracy - jak Polacy chcą ubierać się do wykonywania codziennych obowiązków służbowych?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?