Pieniądze z ZUS dla osoby, która nigdy nie pracowała. Tak, to możliwe, też w 2025 r.

• Problem świadczeń groszowych trwa!
• Komu przysługuje renta?
• Renta 2025 r. bez stażu pracy i okresu składkowego. Co dla osoby, która nigdy nie pracowała?
• Świadczenie od Prezesa ZUS w 2025 r.
• Kiedy przyznaje się świadczenie specjalne?
• Jaki dokument złożyć aby otrzymać świadczenie specjalne w drodze wyjątku do Prezesa ZUS?
• Decyzja Prezesa ZUS

Problem świadczeń groszowych trwa!

W 2024 r. minimalna emerytura wynosi 1780,96 zł brutto. Świadczenie ulegnie waloryzacji w 2025 r., w marcu. W Polsce obowiązuje generalna zasada, że pieniądze należą się osobom, które osiągnęły wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) i wypracowały tzw. okres składkowy i nieskładkowy (co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Co jeżeli ktoś nie wypracował takiego okresu? Wówczas emerytura nie należy się w minimalnej wysokości, a odpowiadającej okresowi pracy i kapitału zgromadzonego przez daną osobę. Tym samym, w Polsce jest ogromny problem z tzw. emeryturami groszowymi, szczególnie wśród kobiet. Szacuje się, że w Polsce pobiera je około 400 tys. osób. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej bierze pod uwagę podniesienie groszowych emerytur do poziomu świadczenia minimalnego. W Sejmie są tez projekty tzw. emerytur stażowych. Pomysłów jest wiele, ale problem wciąż realnie istnieje a kolejne rządy nic z tym nie robią.

Komu przysługuje renta?

Generalna zasada jest taka, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:
1) jest niezdolny do pracy;
2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w poszczególnych przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) oraz w okresach pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;
4) nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Renta 2025 r. bez stażu pracy i okresu składkowego. Co dla osoby, która nigdy nie pracowała?

Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe. Okres 6 miesięcy od ustania okresu składkowego lub nieskładkowego należy traktować jako przerwę w ubezpieczeniu. Powstanie niezdolności do pracy po upływie dłuższego niż 6 miesięcy czasu nie daje uprawnień wynikających z omawianego przepisu nawet wówczas, gdy nastąpiło przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia (zob. wyr. SN z 20.9.2005 r., II UK 30/05).

Świadczenie od Prezesa ZUS w 2025 r.

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) reguluje tzw. świadczenie w drodze wyjątku - ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Takie świadczenia są przyznawane albo i nie i wtedy są odwołania do sądu. Ostatnio np. wyrok wyda Naczelny Sąd Administracyjny, konkretnie wyrok z dnia 7 listopada 2024 r., III OSK 1361/24, w którym wskazał, że:

• Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami.
• Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość.
• Ustalenia w zakresie dochodu przypadającego na osobę w gospodarstwie domowym winny odzwierciedlać stan faktyczny aktualny w chwili wydania decyzji rozstrzygającej sprawę o świadczenie w drodze wyjątku. Ewentualne zmiany w zakresie dochodu, występujące po podjęciu decyzji ostatecznej, mogą być brane pod uwagę w kolejnym postępowaniu wszczętym na skutek nowego wniosku o przyznanie tego świadczenia. Pojęcie "braku niezbędnych środków utrzymania" może być odniesione do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi tu o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu.

Kiedy przyznaje się świadczenie specjalne?

W polskim prawie istnieje wyjątkowy tryb przyznawania ubezpieczonym prawa do renty lub emerytury decyzją Prezesa ZUS. 

Jaki dokument złożyć aby otrzymać świadczenie specjalne w drodze wyjątku do Prezesa ZUS?

Należy złożyć dokument ERP-15, tj. oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej.

Decyzja Prezesa ZUS

Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Organ wydaje decyzję i samodzielnie ocenia, czy dana sytuacja może być szczególną okolicznością, która uniemożliwiła spełnienie ww. warunków nabycia prawa do świadczeń. Decyzje Prezesa w kwestii przyznania świadczenia nie podlegają kontroli sądów powszechnych. Decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku może jednak zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który zbada jej zgodność z prawem. Świadczenia przyznane w drodze wyjątku przysługują od dnia wydania decyzji albo od dnia wskazanego w decyzji. Świadczenia udzielane w trybie wyjątkowym są finansowane z budżetu państwa.