Kategorie

Jak zapobiegać nieproduktywnym zachowaniom pracowników?

Paweł Smółka
Jako menedżerowi zależy mi na tym, aby moi podwładni byli produktywni i pracowali efektywnie. Choć wiele mówi się o zwiększaniu produktywności i efektywności pracy, rzadziej – w moim odczuciu – wspomina się o kwestii celowego angażowania się pracowników w zachowania nieproduktywne. W tym przypadku nie mamy do czynienia z obniżoną motywacją do efektywnej pracy, lecz z dążeniem do wyrządzenia szkody firmie lub osobom w niej zatrudnionym. Zastanawiam się, czy można zbadać skłonność pracownika do angażowania się w zachowania nieproduktywne? W jaki sposób zapobiegać angażowaniu się pracowników w tego typu zachowania?

Zachowania nieproduktywne (counterproductive behavior) można zdefiniować jako celowe działania pracownika, które łamią prawo, regulaminy lub normy (w tym wartości) obowiązujące w organizacji i stwarzają tym samym zagrożenie dla pomyślności realizacji celów organizacji oraz dobrostanu jej pracowników. Wyróżnia się trzy podstawowe typy zachowań nieproduktywnych:

  • Zachowania motywowane osobistymi korzyściami; przykład: kradzież mienia organizacji.
  • Zachowania ukierunkowane na przysporzenie organizacji dodatkowych, lecz nielegalnie osiąganych korzyści; przykład: „kreatywna” księgowość.
  • Zachowania destrukcyjne, przykłady: niszczenie mienia organizacji, sabotaż, agresja wobec współpracowników.

Zachowania nieproduktywne stanowią istotny problem dla pracodawców oraz współpracowników osób angażujących się w tego typu zachowania. Z tego powodu w trosce o wysoką efektywność pracy menedżerowie muszą być zainteresowani nie tylko sprawniejszą organizacją pracy i motywowaniem podwładnych, lecz także przeciwdziałaniem ich angażowaniu się w zachowania nieproduktywne. Profilaktyka zachowań nieproduktywnych powinna uwzględniać zarówno czynniki osobowościowe, czyli predyspozycje czy też gotowość pracowników do angażowania się w zachowania nieproduktywne, jak i czynniki sytuacyjne, które zwiększają prawdopodobieństwo zaangażowania się pracowników w tego typu zachowania.

Nieproduktywna osobowość

W ramach różnicowego podejścia do zachowań organizacyjnych bada się powszechnie występujące i względnie trwałe różnice między pracownikami w zakresie predyspozycji lub gotowości do zachowywania się w określony sposób. Wykryto między innymi syndrom tzw. osobowości funkcjonalnej. Na ten syndrom składają się trojakiego rodzaju predyspozycje. Mianowicie osoba o osobowości funkcjonalnej rzadko doświadcza gniewu lub rozczarowania. Innymi słowy, rzadko odczuwa negatywne emocje. Jednocześnie charakteryzuje ją rzetelność, obowiązkowość i punktualność oraz skłonność do działania w zgodzie z zaleceniami lub procedurami. Ponadto jest wrażliwa interpersonalnie. Zależy jej na dobrej atmosferze w zespole oraz pomyślnych relacjach ze współpracownikami, dzięki czemu można spodziewać się po niej raczej zachowań promujących pracę zespołową i zaufanie w zespole niż wzniecania i eskalowania konfliktów z innymi. Nietrudno zauważyć, że osoby tego typu będą wykazywały sprawną samokontrolę emocjonalną, kierowały się w swoim postępowaniu dobrem innych (zespołu) oraz oczekiwaniami organizacji kierowanymi pod ich adresem. Tym samym pracownicy o osobowości funkcjonalnej to osoby o niskiej gotowości do angażowania się w zachowania nieproduktywne. Zarówno ich sumienność, jak i orientacja na ludzi oraz sprawna samokontrola będą predysponowały je do efektywnej pracy w zgodzie z normami i wartościami organizacji. Oznacza to, że na etapie selekcji kandydatów do pracy, w kontekście profilaktyki zachowań nieproduktywnych i jednocześnie dbałości o wysoką efektywność pracy, warto zwrócić uwagę na nasilenie predyspozycji składających się na syndrom osobowości funkcjonalnej. Ponieważ wiedza i umiejętności, czy też szerzej, kompetencje, w przeciwieństwie do predyspozycji osobowościowych, są stosunkowo łatwe do szybkiego udoskonalenia, warto nawet niejednokrotnie dokonać swoistego przetargu i przyjąć do pracy osobę obecnie mniej kompetentną, lecz o osobowości funkcjonalnej niż osobę kompetentną, której rys osobowościowy wskazuje, że nie posiada funkcjonalnych predyspozycji. Diagnozy osobowości funkcjonalnej można dokonać na podstawie rzetelnych testów psychometrycznych opartych na modelu pięcioczynnikowym (popularnie nazywanym Wielką Piątką).


Okoliczności sprzyjające nieproduktywności

W nawiązaniu do powiedzenia okazja czyni złodzieja można przyjąć, że każdy pracownik, niezależnie od posiadanych predyspozycji, może zaangażować się w zachowania nieproduktywne, jeśli tylko wystąpią określone okoliczności. Zaliczyć do nich należy przede wszystkim poczucie niesprawiedliwego potraktowania oraz jednostkową potrzebę. Osoba, która ma poczucie, że jest niesprawiedliwie traktowana, może odczuwać rozczarowanie i gniew – silne negatywne emocje, które mogą motywować do zaspokojenia niespełnionych ambicji w sposób nieaprobowany społecznie i niepożądany przez organizację, w tym mobilizować do zemsty na przełożonym, który jest postrzegany jako główny winowajca. W rezultacie możemy mieć do czynienia z sabotażem i/lub agresją wobec przełożonego lub agresją przeniesioną wobec współpracowników. Podobne efekty mogą pojawić się w sytuacji, kiedy dana osoba ma pilną potrzebę i nie widzi innej możliwości jej zaspokojenia, jak tylko zaangażowanie się w zachowania nieproduktywne (na przykład kradzież). Profilaktyka zachowań nieproduktywnych w tym przypadku wymaga bieżącego kontrolowania okoliczności, które zwiększają prawdopodobieństwo zaangażowania się pracowników w niepożądane zachowania. Podstawowe zasady tego typu profilaktyki przedstawiają się następująco:

  • Należy jasno określić, najlepiej w pisemnym regulaminie, oczekiwania odnośnie do pożądanych zachowań pracowników oraz sankcje, jakie czekają tych, którzy nie spełniają tych oczekiwań w wyniku łamania przyjętych zasad współdziałania w organizacji. Znajomość treści regulaminu powinna być upowszechniona wśród pracowników. Jakiekolwiek złamanie uwzględnionych w nim reguł powinno w sposób nieodwołalny i możliwie szybki owocować zastosowaniem wobec niepokornej osoby sankcji przewidzianych w regulaminie.
  • Należy szczerze i możliwie szybko (najlepiej zaraz po wystąpieniu incydentu) przeprosić pracowników, którzy mogli zostać potraktowani niesprawiedliwie lub w sposób nieuprzejmy. Innymi słowy, konieczne jest zadbanie o dobre samopoczucie pracowników i niedopuszczanie do sytuacji, w której którykolwiek z nich jest traktowany w sposób niesprawiedliwy lub nieuprzejmy, co może prowadzić do narastania poczucia niesprawiedliwego traktowania oraz braku identyfikacji z firmą, zaś w konsekwencji do gotowości zaangażowania się w zachowania nieproduktywne.
  • Należy promować w organizacji i zespole obywatelskie zachowania organizacyjne, czyli zachowania pożądane w organizacji. Pracownicy nie tylko powinni znać suche zapisy regulaminu w odniesieniu do pożądanych zachowań, ale także mieć na co dzień żywy przykład tych zachowań. Stąd przełożony oraz jego współpracownicy powinni systematycznie zachowywać się w sposób zgodny z zapisami regulaminu. W ten sposób tworzy się silna norma postępowania w pożądany sposób, która pomaga trzymać w ryzach niespełnione ambicje lub rozczarowanie niektórych pracowników.

UWAGA

Należy jednak pamiętać, że nieposiadanie funkcjonalnych predyspozycji samo w sobie w żadnym wypadku nie oznacza, iż mamy do czynienia z osobą, która niechybnie musi zaangażować się w zachowania nieproduktywne. Oznacza co najwyżej, że dana osoba może wykazywać większą gotowość do zaangażowania się w tego typu zachowania, jeśli wystąpią sprzyjające po temu okoliczności.


Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?