| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poprzednie tematy > Kiedy ZUS może uznać umowę o pracę za pozorną

Kiedy ZUS może uznać umowę o pracę za pozorną

Pracodawca zawierający z pracownikiem umowę o pracę tylko w tym celu, aby umożliwić mu uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, musi się liczyć z zakwestionowaniem takiej umowy przez ZUS. Pracodawca i pracownik, których dotyczy taka sytuacja, ponoszą przykre konsekwencje, m.in. wyłączenie z ubezpieczenia, obowiązek zwrotu wypłaconych zasiłków wraz z odsetkami.

Do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia należy wykazać istnienie stosunku prawnego, który jest tytułem do ubezpieczenia. Takim tytułem jest m.in. stosunek pracy. Nawiązanie stosunku pracy poświadcza pisemna umowa o pracę. Jednak informacje zawarte w tym dokumencie nie stanowią dla ZUS niepodważalnego dowodu na istnienie stosunku pracy. W razie powstania wątpliwości co do faktycznego nawiązania stosunku pracy ZUS ma prawo przeprowadzić w tej sprawie kontrolę.

Cechy stosunku pracy

Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem i za wynagrodzeniem. Te trzy wymienione cechy decydują o istnieniu stosunku pracy. Jedna strona deklaruje zatem wolę świadczenia pracy, natomiast druga – stworzenie stanowiska pracy i zapewnienie świadczenia pracy za wynagrodzeniem.

ZUS może podważyć umowę o pracę jako źródło podlegania ubezpieczeniom społecznym, mimo że została zawarta umowa, a pracodawca opłacał należne składki na ubezpieczenia pracownika, gdy w rzeczywistości nie występują cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. Tytuł do ubezpieczeń społecznych powstaje tylko wtedy, gdy stosunek pracy jest realizowany w rzeczywistości.

WAŻNE!

Umowa o pracę może być zakwestionowana zarówno w całości, jak i w części (np. dotyczącej wysokości wynagrodzenia).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że nie może być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana uzyskaniem świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu, wytwarza z pomocą płatnika składek dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Z tego powodu Sąd Najwyższy uznaje za niedopuszczalne akceptowanie nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienia do świadczenia, a szczególnie ustalania wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania naliczonych od takiej podstawy świadczeń (por. wyrok SN z 18 października 2005 r., II UK 43/05, niepubl).

Skutki podpisywania dokumentów w czasie zwolnienia lekarskiego >>

Kiedy ZUS może uznać umowę za fikcyjną

Podejrzenie przez ZUS, że umowa została zawarta fikcyjnie, wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zwykle ma miejsce w kilku charakterystycznych sytuacjach.

Najczęściej takie podejrzenie zachodzi wówczas, gdy umowa o pracę zostanie zawarta z kobietą w ciąży w okresie bezpośrednio poprzedzającym termin porodu lub w okresie stwierdzenia niezdolności do pracy wynikającej z dolegliwości związanych z ciążą. Często kwestionowane są również umowy zawarte z pracownikami, którzy w niedługim czasie po zawarciu umowy o pracę korzystają z długotrwałych zwolnień lekarskich. Równie często ZUS podważa umowy zawarte w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie wypadku przy pracy, co rodzi podejrzenie, że wypadek nie miał związku z zatrudnieniem, zaś faktyczne zawarcie umowy nastąpiło po wystąpieniu wypadku. Umowy, które ZUS kontroluje i czasem podważa, to również umowy zawierane z pracownikami, którym brakuje okresu zatrudnienia niezbędnego do uzyskania świadczeń emerytalnych lub rentowych. Znaczną liczbę kontrolowanych umów stanowią też umowy zawarte z pracownikami, którzy zaraz po zawarciu stosunku pracy korzystają z urlopu wychowawczego.

PRZYKŁAD

Pracodawca zgłosił do ubezpieczenia pracownika, wskazując jako podstawę do ubezpieczeń umowę o pracę na czas nieokreślony zawartą w niedzielę 31 stycznia 2010 r. Jednocześnie zgłoszono, że 1 lutego 2010 r., w godzinach porannych, doszło do wypadku przy pracy, w wyniku którego ten pracownik złamał nogę i stał się niezdolny do pracy. ZUS może taką umowę uznać za pozorną, zawartą wyłącznie w celu uzyskania wypłaty jednorazowego odszkodowania i zasiłku chorobowego.

Jeśli wystąpiła jedna ze wskazanych wyżej okoliczności, szczególnie często ZUS kontroluje osoby zatrudnione u członków swojej rodziny. Fakt ten dodatkowo powoduje podejrzenie fikcyjności zatrudnienia.

Oczywiście, nie w każdym z tych przypadków umowa o pracę jest uznawana przez ZUS za nieważną. ZUS podważa istnienie stosunku pracy, jeśli ustali, że mimo zawarcia formalnej umowy o pracę nie nastąpiło nawiązanie stosunku pracy, ponieważ praca nie była świadczona lub nie były realizowane inne elementy stosunku pracy.

ZUS może podważyć umowę o pracę na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest wykazanie, że umowa miała charakter pozorny. Drugim sposobem jest wykazanie, że umowa została zawarta w celu obejścia prawa lub jest ona niezgodna z zasadami współżycia społecznego. Każde z tych ustaleń prowadzi do stwierdzenia nieważności umowy.

Jeśli ZUS ustali, że nastąpiło zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń społecznych, mimo że nie istniał stosunek pracy, wydaje decyzję o niepodleganiu przez pracownika ubezpieczeniom.

Może się zdarzyć, że ZUS zakwestionuje tylko część umowy, np. w zakresie dotyczącym wynagrodzenia. Ma to miejsce w sytuacji, gdy ZUS uzna, że strony ważnej umowy o pracę ustaliły w niej korzystniejsze warunki tylko na potrzeby uzyskania w przyszłości świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez pracownika.

reklama

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Tax-Net Jacek Adamczak

Kancelaria Podatkowa - Biuro Rachunkowe

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »