Kategorie

Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym pracownika?

Agnieszka Piekarska
„On się chyba wypalił” wypowiedziane przez jednego pracownika o drugim zabrzmiało jak wyrok. Jestem menedżerem, zarządzam kilkunastoosobowym zespołem. Chciałbym wiedzieć, jak rozpoznać wypalenie zawodowe pracownika i co robić, jeśli faktycznie ma miejsce.

Ostatnio wiele mówi się i pisze o zespole wypalenia zawodowego. Czy poruszanie tego tematu to tylko moda, czy faktyczne wynik nasilającego się zjawiska? Bezsprzecznie zespół wypalenia zawodowego dotyka pracowników, i to nie tylko tych, którzy profesjonalnie zajmują się pomaganiem innym (nauczyciele, pielęgniarki, psychologowie, księża itp.). Dotyka pracowników wszystkich branż, niezależnie od zajmowanego stanowiska i miejsca w hierarchii organizacyjnej. W licznych publikacjach znajdujemy opisy wypalenia wśród menedżerów, sprzedawców, pracowników obsługi i urzędników. Ci, którzy jeszcze nie spotkali się z tym zjawiskiem bezpośrednio, muszą liczyć się z możliwością jego wystąpienia, bowiem wypalenie zawodowe to cena, jaką płacimy za sukces w pracy.

Objawy wypalenia

Najczęściej wypalenie zawodowe definiuje się jako jedną z możliwych odpowiedzi jednostki na chroniczny stres związany z pracą zawodową. Jest to zespół objawów, który składa się na stan fizycznego, emocjonalnego i duchowego wyczerpania. Jednocześnie wypalenie jest opisywane jako proces, kiedy pracownik w pełni zaangażowany w pracę i entuzjastycznie do niej nastawiony, stopniowo traci energię, zapał i zdrowie, aż do całkowitego braku motywacji i sił, by tę pracę wykonywać. W skrajnym przypadku może dojść do gwałtownego załamania, chorób psychicznych (depresji, schizofrenii), a nawet do śmierci z przepracowania (karoshi). Według teorii wypalenia Christiny Maslach, na zespół składają się trzy grupy objawów, które występują jednocześnie i na każdym etapie procesu. Wraz z rozwojem wypalenia zwiększa się ich nasilenie i częstotliwość. Objawy początkowo odnoszą się do funkcjonowania w pracy, jednak stopniowo ogarniają pozostałe obszary życia. Są to:

  • wyczerpanie psychofizyczne – zmęczenie, kłopoty ze snem, bóle głowy, przeziębienia, zaburzenia gastryczne, inne choroby,
  • depersonalizacja – schematyczne traktowanie innych, dystansowanie się do emocji i potrzeb innych, cynizm, wycofanie z życia społecznego,
  • obniżona samoocena – utrata poczucia kontroli nad pracą i własnym życiem, brak satysfakcji z wyników w pracy, poczucie krzywdy i winy, lęk przed przyszłością.

W poszukiwaniu przyczyny

Istnieje bardzo wiele czynników nasilających stres w pracy. Ich specyficzne układy mogą wywołać wypalenie zawodowe. Zwykle dzieli się je na trzy grupy:

  • Czynniki osobiste, czyli indywidualne predyspozycje danej osoby – perfekcjonizm, brak umiejętności radzenia sobie ze stresem i z emocjami, idealizowanie pracy, brak dystansu do obowiązków służbowych, nieumiejętność odmawiania, branie na siebie zbyt dużo zadań, złe zarządzanie czasem i priorytetami, stawianie sobie nierealnych celów i wymagań, skłonność do poświęcania się.
  • Czynniki organizacyjne, czyli charakter wykonywanej pracy – niedostosowanie czasu i środków do zadań, przeciążenie obowiązkami, nadmierna biurokratyzacja, brak możliwości uczestniczenia w podejmowaniu decyzji, monotonna, nudna praca, brak perspektywy awansu i rozwoju, zbyt niskie zarobki w stosunku do wykonywanej pracy.
  • Czynniki interpersonalne, czyli relacje międzyludzkie – charakter kontaktów z klientami cechujący się dużym obciążeniem emocjonalnym, konflikty w zespole, brak wsparcia, brak istotnych informacji zwrotnych i doceniania ze strony przełożonych, nasilona rywalizacja, mobbing.

Odpowiedzialność menedżera

W obliczu zjawiska wypalenia zawodowego przed menedżerem stoi kilka zadań. Powinien on minimalizować czynniki, które potencjalnie mogą wywoływać wypalenie zawodowe. Dbanie o profilaktykę wypalenia jest po stokroć skuteczniejszym sposobem radzenia sobie z tym zjawiskiem, niż niwelowanie rozwijających się już symptomów. Menedżer musi umieć dostrzec objawy wypalenia u pracownika, a kiedy je rozpozna nie może chować głowy w piasek i czekać, aż problem być może sam się rozwiąże. Im szybciej podjęte zostaną działania zaradcze, tym lepsze rokowania i tym niższe koszty ponoszone przez ludzi i organizację.

Następnie przełożony musi podjąć działania, które pomogą pracownikowi uporać się z objawami wypalenia.

Wypalenie na celowniku

Rozpoznanie rozwijającego się zespołu wypalenia u pracownika może nie być łatwe, szczególnie na początkowych etapach procesu. Objawy mogą nie być zbyt nasilone i widoczne, a pracownik, który czuje się wypalony, raczej o nich nie mówi lub wręcz je maskuje. W obawie przed utratą pracy czy zmniejszeniem zarobków stara się ukryć fakty przed współpracownikami i rodziną, zmuszając się do pracy ponad siły. Nierzadko sam siebie oszukuje, bagatelizując objawy. Pracuje mniej wydajnie, więc aby sprostać zadaniom, pracuje dłużej i więcej, jednak mniej efektywnie. Ten mechanizm błędnego koła pogłębia stan przepracowania i prowadzi do dalszego wypalania się. Niestety, często zdarza się, że pracodawcy też nie chcą dostrzec problemu i chętnie zrzucają winę na trudny charakter pracownika, lenistwo czy brak predyspozycji. Organizacje są zainteresowane osobami zmotywowanymi, zaangażowanymi, aktywnymi. Paradoksalnie na zespół wypalenia zawodowego najbardziej narażeni są właśnie tacy pracownicy: ambitni, sumienni, utożsamiający się z pracą, pracoholicy. Wszak „nie możesz się wypalić, jeśli nigdy nie płonąłeś” napisał Jeff Schmidt. Dlatego, jeśli problem się pojawi, nie wolno „zamiatać go pod dywan”, oczekiwać, że pracownik sam sobie poradzi, czy w ostateczności złoży wymówienie. Można i należy aktywnie podjąć działania, które pomogą mu zregenerować siły.

Skuteczność działań

Gdy chcemy pomóc pracownikowi przezwyciężyć wypalenie zawodowe, konieczne jest działanie nie tylko na objawy, ale i na przyczyny, które doprowadziły do stanu wyczerpania. Dlaczego doszło do wypalenia? Jakie są najważniejsze źródła stresu dla danego pracownika? Odpowiedzi i rozwiązań szukamy podczas szczerej rozmowy z pracownikiem, dotyczącej jego problemów i przyszłości zawodowej. Najpewniej powody znajdziemy w trzech wyżej opisanych obszarach: indywidualnym, organizacyjnym i relacyjnym. Jeśli określimy przyczyny i objawy, możemy podjąć odpowiednie środki zaradcze. Zajęcie się wypaleniem zawodowym pracownika wymaga od menedżera dojrzałości emocjonalnej i umiejętności spojrzenia z dystansem na otoczenie, podwładnych i na siebie samego. Może okazać się czynnikiem zachęcającym do zmian w zakresie organizacji pracy, kompetencji zarządzania ludźmi, motywowania czy wreszcie zadbania o własne zasoby sił i energii.


Przykłady konkretnych działań, które pomogą pracownikowi uporać się z wypaleniem

1. Redukcja ilości obowiązków, szczególnie, jeśli jest ich nadmiar.

2. Zastąpienie zadań szczególnie stresujących daną osobę innymi obowiązkami.

3. Dopasowanie obowiązków adekwatnie do możliwości i kompetencji danej osoby.

4. Rozwijanie umiejętności rozbijania celów na mniejsze, bardziej szczegółowe i cieszenia się drobnymi sukcesami; szczególnie ważne przy presji osiągania wciąż lepszych wyników.

5. Doskonalenie umiejętności zarządzania czasem i ustalania priorytetów, czy delegowania zadań.

6. Poszukiwanie różnych form relaksu, budowanie równowagi między pracą a życiem prywatnym.

7. Pomoc w odpoczynku. Niekontaktowanie się po godzinach pracy czy w dni wolne. Zapewnienie dłuższego urlopu, dbanie o przerwy podczas dnia pracy. Zachęcanie, aby pracownik uczył się odpoczywać w odpowiedni dla siebie sposób.

8. Wspieranie pracownika w doskonaleniu umiejętności pozwalających zniwelować objawy wypalenia. Udzielanie konstruktywnych informacji zwrotnych, dostrzeganie i chwalenie postępów, zapewnienie odpowiednich szkoleń.

9. Spotkanie z profesjonalnym coachem lub fachowa pomoc psychologiczna.

10. Przekwalifikowanie pracownika, jeśli zdecyduje, że nie chce czy nie może robić tego, co robił dotychczas.

Jeśli proces wypalenia jest zaawansowany, może się zdarzyć, że pracownik i pracodawca dojdą do wniosku, że najlepszym rozwiązaniem jest zmiana pracy.

UWAGA

Pamiętajmy, że obniżona motywacja do pracy nie zawsze jest wypaleniem zawodowym. Pracownik może być na przykład znużony rutynowymi obowiązkami. Wówczas zmiana zadań podziała odświeżająco. W przypadku wypalenia takie rozwiązanie nie wystarczy.


Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?